پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

تحلیل حقوقی و اقتصادی وضعیت معاملات مبتنی بر رانت اطلاعاتی

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته دکتری حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران.
2 دانشیار، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران.
3 دانشیار، گروه حقوق خصوصی و اسلامی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
قراردادهای مبتنی بر رانت اطلاعاتی، قراردادهایی هستند که یکی از متعاقدین با استفاده از موقعیت یا ارتباط خود از اطلاعات مهم اقتصادی که هنوز عمومی نشده‌اند، آگاه می‌گردد و از طریق آنها معاملاتی را در جهت منافع شخصی‌اش منعقد می‌نماید. این اطلاعات اغلب در اختیار مقامات و مسئولین دولتی و منسوبان آنها قرار دارند. باوجود کثرت این قبیل معاملات در جامعه، تاکنون قانونگذار ایران در مورد وضعیت آنها حکمی وضع نکرده است. در حالی‌ که این قراردادها علاوه بر فقدان کارایی اقتصادی، باعث اتلاف منابع موجود جامعه به سمت فعالیت‌های غیرتولیدی می‌گردد. در ادبیات حقوقی نیز کمتر به این موضوع پرداخته شده است. این نوشتار به روش توصیفی ـ تحلیلی درصدد بررسی وضعیت حقوقی معاملات مذکور است. یافته‌های پژوهش حاکی از این است که دارنده اطلاعات رانتی، مکلف به افشای اطلاعات به طرف قرارداد است و در صورت نقض این تعهد، متضرر می‌تواند قرارداد را به استناد خیار تدلیس، فسخ یا تقاضای استرداد اضافه درآمدهای حاصله را بنماید.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Legal and Economic Analysis of Transactions Involving Information Rents

نویسندگان English

Fatemehsadat Hosseini 1
Javad Hosseinzadeh 2
Abbas Mirshekari 3
1 PhD in Private Law, Faculty of Law, University of Science and Culture, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of Private Law, Faculty of Law, University of Science and Culture, Tehran, Iran.
3 Associate Professor, Department of Private and Islamic Law, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده English

Transactions involving information rents are agreements in which one party, by virtue of their position or connections, gains access to material economic information that has not yet been made public and uses it to enter into a transaction for personal gain. Such information is often held by public officials and persons connected to them. Despite the prevalence of these transactions, Iranian legislation has not expressly addressed their contractual validity. Moreover, these transactions are economically inefficient and divert society's resources towards unproductive activities. The issue has also received relatively little attention in legal scholarship. Using a descriptive-analytical method, this article examines the legal status of such transactions. The findings indicate that a party possessing privileged information is under a duty to disclose it to the other contracting party. If this duty is breached, the injured party may rescind the contract on the ground of fraud (khiyār al-tadlīs) or seek restitution of the excess gains obtained.

