پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

اعتبار شهادت غیرحضوری در بستر فضای مجازی

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای حقوق جزا و جرم‌شناسی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران.
2 استادیار، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، واحد کنگاور، دانشگاه آزاد اسلامی، کنگاور، ایران.
3 استادیار، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران.
چکیده
در فرایند دادرسی، بهره‌برداری حداکثری از مشارکت و حضور شاهدان در جلسات دادگاه اهمیت فراوانی دارد و در این راستا فراهم کردن بستری مناسب برای افزایش حضور آنان ضروری است. شهادت به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ادله اثبات دعوا، جایگاه ویژه‌ای در رسیدگی به پرونده‌ها دارد. با توجه به رشد سریع فناوری، امکان استفاده از ادله الکترونیکی، شهادت در فضای مجازی و دادرسی الکترونیک فراهم شده است؛ چرا که رسیدگی به دعاوی و ارزیابی شهادت در بستر مجازی از اهداف اساسی نظام‌های قضایی در هر کشور و جامعه‌ای به شمار می‌رود. تحقق این امر موجب تسریع در روند رسیدگی، حمایت از شاهدان، افزایش کارآمدی رسیدگی به دعاوی کیفری و مدنی، دسترسی آسان شهروندان به خدمات قضایی با کمترین حضور فیزیکی و پیشگیری از اطاله دادرسی می‌شود. پس از اصلاحات اخیر قانون آیین دادرسی کیفری، توجه ویژه‌ای به فناوری اطلاعات و ابزارهای دیجیتال نوین برای توسعه دادرسی الکترونیک معطوف شده است. تحقق دادرسی الکترونیک مستلزم فراهم‌سازی زیرساخت‌های فرهنگی و تجهیزاتی مناسب و ارتقای توانایی عموم افراد در استفاده از فضای مجازی است. این پژوهش به بررسی مبانی شهادت در امور مدنی پرداخته و چهارچوبی برای سنجش صلاحیت شاهدان و صحت شهادت آنان در محیط‌های مجازی ارائه می‌دهد که آن را از پژوهش‌های پیشین متمایز می‌کند. روش تحقیق کیفی و توصیفی ـ تحلیلی بوده و بر تحلیل منطقی داده‌های طبیعی جمع‌آوری‌شده از منابع معتبر شامل بانک‌های اطلاعاتی، پایان‌نامه‌ها، کتاب‌ها، رساله‌ها و مقالات علمی استوار است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Validity of Remote Testimony in the Context of Cyberspace

نویسندگان English

Ali Samadi Ghorbani 1
Ayatollah Parvizifard 2
Homa Davoudi Garmaroudi 3
1 PhD Student in Criminal Law and Criminology, Karaj Branch, Islamic Azad University, Karaj, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Kangavar Branch, Islamic Azad University, Kangavar, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Karaj Branch, Islamic Azad University, Karaj, Iran.
چکیده English

The adjudication process places great importance on maximizing the participation and presence of witnesses in court sessions, requiring suitable mechanisms to facilitate their attendance. Testimony (shahādah), as one of the most significant means of proof (adilla-e esbāt), holds a central position in case adjudication. With the rapid growth of technology, possibilities such as electronic evidence, testimony in cyberspace, and electronic litigation have emerged, as resolving disputes and evaluating evidence in a virtual context is a fundamental objective for modern judicial systems. Implementing such methods expedites proceedings, protects witnesses, enhances the efficiency of adjudicating criminal and civil cases, facilitates citizens' access to judicial services with minimal physical presence, and prevents procedural delays. Recent amendments to the Code of Criminal Procedure have accordingly placed special emphasis on information technology and modern digital tools to advance electronic litigation. Its realization, however, depends on providing adequate cultural and technological infrastructure and improving public competency in using cyberspace. This research examines the foundations of testimony in civil matters and proposes a framework for assessing witness competence and the validity of testimony in virtual environments - a distinctive contribution compared to prior studies. The research employs a qualitative, descriptive-analytical method based on the logical analysis of natural data gathered from reliable sources, including databases, theses, books, dissertations, and scientific articles.

