پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

کالای عمومی ملی؛ مطالعه موردی رفاه اجتماعی در ایران و انطباق اسناد بالادستی نظام با تعریف آمارتیا سن از رفاه اجتماعی

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
گلزار آقایی 1
کرم اله دانش فرد 2
غلامرضا معمارزاده 3
1 دکترای مدیریت خط‌مشی‌گذاری و تصمیم‌گیری عمومی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استاد، گروه مدیریت خط‌مشی‌گذاری و تصمیم‌گیری عمومی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 دانشیار، گروه مدیریت خط‌مشی‌گذاری و تصمیم‌گیری عمومی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.48300/jlr.2023.412566.2422
چکیده
با توجه به اهمیت موضوع رفاه اجتماعی و تأکید بر آن در قوانین و مقررات ابلاغی و نیز توجه به ابعاد مختلف رفاه اجتماعی برای دستیابی به یک زندگی سالم، لازم است نخست موضوع در قوانین و مقررات ابلاغی منصه ظهور یافته و به‌عنوان مرجع استفاده در اختیار مجریان قرار گیرد. در این مطالعه به تحلیل محتوای کمی برای کالای عمومی ملی به‌ویژه رفاه اجتماعی پرداخته شده و میزان انطباق قوانین و مقررات ایران در حوزه رفاه اجتماعی با ابعاد رفاه اجتماعی آمارتیا سن محاسبه شده است. جامعه آماری پژوهش، تمامی اسناد بالادستی نظام در خصوص رفاه اجتماعی از جمله (قانون اساسی، قوانین پنج‌ساله برنامه توسعه، قوانین بودجه، قانون تأمین اجتماعی و آیین‌نامه‌ها و قوانین موردی مرتبط) است. یافته‌های حاصل از تحلیل د‌‌‌اد‌‌‌ه‌ها و اسناد بالادستی بعد‌‌‌ از انقلاب اسلامی نشان داد که هر برنامه نسبت به برنامه قبل از خود از رشد‌‌‌ و توجه بیشتری به نسبت به شاخص‌های رفاهی برخورد‌‌‌اری بود‌‌‌ه است. د‌‌‌ومین نتیجه‌گیری حاصل‌شده از بررسی قانون اساسی و قوانین توسعه‌ای و سایر قوانین و مقررات مرتبط این است که از مجموع کل مواد اشاره‌شده به شاخص‌های رفاه اجتماعی بالغ بر 200 ماده به شاخص‌های رفاهی اشاره شده است. نتیجه‌گیری سوم اینکه شاخص‌های رفاهی در برنامه ششم توسعه اقتصاد‌‌‌ی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران نسبت به د‌‌‌یگر برنامه‌ها به نسبت کامل‌تر و جامع‌تر به تأمین رفاه اجتماعی پرداخته است. چهارمین نتیجه‌گیری اینکه د‌‌‌ر تمامی برنامه‌های پنج‌گانه توسعه به برابری و عدالت اشاره کلی شده ولی در مقرراتی که بر اساس قوانین بالادستی نگاشته شده به آنها اشاره‌ای نشده است. همچنین اینکه در ابعاد مختلف رفاه اجتماعی مورد اشاره سن، در قانون اساسی به بعد زیستی یعنی سلامت روان توجه نشده است و مغفول مانده است، با وجود اینکه د‌‌‌ر اصول 19 و 29 قانون اساسی به تساوی حقوق و برخورداری از یک زندگی سالم به‌صراحت اشاره شده است. همچنین نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‌د‌‌‌هد‌‌‌ که بر اساس قوانین پنج‌ساله توسعه کشور و سایر قوانین و مقررات مربوط، موضوعات مسکن، آموزش عمومی، بیمه، حمل‌ونقل، امنیت ملی، امکانات بهداشتی، خدمات اجتماعی، اشتغال، تغذیه و پوشاک در زمره رفاه اجتماعی به‌عنوان کالای عمومی ملی شناخته می‌شوند. 
کلیدواژه‌ها
کالای عمومی ملی
رفاه اجتماعی
قوانین و مقررات رفاه اجتماعی
رفاه اجتماعی ایران
کالای عمومی

عنوان مقاله English

National Public Goods; A Case Study of Social Welfare in Iran and the Compliance of the Upper System Documents with Amartiasen's Definition of Social Welfare

نویسندگان English

Golzar Aghaei 1
Caramallah Daneshfard 2
Gholamreza Memarzadeh 3
1 PhD in Public Decision-Making and Policy-Making Management, Faculty of Management and Economics, Science and Research Unit, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Professor, Department of Policy Management and Public Decision Making, Faculty of Management and Economics, Science and Research Unit, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
3 Associate Professor, Department of Policy Management and Public Decision Making, Faculty of Management and Economics, Science and Research Unit, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

