پژوهشکده حقوقی شهر دانش پژوهشهای حقوقی 1682-9220 25 65 2026 04 21 The Right to Family Life in Iranian Prisons and Penal Institutions: An International Human Rights Law Perspective حق بر خانواده در زندان‌ها و مؤسسه‌های کیفری ایران از دیدگاه نظام بین‌المللی حقوق بشر 99 129 208437 10.48300/jlr.2024.476048.2740 FA سامان شفیعی استادیار، گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران. 0009-0004-8121-2159 Journal Article 2024 07 30 The right to family life, as a fundamental human right, has been enshrined in numerous international human rights instruments and treaties, including the Universal Declaration of Human Rights and the International Covenant on Civil and Political Rights. Within the prison environment, where certain rights are inevitably affected by the restrictions and exigencies arising from deprivation of liberty, the principle that prisoners retain all human rights except those necessarily limited by the fact of incarceration itself requires that the right to family life be respected and safeguarded to the greatest extent reconcilable with the nature and conditions of detention. This study, drawing on library resources, seeks to examine the human rights standards governing the right to family life through an analysis of international human rights instruments and the jurisprudence developed in numerous decisions of the European Court of Human Rights. The study further addresses the question of the extent to which Iranian domestic laws and regulations align and comply with international human rights standards in this regard. An examination of the judicial structure, applicable laws and regulations, and prevailing practices within the Iranian penal system indicates that the principal requirements and considerations embodied in international human rights instruments concerning the right to family life have, to a considerable extent, been taken into account. Nevertheless, certain measures require substantive reconsideration, particularly the use of deprivation of family visitation as a disciplinary sanction under Article 524 of the Iranian Code of Criminal Procedure and, subsequently, under the Executive Regulations of the Prisons Organization. حق بر زندگی خانوادگی، به‌عنوان یکی از اساسی‌ترین حق‌های بشری، در بسیاری از اسناد و معاهدات بین‌المللی ازجمله اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی به رسمیت شناخته شده است. در محیط زندان که برخی حقوق به‌واسطه محرومیت از آزادی تحت تأثیر الزام‌ها و اقتضائات اجتناب‌ناپذیر زندان قرار می‌گیرد، اصل «حفظ همه حقوق انسانی زندانیان به‌جز آنچه نتیجه مستقیم محرومیت از آزادی است» ایجاب می‌نماید که حق بر زندگی خانوادگی به‌عنوان یکی از حقوق اساسی تا جایی که امکان و اقتضا دارد، محترم شمرده شود. پژوهش حاضر با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسنادی در تلاش است تا با کنکاش در منابع حقوق بشری و با بهره گرفتن از مباحثی که در آرای متعدد دیوان اروپایی حقوق بشر مطرح شده است، استانداردهای حقوق بشری راجع به جنبه‌های مختلف حق بر خانواده را بررسی نماید و به این سؤال پاسخ دهد که قوانین و مقررات داخلی ایران تا چه اندازه همسو و منطبق با موازین حقوق بشری است؟ تحلیل ساختار قضایی، قوانین و مقررات و رویه جاری، حکایت از آن دارد که موارد اساسی موازین حقوق بشری و ملاحظه‌های مقرر در اسناد بین‌المللی مربوط به حق بر خانواده تا حد قابل قبولی مورد توجه بوده است. با این حال ضرورت دارد برخی تدابیر ازجمله محرومیت از ملاقات با خانواده از اولویت تنبیه‌های انضباطی زندانیان در ماده 524 آیین دادرسی کیفری و به‌تبع آن آیین‌نامه اجرایی سازمان زندان‌ها مورد بازنگری قرار گیرد. https://jlr.sdil.ac.ir/article_208437_25ce83aa30d3fb8ca116a20c7ec673d9.pdf