پژوهشکده حقوقی شهر دانش پژوهشهای حقوقی 1682-9220 25 65 2026 04 21 Procedural Safeguards of Defence Rights during the Preliminary Investigation Stage ضمانت اجرای رعایت حقوق دفاعی در مرحله تحقیقات مقدماتی 481 504 187193 10.48300/jlr.2024.433354.2539 FA امین جلیلی دانش آموخته کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. مهدی قربانی ورزردی دانش آموخته کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. سجاد عظیمی نژادیان دانش آموخته کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. Journal Article 2023 11 01 The preliminary investigation is a significant phase of criminal proceedings within systems of adjudication. The importance of this stage lies in the fact that the most fundamental evidence relating to the commission of an offence is obtained during this phase; consequently, the evidence acquired at this stage may play a decisive role in determining the ultimate outcome of the case. This study, in the first part, seeks to provide a more precise understanding of the current framework governing preliminary investigations within the judicial system of the Islamic Republic of Iran by identifying and examining the various legal systems governing this stage. In the second part, the study examines the various explicit and implicit sanctions provided under the law, including criminal, disciplinary, and civil sanctions, as well as the nullification of investigations in cases involving violations of defence rights. An examination of the procedural rules governing criminal proceedings before the Iranian courts, save for limited instances such as confessions obtained under torture, has revealed that legislators, in situations involving violations of the defence rights of suspects and accused persons by judicial and law enforcement authorities during custodial supervision and preliminary investigations, have generally confined themselves to prescribing and imposing penalties upon the violators of defence rights, while demonstrating limited commitment to, and insufficient recognition of, the important and consequential doctrine of the nullity of investigations. It appears that the underlying reason for the adoption of such an approach may be traced to the predominance of the principles governing the inquisitorial system during the preliminary investigation stage, whereby the objective of discovering the truth is deemed to justify the means employed to attain it. مرحله تحقیقات مقدماتی یکی از مهم‌ترین مراحل دادرسی کیفری در نظام‌های رسیدگی به دعاوی محسوب می‌شود. اهمیت این مرحله از آن‌روست که اساسی‌ترین دلایل وقوع جرم در همین مرحله تحصیل می‌گردد؛ از این‌ رو دلایل به‌دست‌آمده در این مقطع می‌توانند نقشی بنیادین در تعیین سرنوشت پرونده ایفا کنند. نگارنده در گام نخست، با برشمردن انواع نظام‌های حقوقی حاکم بر مرحله تحقیقات مقدماتی درصدد برآمده است تا از این رهگذر، شناخت دقیق‌تری از نظام کنونی حاکم بر تحقیقات مقدماتی در دستگاه قضایی جمهوری اسلامی ایران ارائه دهد. در گام دوم، انواع ضمانت اجراهای آشکار و پنهانِ پیش‌بینی‌شده در قوانین ازجمله مجازات‌های کیفری، انتظامی، مدنی و نیز بطلان تحقیقات در صورت نقض حقوق دفاعی مورد بررسی قرار گرفته است. حاصل تأمل در قواعد حاکم بر دادرسی در محاکم دستگاه قضایی جمهوری اسلامی ایران، جز در موارد معدودی همچون اقرار اخذشده تحت شکنجه، نگارنده را به این نتیجه رهنمون ساخته است که قانونگذاران، در فرض نقض حقوق دفاعی افراد مظنون و متهم از سوی مقامات قضایی و انتظامی در مراحل تحت نظر و تحقیقات مقدماتی، اغلب به تعیین و اعمال کیفر نسبت به ناقضان حقوق دفاعی اکتفا کرده و توجه و التزام چندانی به قاعده مهم و اثرگذار بطلان تحقیقات نداشته‌اند. به نظر می‌رسد علت اتخاذ چنین رویکردی را بتوان در پذیرش حاکمیت ضوابط نظام رسیدگی تفتیشی در مرحله تحقیقات مقدماتی جستجو کرد؛ به‌گونه‌ای که هدف کشف حقیقت، طرق دستیابی به آن را توجیه می‌نماید. https://jlr.sdil.ac.ir/article_187193_c5371d9ca1b64d0d01d769338907d3a6.pdf