Considering the importance of the social welfare issue and emphasizing it in the promulgated laws and regulations, as well as paying attention to the various dimensions of social welfare to achieve a healthy life, it is necessary that the issue first emerges in the promulgated laws and regulations and as The use authority should be provided to the administrators. For this purpose, the issue will be discussed further. In this study, quantitative content analysis for the national public good, especially social welfare, has been done, and the degree of compliance of Iran's laws and regulations in the field of social welfare with the social welfare dimensions of Amartiasen has been calculated. The first result showed that each program showed more growth and attention to welfare indicators than the previous program. The second conclusion is that more than 200 articles have been referred to social welfare indicators. The third conclusion is that among the welfare indicators in the 6th economic, social and cultural development program of the Islamic Republic of Iran, compared to other programs, social welfare has been provided more fully and comprehensively. The fourth conclusion is that equality and justice are generally mentioned in all five development plans, but they are not mentioned in the regulations written based on the upper laws. Also, in the various dimensions of social welfare mentioned by age, the biological dimension, that is, mental health, has not been considered in the constitution and has been neglected.

کلیدواژه‌ها English

National Public Goods
Social Welfare
Laws and Regulations of Social Welfare
Social Welfare of Iran
Public Good
الف) منابع فارسی
- ابراهیمی، مهدی. «نگاهی به پژوهش‌های رفاه اجتماعی در ایران؛ با تمرکز بر مقالات علمی ـ پژوهشی در دوره زمانی 93-1380». تأمین اجتماعی، 13، 46(1394)، 5-37.
- اعلامیه جهانی حقوق بشر (مصوب ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸ مجمع عمومی سازمان ملل متحد)
- باقری محمود و سمیه سادات میرلواسانی. «جایگاه بین‌المللی کالای عمومی در رویکرد عدالت ‏توزیعی». پژوهشنامه حقوق خصوصی، 1، 2(1391)، 1-28.
- بختیاری، صادق، همایون قربانی و سمیه قربانی. «شاخص ترکیبی رفاه اقتصادی و اندازه‌گیری آن برای انتخاب کشورهای درحال‌توسعه». پژوهش‌های رشد و توسعه اقتصادی، 3، 9(1391)، 41-58.
- پیغامی، عادل و سمانه منصوری. «مطالعه تطبیقی ادبیات اقتصاد تا بآور و برنامه‌ریزی رفاه اجتماعی، ارائه یک مدل مفهومی ترکیبی». آفاق امنیت، 7، 25(1393)، 89-114.
- تاج مزینانی. علی‌اکبر. «گونه‌شناسی نظام‌های رفاهی در جهان». برنامه‌ریزی و توسعه اجتماعی، 3، 6(1390)، 203-234.
- حامد، محبوبه. «بررسی تطبیقی قانون برنامه عمرانی پنجم و برنامه پنجم توسعه (با تأکید بر شاخص‌های رفاه اجتماعی مورد توجه در مددکاری اجتماعی)». فصلنامه برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 4، (1394)، 189-220.
- دفتر مطالعات رفاه اجتماعی. گزارش بررسی شاخص موفقیت لگاتوم در سال 2014 و مقایسه ایران با کشورهای منطقه، مباحثی در حوزه سیاست‌گذاری اجتماعی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، معاونت رفاه اجتماعی، 1394.
- زنده‌باف، عباس. کالای عمومی جهانی. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)، 1391.
- سازمان برنامه‌وبودجه. سیاست‌ها و رهنمودهای کلی برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور؛ پیوست یک لایحه. تهران: سازمان برنامه‌وبودجه، 1378.
- سازمان برنامه‌وبودجه. قانون برنامه اول توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران 1362-1366. چاپ اول. تهران: انتشارات سازمان برنامه‌وبودجه، 1362.
- سازمان برنامه‌وبودجه. قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. تهران: معاونت برنامه‌ریزی و بودجه، 1385.
- سازمان برنامه‌وبودجه. قانون برنامه دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (1379-1383). تهران: انتشارات سازمان برنامه‌وبودجه، 1379.
- سازمان برنامه‌وبودجه. قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (1388-1384). تهران: انتشارات سازمان برنامه‌وبودجه، 1383.
- سازمان برنامه‌وبودجه. قانون برنامه ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. تهران: انتشارات سازمان برنامه‌وبودجه، 1394.
- صیادی‌زاده، علی و سیدمحمدمهدی احمدی. «بررسی تابع رفاه اجتماعی آمارتیا سن در ایران: یک تحلیل نظری و تجربی». نامه مفید، 57(1385)، 123-138.
- طاهری، سعید و مریم حسین‌زاده. «تحلیل وضعیت رفاه در ایران بر اساس شاخص‌های استاندارد جهانی». مجله بررسی‌های آمار رسمی ایران، 30، 1(1398)، ۲۳۷-۲۸۱.
- طرازکار، محمدحسن و منصور زیبایی. «بررسی معیارهای رفاه اجتماعی و توزیع درآمد و فقر در جوامع روستایی و شهری مطالعه موردی استان‌های فارس و اصفهان و سمنان». اقتصاد کشاورزی و توسعه، 12، 48(1383)، 137-154. 
- غفاری، غلامرضا و رضا امیدی. «چرخش مفهومی و نظری از فقر به سازه مطرودیت اجتماعی». برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 1، 4(1391)، 1-32.
- فلیک، اووه. درآمدی بر تحقیق کیفی. ترجمه هادی جلیلی. چاپ اول. تهران: نشر نی، 1387.
- فیروزآبادی، سید احمد و سید رسول حسینی. «رابطه اعتماد، آگاهی و شبکه‌های اجتماعی با رفاه اجتماعی در شهر تهران». رفاه اجتماعی، 13، 49(1392)، 7-39.
- کردونی، روزبه و نعمت‌الله فاضلی. «تحلیل برخی گفتمان‌های رفاهی در دوران اصلاحات». رفاه اجتماعی، 8، 32(1388)، 35-64.
- گرجی‌ازندریانی، علی‌اکبر و جعفر شفیعی سردشت. «رفاه اجتماعی در نظام حقوقی ایران»، حقوق اساسی، 6، 11(1388)، 169-190.
- معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس‌جمهور. قانون برنامه پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران. تهران: معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس‌جمهور، 1391.
- ملکی طولایی، بختیار پریزاد و رضا حیدرپور. «سیاست‌گذاری دولت در حوزه تأمین اجتماعی در ایران پس از انقلاب بر اساس مدل جزئی ـ تدریجی»، رهیافت انقلاب اسلامی، 14، 51(1399)، 257-278.
- موسوی، میرطاهر و محمدعلی محمدی. مفاهیم و نظریه‌های رفاه اجتماعی. تهران: دانژه، 1388.
- هزارجریبی، جعفر و رضا صفری شالی. «بررسی گفتمان عدالت حاکم بر مقوله تأمین اجتماعی در دولت‌های پس از انقلاب اسلامی». برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 6، 23(1394)، 1-49.
https://doi.org/10.22054/qjsd.2015.1742
- هزارجریبی، جعفر و رضا صفری شالی. «رفاه اجتماعی و عوامل مؤثر بر آن». پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 2، 5(1390)، 1-22.
- هیوز، آون. «مدیریت دولتی نوین ـ نگرشی راهبردی (استراتژیک) سیر اندیشه‌ها، مفاهیم و نظریه‌ها». مترجم سیدمهدی الوانی، سهراب خلیلی‌شورینی، غلامرضا معمارزاده. چاپ 20. تهران: انتشارات مروارید، 1401.
ب) منابع خارجی

