پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

استانداردهای FATF در اتخاذ رویکرد ریسک‌محور (RBA) در ساختار نظارتی ـ کنترلی ضد پول‌شویی و موضع تقنینی ایران

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
امیر جمالی حاجیانی 1
اسماعیل عبدالهی 2
احمد میرزایی 3
1 دانشجوی دکترای حقوق کیفری و جرم‌شناسی، گروه حقوق، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران.
2 استادیار، گروه حقوق، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران
3 استادیار، گروه حقوق، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران.
10.48300/jlr.2023.365348.2186
چکیده
«نظارت و کنترل» به‌عنوان بخش اساسی از هر نظام مدیریتی ضد پول‌شویی، در پیشگیری و مبارزه با تطهیر عواید مجرمانه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. از آنجا که گروه کاری اقدام مالی، کشورها و مشمولین قوانین ضد پول‌شویی را به اتخاذ «رویکرد ریسک‌محور» توصیه نموده و آن را اصلی بنیادی در مبارزه با پول‌شویی دانسته است، با اتخاذ چنین رویکردی در ساختار نظارتی و کنترلی ملی و درون‌سازمانی، امکان شناسایی بالاترین خطرات و هدایت منابع مطابق با اولویت‌ها فراهم می‌شود. نظر به اهمیت موضوع، در این پژوهش با مطالعه اسناد و راهنماهای منتشره توسط FATF و قانون مبارزه با پول‌شویی ایران (اصلاحی 1397)، به روش توصیفی ـ تحلیلی، ضمن شناسایی و تبیین استانداردهای اتخاذ رویکرد مبتنی بر ریسک در ساختار نظارتی و کنترلی ضد پول‌شویی به‌منظور ترسیم نقشه راه، موضع تقنینی ایران در این خصوص مورد واکاوی قرار می‌گیرد. در پایان با شناسایی مؤلفه‌های اتخاذ رویکرد ریسک‌محور استاندارد و مطالعه رویکرد تقنینی ایران، نتایج بیانگر آن است که در ساختار نظارتی و کنترلی ضد پول‌شویی ایران با تشکیل نهادهای لازم، اتخاذ رویکرد ریسک‌محور در دو سطح ملی و درون‌سازمانی مورد توجه قرار گرفته است و تجلی آن را می‌توان در پیش‌بینی «کارگروه ملی ارزیابی ریسک»، «سند ملی ارزیابی ریسک» و «برنامه اقدام» مشاهده کرد.
کلیدواژه‌ها
پول‌شویی
نظارت و کنترل
رویکرد ریسک‌محور
اف.‌ای.‌تی.اف
ارزیابی ریسک

عنوان مقاله English

FATF Recommendations in Adopting Risk-Based Approach (RBA) in Anti-Money Laundering Supervisory-Control Structure and Iran's Legislative Position

نویسندگان English

Amir Jamali Hajiani 1
Esmaeil Abdollahi 2
Ahmad Mirzaei 3
1 PhD Student in Criminal Law and Criminology, Department of Law, Bushehr Branch, Islamic Azad University, Bushehr, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Law, Bushehr Branch, Islamic Azad University, Bushehr, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Law, Bushehr Branch, Islamic Azad University, Bushehr, Iran.
چکیده English

"Supervision and Control", as an essential part of any Anti-Money Laundering Management System, is of great importance in preventing and combating the purification of criminal proceeds. Since the Financial Action Task Force, recommended countries and those subject to anti-money laundering laws to adopt a "Risk-Based Approach" and considered it as a fundamental principle in combat money laundering, by adopting such an approach in the national and intra-organizational supervisory and control structure, it is possible to identify the highest risks and to direct resources according to priorities. Considering the importance of the matter, in this research, by studying the documents and recommendations issued by FATF and Iran's Anti-Money Laundering Law (amended 2018), in a descriptive-analytical method, while identifying and explaining the standards of adopting a risk-based approach in anti-money laundering supervisory and control structure with a view to draw a road map, the legislative position of Iran will be analyzed in this regard. In conclusion, by identifying the components of adopting a standard risk-based approach and studying Iran's legislative approach, the results show that in Iran's anti-money laundering supervisory and control structure, with the formation of the necessary institutions, the adoption of a risk-based approach has been considered at both national and intra-organizational levels, and its manifestation can be seen in the prediction of "National Risk Assessment Workgroup", "National Risk Assessment Document" and "Action Plan".