کلیدواژه‌ها English

Information Rents
Redistributive Information
Economic Efficiency
Disclosure of Information
Unjust Enrichment
الف) منابع فارسی
- انصاری، مهدی. (1393). تحلیل اقتصادی حقوق قراردادها. تهران: انتشارات جاودانه.
- ایزانلو، محسن و حسن پاک‌طینت. (1391). مطالعه ماهوی و آیین دادرسی جمع و انتخاب مسئولیت قهری و قراردادی نسبت به طرفین قرارداد. فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، 42(1).
- بهره‌مند، حمید و امیرحسین احمدی قیداری. (1399). سوءاستفاده از اطلاعات توسط مقامات دولتی در حقوق کیفری ایران و آمریکا با تأکید بر پیشگیری کیفری. فصلنامه رهیافت پیشگیری از جرم، 3(3).
- حسینی مقدم، سید حسن و علی‌اکبر ایزدی فرد. (1399). اثر نهی نسبت به معاملات از منظر اصول فقه و حقوق ایران. مطالعات فقه اسلامی و مبانی حقوق، 14(42).
- خضری، محمد و محسن رنانی. (1383). رانت‌جویی و هزینه‌های اجتماعی آن. نامه مفید، (45).
- خضری، محمد. (1382). افزونه جویی و توسعه اقتصادی. فصلنامه پژوهش‌ها و سیاست‌های اقتصادی، (28).
- خودکار، رضا و پرویز رحمتی. (1399). اشتباه یک‌طرفه و بررسی کارایی آن در حقوق ایران و انگلیس. دانشنامه‌های حقوقی، 3(7).
- دادگر، یدالله و حامده اخوان هزاره. (1401). حقوق و اقتصاد. تهران: نور علم.
- شیخ‌الاسلامی، محمدعلی. (1397). بررسی فقهی حکم درآمدهای ناشی از رانت با استناد به آیه تجارت. آموزه‌های فقه مدنی، (18).
- صفایی، سید حسین و حبیب‌الله رحیمی. (1400). مسئولیت مدنی (الزامات خارج از قرارداد). تهران: انتشارات سمت.
- صفایی، سید حسین. (1364). استناد به استفاده بلاجهت باوجود رابطه قراردادی، مجموعه مقالات مدنی و تطبیقی.
- طاهری، حبیب‌اله. (1397). حقوق مدنی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- عامری، پرویز و سید مهدی نوایی. (1388). ضمان ناشی از استیفای نامشروع در حقوق ایران و فرانسه. مجله مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز، 1(3).
- فضلی‌نژاد، سیف‌اله و مرتضی احمدیان. (1389). اقتصاد رانتی در حقوق ایران و راه‌های برون‌رفت از آن. ماهنامه بررسی مسائل و سیاست‌های اقتصادی، (11-12).
- قاسمی حامد، عباس و حبیب طالب احمدی. (1390). اطلاع رسانی پیش قراردادی. مطالعات حقوقی، 3(4).
- کاتوزیان، ناصر. (1390). ضمان قهری، مسئولیت‌ مدنی. تهران:انتشارات دانشگاه تهران.
- کاتوزیان، ناصر. (1390). قواعد عمومی قراردادها. جلد 1. تهران: شرکت سهامی انتشار.
- کسنوی، شادی. (1396). بررسی قاعده فقهی حرمت اکل مال به باطل از دریچه حقوق و اقتصاد. فقه و اصول، 49(4).
- لطفی، احسان. (1400). تعهد به دادن اطلاعات در حقوق قراردادها. تهران: انتشارات امجد.
- مرتضوی، عبدالحمید و حسن ابراهیمی. (1390). قاعده دارا شدن غیرعادلانه در حقوق ایران و کامن‌لا. فصلنامه وکیل مدافع، (2).
- میرشکاری، عباس. (1400). رساله عملی در حقوق قراردادها. جلد 1. تهران: شرکت سهامی انتشار.
ب) منابع عربی
- حائری، عبدالکریم. (بی‌تا). دررالفواید. جلد 1.قم: چاپ خانه مهر.
- حسینی عاملی، سید جواد بن محمد. (1419 ق). مفتاح الکرامه فی شرح قواعدالعلامه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- شیخ الشریعه اصفهانی، فتح‌الله بن محمدجواد نمازی. (1398 ق). نخبه الازهار فی احکام الخیار. قم: دارالکتاب.
- عراقی، ضیاءالدین. (1414 ق). مقامات الاصول. جلد 1. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
- مامقانی، محمدحسن. (1316 ق). غایه الامال فی شرح کتاب المکاسب. قم: مجمع الذخائر السلامیه.
- مکارم شیرازی، ناصر. (1425 ق). انوارالفقاهه: کتاب البیع. قم: مدرسه الامام على بن ابى طالب( ع).
- موسوی بجنوردی، سید حسن. (1419 ق). القواعد الفقهیه. قم: الهادی.
- موسوی خمینی، سید روح‌الله. (1415). المکاسب المحرمه. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- موسوی خوئی، سید ابوالقاسم. (1418 ق). التنقیح فی شرح العروه الوثقی. قم: تحت اشراف لطفی.
- میرزای شیرازی، محمدتقی. (1412 ق). حاشیه المکاسب. قم: الشریف الرضی.
- نائینی، محمدحسین. (1373 ق). منیه الطالب فی حاشیه المکاسب. جلد 1. تهران: المکتبه المحمدیه.
- وایت تیکر، سیمون. (1395).اصول قراردادها در حقوق فرانسه. مترجم حسن ره‌پیک. تهران: خرسندی.
- هاشمی شاهرودی. (1423 ق). موسوعه الفقه الاسلامی طبقا لمذهب اهل البیت. قم: مؤسسه دایره المعارف فقه اسلامی بر مذاهب اهل‌بیت.
 ج) منابع انگلیسی
- Adams, John & Roger Brown. (1994). Understanding Contract Law, Fontana.
- Bayler, Edward. (2009). A Doctrine of Good Faith in New Zealand Contractual Relationship. Master dissertation. University of Canterbury.
- Beal, Hugh. (2012). Mistake & Non-Disclosure of Facts. Oxford: Oxford University Press.
- Borden, Michael J. (2008). Mistake & disclosure in a model of two sided information Inputes. Missouri Law Review.
- CFR & 2635-703-use of nonpublic information 2011.
- Cooter, Robert & Thomas Tulen. (2004). Law & Economics. 4th ed. Massachusetts: Addison Wesley.
- Craswell, Richard. (2006). Taking Information seriously: misrepresentation & non disclosure in contract law & elsewhere. Virginia Law Review, 92.
- Harberger, Arnold c. (1959). Monopoly and Rosource Allocation. American Economic Review, 54.
- Hondis, E. H. (2004). Towards a European civil code. Kluwer law International.
- Kronman, Antony T. (1978). Mistake, Discloosure, Information and the law of contracts. Journals of Legal Studies, 1.
- Laidlaw v. organ,15 u.s. 2 wheat.178 (1817).
- Miceli, Thomas J. (2004). The Economic Approach to Law. California: Stanford University Press.
- Palda, F. (2000). Improper selection of ltigh- cost producers in the rent seeking. Public Choice, 105.
- Posner, Richard A. (1979). Utilitarianisms and legal theory. the journal of legal studies, 8(1).
- Ramsay, Marc. (2006). The Buyer/Seller Asymmetry: Corrective Justice and Material Non-Disclosure. University of Toronto Law Journal, 56(1).
- Shavell, Steven. (1994). Acquistion and Disclousure of information prior to sale. RAND Jornal of Economic, 25(1).
- Stanzler, Jordan S. (2009). Bad faith in Insurance coverage Disputes and the public nature of Insurance- Understanding the Recovery Tools.
- The stop trading congressional knowledge (Stock) act 2012.
- Tullack, G. (1967). The welfare costs of Tarrifs, monopolies and theft. Western Economic Journal, 5.
- United Nations convention Against corruption 2003.
- Wooned, Christopher T. (2007). Efficiency and Conservation. University of San Diego School of Law, 30.
- Zhou, Qi. (2008). An economic perspective on the doctrine of unilateral mistake in English contract law, a remedy- based approach. Northern Ireland Legal Quarterly.
- Zhou, Qi. (2009). Contractual mistake and misrepresentation. In: Encyclopedia of Law and Economics. Edward Elgar. Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=1335748
- Zhu, Yong. (2014). Information’s Disclosure and Ttransmission on Contract Law, An Economic Anaiysis. Journal of Applied Sciences.
- Zwiler, Kathryn. (2005). Common law - Disclosure Duties & The sin omission: Testing the mata theories. George Town Law.