- Abramovitz, Mimi. Regulating the lives of women: Social welfare policy from colonial times to the present. London; New York: Routledge, Taylor & Francis Group, 2018.
- Cochran, Clarke E., Lawrence C. Mayer, T.R. Carr, N. Joseph Cayer, Mark J. McKenzie & Laura R. Peck. American Public Policy: An Introduction. Belmont, CA: Thomson Higher Education, 2005.
- Colby, Ira C. “Social welfare policy as a form of social justice”. in: Comprehensive Handbook of Social Work and Social Welfare. Edited by Karen M. Sowers and Catherine N. Dulmus. NewJersey: John Wiley, 2008.
- Dahl, Espen & Thomas Lorentzen. “Employment policy and social investment in Norway”. in James Midgley, Espen Dahl & Amy Conley Wright (ed.) Social Investment and Social Welfare, chapter 5, pages 87-104. Cheltenham, UK: Edward Elgar Publishing, 2017.
- Dinitto, Diana M. Social welfare: politics and public policy. Englewood Cliffs, N.J.: Prentice Hall, 1991.
- Kaul, Inge & Ronald U. Mendoza. “Advancing the Concept of Public Goods”, in Inge Kaul (ed.). Providing Global Public Goods: Managing Globalization. New York: Oxford Academic, 2003, 78-111. https://doi.org/10.1093/0195157400.003.0004
 - Midgely, James. Assets in the Context of Welfare Theory: A Developmentalist Interpretation, St. Louis, MO: Center for social development, George Warren Brown School of Social Work, Washington University, 2000.
- Sen, Amartya. Collective choice and social welfare: Expanded edition. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 2017.
پژوهشهای حقوقی
دوره 23، شماره 60
زمستان 1403
صفحه 109-138