پژوهشکده حقوقی شهر دانش پژوهشهای حقوقی 1682-9220 مقالات آماده انتشار 2025 07 21 From Lawlessness to Imitative Legislation: An Examination and Etiology of the Evolution of Iran's Judicial System and the Rights of the Accused from the Qajar Era to the End of the Pahlavi Period. از بی‌قانونی تا قانونگذاری تقلیدی؛ بررسی و علت‌شناسی سیر تحولات نظام دادرسی کشور و حقوق متهم از عصر قاجار تا پایان دوره پهلوی 225598 10.48300/jlr.2025.511469.2896 FA عبدالرضا جوان جعفری بجنوردی استاد، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران. 0000-0002-9253-5330 سید امیرمحمد موسوی دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران. 0009-0005-1021-1586 سید محمدجواد ساداتی استادیار، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران. 0000-0003-1894-9719 Journal Article 2025 03 22 The establishment of the modern judiciary in Iran, marked by the enactment of codified laws (from the 1910s onwards), represents a pivotal moment in the history of the country's judicial system. In Iran's traditional judiciary, the concept of defendants' rights was absent within the judicial framework. Due to the lack of clear procedural rules, government officials investigating crimes and customary and religious courts operated at their own discretion, often infringing upon the lives, property, and freedoms of defendants under government authority. With the modernization of the judicial system during the Pahlavi era, the country's judicial process underwent transformation, and defendants' rights gained attention and protection from the government in both procedural and structural dimensions. The findings of this research indicate that the judicial system's alignment with the broader trend of imitative development, efforts to abolish capitulations by improving defendants' rights, and ultimately the Pahlavi government's policy of bureaucratic expansion were the primary factors driving the evolution of the judicial system and the focus on defendants' rights during this period. شکل‌گیری عدلیه مدرن در ایران با تصویب قوانین مدون ( دهه 1290 ه.ش به بعد) نقطه عطفی در تاریخ نظام قضائی کشور محسوب می‌شود. در عدلیه سنتی ایران مفهومی به نام حقوق متهم در نظام دادرسی کشور وجود نداشت. از آنجایی که قواعد مشخصی در حوزه آیین دادرسی حاکم نبود، مامورین حکومت برای کشف جرم و محاکم عرف و شرع برای رسیدگی، هر یک به اراده خود عمل کرده و جان و مال و آزادی متهمین مورد تعدی حکومت قرار می‌گرفت. با نوسازی نظام قضائی کشور در دوره پهلوی، نظام دادرسی کشور متحول شد و حقوق متهم در ابعاد فرآیندی و ساختاری مورد توجه و حمایت حکومت قرار گرفت. یافته‌های این پژوهش حاکی از این هستند که دنباله‌روی نظام قضائی کشور از جریان کلی توسعه تقلیدی، تلاش برای الغاء کاپیتولاسیون با بهبود حقوق متهمین و نهایتا سیاست توسعه بروکراسی حکومت پهلوی اصلی‌ترین عوامل تحول نظام دادرسی کشور و توجه به حقوق متهم در این دوره هستند. https://jlr.sdil.ac.ir/article_225598_8f9459d4946b4025c0fc92a319f62769.pdf