کلیدواژه‌ها English

Testimony
Testimony in Cyberspace
Validity of Testimony
Electronic Means of Proof
Remote Hearing of Testimony
- ابن براج، عبدالعزیز. المهذب، جلد دوم. قم: جامعه المدرسین، 1406.
- ابن سعید. ریاض المسائل فی الاحکام بالدلائل. چاپ سنگی.
- ابن منظور، محمدبن مکرم. لسان العرب، جلد 7. بیروت: دار صادر، 1375.
- آخوندی، محمود. آیین دادرسی کیفری اندیشه‌ها، جلد چهارم. چاپ اول. تهران: انتشارات مجد ، 1384.
- اردبیلی غروی حائری، محمد بن علی. جامع الراوه. بیروت: انتشارات دار الاضراء، 1403.
- اردبیلی، احمدبن محمد. مجمع الفائده و البرهان، جلد 12. قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه، بی‌تا. 
- ارسطا، محمدجواد. سلسله پژوهش‌های حقوقی اصولی، جلد 8. تهران: انتشارات جنگل، 1389.
- استفانی، گاستون، ژرژ لواسور و برناد بولوک. آیین دادرسی کیفری، جلد دوم.  ترجمه حسن دادبان. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، 1377.
- آشتیانی، شیخ محمدحسن. القضاء و الشهادات. قم:انتشارات قدس محمدی، 1362.
- اصغری، علاءالدین. «اعتبار شهادت در حقوق کیفری ایران». پایان‌نامه .خرم‌آباد: دانشگاه آزاد اسلامی واحد خرم‌آباد، 1383.
- امامی، سید حسن. حقوق مدنی، جلد 6. تهران: سازمان انتشارات ابوریحان، 1346.
- امامی، سید حسن. حقوق مدنی، جلد 1. تهران انتشارات اسلامیه،بی‌تا.
- امیر ارجمند، اردشیر. مجموعه اسناد بین‌المللی حقوق بشر، جلد اول. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، 1386.
- انصاری، باقر. نقش قاضی در تحول نظام حقوقی. تهران: میزان، 1387.
- ایمانی، عباس. فرهنگ اصطلاحات حقوقی کیفری. تهران، نشر آریا، 1382.
- باختر، احمد. مجموعه آرای اصراری حقوقی جزایی. تهران: انتشارات جنگل، 1381.
- باقری‌نژاد، زینب. حمایت از شهود. تهران، انتشارات خرسندی، 1391.
- بحرانی، یوسف بن احمد بن ابراهیم. الحدائق الناظره فی احکام العقره الطاهره. چاپ سنگی موجود در کتابخانه ملی ایران، 1107-1186ق.
- براهنی، محمد نقی. زمینه روانشناسی هیلیگارد. تهران: انتشارات رشد، 1386.
- بزرگمهر، امیرعباس. روانشناسی شهادت قضایی. تهران: انتشارات سهامی انتشار، 1390.
- بزرگمهر، امیرعباس. مهارت‌های فن دفاع. تهران: انتشارات بنیاد حقوق میزان، 1393.
- بهرامی، بهرام. آیین دادرسی مدنی. چاپ ششم. تهران: نشر آریان، 1382.
- بهرامی، بهرام. بایسته‌های ادله اثبات. تهران: انتشارات مؤسسه فرهنگی نگاه بینه، 1389.
- پوراحمدی لاله، محمدرضا. اصول عمومی اثبات دعوی. تهران: انتشارات زر قلم، 1384.
- جعفرپور، زهرا. «بررسی فقهی ـ حقوق مستند شهادت». پایان‌نامه کارشناسی ارشد، قم: دانشگاه قم، 1393.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. ترمینولوژی حقوق. چاپ بیست و چهارم. تهران: انتشارات گنج دانش، 1391.
- جلالی، علی‌اکبر. شهر الکترونیک. تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران، 1383.
- خانزاد، هادی. «نقش دادرس در احراز شروط شهود». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی، 1393.
