پژوهشکده حقوقی شهر دانش پژوهشهای حقوقی 1682-9220 24 64 2025 12 22 A Comparative Study of the Extinguishment or Survival of the Option to Rescind in a Conditional Sale (Bay' al-Khiyari) upon Destruction of the Subject Matter: The Perspectives of Sheykh Ansari, Imam Khomeini, and the Iranian Civil Code بررسی تطبیقی سقوط یا بقای خیار در بیع خیاری در صورت تلف مبیع از نظر شیخ انصاری، امام خمینی و قانون مدنی ایران 441 460 201413 10.48300/jlr.2024.443832.2578 FA محرم ایرانی اصل دانشجوی دکترای فقه و مبانی حقوق و اندیشه امام خمینی (ره)، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. یعقوب پورجمال استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. سعید حسن‌زاده دلگشا استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. Journal Article 2024 04 13 In a conditional sale (bay' al-khiyari; sale subject to an option), a person sells his property and stipulates that if, within the option period, he can return the price to the buyer, he may rescind the contract and take back the subject matter. In some cases, after the transaction, the subject matter is destroyed while in the buyer’s possession. In such a situation, considering the impossibility of returning the very subject matter (‘ayn) to the seller and the importance of compensating for the resulting loss, the fundamental question is: does the seller’s option to rescind become extinguished upon the destruction of the subject matter in the buyer’s possession? In response to this question, after acknowledging that the liability for the destruction (dhamān) of the subject matter lies with the buyer, three main theories have been proposed: 1) Extinguishment of the option; 2) Non-extinguishment of the option; and 3) A differential theory. Sheykh Ansari initially held the view of the non-extinguishment of the option, and subsequently pointed to the probability of its extinguishment upon destruction of the subject matter. In contrast, Imam Khomeini initially expressed the theory of extinguishment, and later articulated a differential theory based on the stipulations present in the contract. The Civil Code has adopted the theory of non-extinguishment. Based on the obtained results, and considering that in a sale subject to an option, the seller is concerned, in order, with both the specific identity (‘ayniyyat) of the subject matter and its financial value (māliyyat), therefore, due to the compensation of the seller’s loss in case of destruction, the theory of the non-extinguishment of the seller’s option is preferred and buttressed. در بیع خیاری، شخصی مال خود را می‌‌فروشد و شرط می‌‌کند که اگر در مدت خیار بتواند ثمن را به خریدار بازگرداند، عقد را فسخ کند و مبیع را پس بگیرد؛ در مواردی بعد از معامله، مبیع در دست مشتری تلف می‌‌شود، در این صورت با توجه به عدم امکان برگشت عین مبیع به بایع و اهمیت جبران ضرر ناشی از آن، سؤال اساسی این است که آیا با تلف مبیع در دست مشتری، حق خیار بایع ساقط می‌‌شود یا خیر؟ در پاسخ به سؤال مذکور، پس از بیان قبول ضمان تلف مبیع به عهده مشتری، به‌طور عمده سه نظریه مطرح شده است: 1- سقوط خیار؛ 2- عدم سقوط خیار و 3- نظریه تفکیکی. شیخ انصاری ابتدا نظر به عدم سقوط خیار داشته و در ادامه به احتمال سقوط خیار با تلف مبیع اشاره نموده است. در مقابل، امام خمینی در ابتدا نظریه سقوط خیار و در ادامه نظریه تفکیکی بر اساس شرط موجود در عقد را بیان نموده است. قانون مدنی هم نظریه عدم سقوط خیار را اتخاذ نموده است. بر اساس نتایج حاصله با توجه به اینکه در بیع خیاری، بایع به ترتیب هم به عینیت مبیع و هم به مالیت آن توجه داشته، لذا به علت جبران ضرر بایع در صورت تلف مبیع، نظریه عدم سقوط حق خیار بایع، اختیار و تقویت شده است. https://jlr.sdil.ac.ir/article_201413_0045e287c8c7e7ba2c61879d24b797fe.pdf