کلیدواژه‌ها English

Money Laundering
Supervision and Control
Risk-Based Approach
FATF
الف) منابع فارسی
- آرین، محمد. «تحلیل و نقد نظام قانونی حاکم بر جرم پول‌شویی در ایران». مطالعات بین‌المللی پلیس، 2، 5(1390)، 21-55.
http://interpol.jrl.police.ir/article_12802.html
- اخوان کاظمی، بهرام. «نظارت و مبانی آن در نظام و اندیشه علوی». پژوهش‌نامه علوی، 2، 3(1390)، 1-19.
https://alavi.ihcs.ac.ir/article_307.html
- چناریان نخعی، علی‌اصغر. مبانی و فرایند بازرسی و نظارت. تهران: انتشارات معاونت تربیت و آموزش ناجا، 1391.
- رابینز، استیون پی و و دیویدای دی سنزو. مبانی مدیریت، چاپ دوم، ترجمه محمدعلی حمید رفیعی، سیدمحمد اعرابی و بهروز اسراری ارشاد. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1382.
- راجی، سامان. «مقایسه تطبیقی مقوله کنترل و نظارت از منظر مدیریت اسلامی و مکاتب مدیریتی غربی». مقاله ارائه‌شده در دومین همایش بین‌المللی و چهارمین همایش ملی پژوهش‌های مدیریت و علوم انسانی، تهران: دانشگاه تهران، 1396.
- عامری، محمدعلی و حامد حسنی. «نظارت و کنترل در مدیریت پیشگیری انتظامی از جرم». مطالعات پیشگیری از جرم، 11، 40(1395)، 31-60.
http://cps.jrl.police.ir/article_13686.html
- عمید زنجانی، عباسعلی و ابراهیم موسی زاده. نظارت بر اعمال حکومت و عدالت اداری، چاپ اول. تهران: دانشگاه تهران، 1389.
- گروه کاری اقدام مالی (FATF). استانداردهای بین‌المللی مبارزه با پول‌شویی و تأمین مالی تروریسم، ترجمه فردوس زارع قاجاری، علی قائم‌مقامی زیر نظر عبدالمهدی ارجمند‌زاده. تهران: انتشارات تاش، 1392.
- لارنت چتین، پیتر، جان مک‌دوئل، سدریک موست، پل الن اسکات و امیل وندردوز. پیشگیری از پول‌شویی و تأمین مالی تروریسم: راهنمای عملی برای ناظران بانکی، چاپ اول، ترجمه مریم کشتکار. تهران: انتشارات تاش، 1392.
- لازرژ، کریستین. درآمدی بر سیاست جنایی، چاپ دوم، ترجمه علی‌حسین نجفی ابرندآبادی. تهران: میزان، 1390.
- میرحسینی موسوی، ساناز. سیر تحول مدیریت بر سازمان، چاپ اول. قم: تلاش اندیشه، 1398.
ب) قوانین، آیین‌نامه‌ها و بخشنامه‌ها
- قانون اصلاح قانون مبارزه با پول‌شویی مصوب 1397 مجلس شورای اسلامی
- آیین‌نامه اجرایی ماده 14 الحاقی قانون مبارزه با پول‌شویی مصوب 1398 هیئت وزیران
- آیین‌نامه تشکیلات مرکز اطلاعات مالی مصوب 1398 هیئت وزیران
- بخشنامه شماره مب/1172 مورخ 31/03/1386 بانک مرکزی تحت عنوان «رهنمودهایی برای نظام مؤثر کنترل داخلی در مؤسسات اعتباری»
ج) منابع خارجی

- Abuzandah, Sameer. “Learning By Doing”. October 2020. https://www.researchgate.net (last visited October 9, 2022)
- Chohan, Usman W. “The FATF in the Global Financial Architecture: Challenges and Implications”. CASS Working Papers on Economics & National Affairs, EC001UC (2019), 1-21. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3362167 (last visited October 9)
- FATF. “FATF Guidance on the Risk-Based Approach to Combating Money Laundering and Terrorist Financing - High Level Principles and Procedures”. 2007. last visited October 9, 2022. https://www.fatf-gafi.org
- FATF. “FATF Guidance on Anti-Money Laundering and Terrorist Financing Measures and Financial Inclusion”. 2011. last visited October 9, 2022. https://www.fatf-gafi.org
- FATF. “Guidance for a Risk-Based Approach to Prepaid Cards, Mobile Payments and Internet-Based Payment Services”. 2013. last visited October 9, 2022. https://www.fatf-gafi.org
- FATF. “Risk-Based Approach Guidance for the Banking Sector”. 2014. last visited October 9, 2022. https://www.fatf-gafi.org
- FATF. “Guidance for a Risk-Based Approach for the Securities Sector”. 2018. last visited October 9, 2022. https://www.fatf-gafi.org
- FATF. “Guidance for a Risk-Based Approach for Legal Professionals”. 2019. last visited October 9, 2022. https://www.fatf-gafi.org
- FATF. “Guidance on Risk-Based Supervision”. 2021, last visited October 9, 2022. https://www.fatf-gafi.org
- FATF. “International Standards on Combating Money Laundering and the Financing of Terrorism & Proliferation”. 2012-2021. last visited October 9, 2022. https://www.fatf-gafi.org
- NSW Government. “Guidelines for developing a crime prevention strategy”. 2014. Last visited October 9, 2022. At: http://www.crimeprevention.nsw.gov
- UNODC. “Handbook on the Crime Prevention Guidelines (Making them work)”, 2010. Visited October 9, 2022. At: https://www.unodc.org
- United Nations Convention against Corruption
- United Nations Convention against Transnational Organized Crime
د) پایگاه‌های اینترنتی
- گروه بین‌المللی اگمونت. قابل دسترسی در:
https://egmontgroup.org
- مرکز اطلاعات مالی. قابل دسترسی در:
https://iranaml.mefa.ir 
- شبکه مبارزه با جرایم مالی آمریکا (FINCEN). قابل دسترسی در:
https://www.fincen.gov
پژوهشهای حقوقی
دوره 23، شماره 58
تابستان 1403
صفحه 217-252