- خزائی، سید علی. «نگرش نو بر تعارض سند با شهادت در حقوق ایران با مطالعه تطبیقی در فقه امامیه». پایان‌نامه دکتری، تهران: دانشگاه تهران، 1387.
- خویی، سید ابوالقاسم. تکمیله المنهاج. ترجمه علیرضا سعید. تهران: انتشارات خرسندی، 1391.
- خویی، سیدابوالقاسم. مبانی تکمله المنهاج، جلد اول، قم: دارالهادی، 1407ق.
- رحیم، محمدعلی. «رابطه شهادت با سایر ادله اثبات دعاوی در فقه و حقوق ایران». پایان‌نامه کارشناسی ارشد، یزد: دانشگاه یزد، 1391.
- رمضانی، رضا. «افزایش بهره‌وری با دادگاه الکترونیک». روزنامه شرق. دوشنبه ۲۵ اردیبهشت ۱۳۸۵. شماره ۷۶۰.
- زراعت، عباس و علی مهاجری. آیین دادرسی کیفری. چاپ دوم، جلد 1. تهران، انتشارات فکرسازان، 1383.
- شمس، عبدالله. ادله اثبات دعوی. تهران: انتشارات دراک، 1390.
- شهید ثانی. شرح اللمعه. ترجمه دکتر علی شیروانی. چاپ ششم. بی‌جا:انتشارات دارالعمل، 1389.
- صدرزاده افشار، سید محسن. ادله اثبات دعوی در حقوق ایران. تهران: انتشارات مرکز نشر دانشگاهی، 1382.
- قاسمی حامد، عباس. تحلیل حقوقی شهادت در مذهب امامیه. چاپ اول. تهران: انتشارات ققنوس، 1380.
- کاتوزیان، ناصر. اثبات و دلیل اثبات. چاپ ششم. تهران: انتشارات میزان،1390.
- کشاورز، بهمن. هنر دفاع. تهران: انتشارات نظر، 1390.
- کوشا، جعفر. جرایم علیه عدالت قضایی. چاپ دوم. تهران: انتشارات میزان، 1389.
- گروه پژوهشی حقوق دانشگاه علوم اسلامی رضوی. ادله اثبات دعاوی کیفری. چاپ ششم. مشهد: انتشارات علوم رضوی، 1387.
- گلدوزیان، ایرج. «آثار تحصیل دلیل از طریق استراق سمع و ضبط». دیدگاه‌های حقوقی، 4-5(1371).
- محقق حلی، جعفربن حسن. شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، جلد چهارم. تهران: انتشارات انقلاب، 1409ق.
- مدنی، سید جلال‌الدین. ادله اثبات دعوی. چاپ هفتم. تهران: انتشارات پایدار، 1382.
- مشکینی، علی. قضا و شهادات، احکام شهادات. قم: انتشارات یاسر، 1359.
- معاونت آموزش قوه قضائیه. رویه قضایی ایران در ارتباط با دادگاه عمومی، جلد اول. تهران: انتشارات جنگل، 1387.
- معاونت آموزش و تحقیقات قوه قضائیه. سلسله پژوهش‌های فقهی و حقوقی. تهران: انتشارات جنگل، 1389.
- معاونت حقوقی قوه قضائیه. حمایت از شهود. تهران: انتشارات قوه قضائیه، 1388.
- مکی عاملی (شهید اول). للمعه دمشقیه، جلد اول. ترجمه حمید مسجد سرایی. تهران: انتشارت خط سوم، 1383.
- مؤذن‌زادگان، حسنعلی، الهام سلیمان دهکردی و مهشید یوشی. «حفظ صحت و استنادپذیری ادله الکترونیک با استفاده از بیومتریک و رمزنگاری». پژوهش حقوق کیفری، 4، 12(1394)، 69-97.
- موسوی خمینی، روح‌الله. تحریر الوسیله، جلد چهارم. بی‌جا:انتشارات دارالعمل، 1386.
- موسوی گرگانی، محسن. «رابطه عدالت باعقل و دین»، مجله نقد و نظر، 3، 2-3(1376)، 270-287.
- نجفلو، رضا و سید مرتضی قاسم‌زاده. شهادت در دعاوی. چاپ 2. تهران: انتشارات دادگستر، 1400.
- نقیب شهربابکی، آسیه. «شهادت در امور حقوقی و فقه اسلامی». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. کرمان: دانشگاه شهید باهنر ، 1392.