پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

درآمدی بر مبانی کاربردشناختی متون فقهی در بیع و خیارات

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده
دکترای فقه و مبانی حقوق اسلامی؛ مدرس مدعو، گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران.
چکیده
بیع و خیارات از مهم‌ترین موضوعات حوزه متون فقهی، سیستم حقوقی و قضایی کشور ایران به شمار می‌‌رود. با توجه به لفظ‌محور بودن مبانی استنباط احکام، پیش‌‌فرض کاربردشناختی فقها این است که شارع مقدس نیز همچون دیگر عقلا، بلکه به‌عنوان رئیس عقلا، از روش‌‌های متداول بشری جهت انتقال معنا و پیام در حوزه زبان، بهره جُسته است. با توجه به این پیش‌‌فرض، می‌‌توان پرسید که مهم‌ترین این شیوه‌‌ها و مبانی از چه ضوابط و چهارچوب‌هایی در زبان‌شناسی تشکیل شده‌‌اند. به بیان دیگر زبان‌شناسان عرصه فقاهت یا همان اهل اللسان و فقها در حوزه کاربردشناسی زبان، چگونه و با چه روش‌‌هایی موفق به کشف و تعبیر معنا برای استنباط برخی احکام حوزه‌‌ بیع و خیارات شده‌‌اند. در نوشتار حاضر، نویسنده به روش توصیفی ـ تحلیلی و با استناد به برخی منابع کتابخانه‌‌ای از متون فقهی باب بیع و خیارات، کاربست‌‌های بینامتنیت، اصل تعبیر محدود، پیش‌‌فرض‌‌ها و... را از اساسی‌‌ترین مبانی در کاربردشناختی متون فقهی معرفی کرده‌‌ است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An Introduction to the Pragmatic Grounds for Interpreting Fiqhi Literature on Sale (Bay') and Options of Cancellation (Khiyarat)

نویسنده English

Davood Saeedi
PhD in Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law; Lecturer and Invited, Department of Law, Faculty of Humanities, Hormozgan University, Bandar Abbas, Iran.
چکیده English

Sale (Bay') and options of cancellation (Khiyarat) are among the most important subjects in the domain of jurisprudential (fiqhi) texts, as well as the legal and judicial system of Iran. Given that the principles for deducing legal rulings (istinbat al-ahkam) are text-centric, the pragmatic presupposition of jurists is that the Sacred Lawgiver (al-Shari'), like other rational persons, indeed, as the foremost among them, has utilized common human methods for conveying meaning and messages in the realm of rhetoric. In light of this presupposition, one may ask: what are the most important of these methods and foundations, and what linguistic norms and frameworks constitute them? In other words, how and by what methods have linguists in the field of Islamic jurisprudence (fiqh), that is, experts in language (ahl al-lisan) and jurists, succeeded in discovering and interpreting meaning for deducing certain rulings in the domain of sale and options of cancellation? In this paper, the author, utilizing a descriptive-analytical method and relying on certain library sources from jurisprudential texts on sale and concomitant options, introduces applications of intertextuality, the principle of limited interpretation, presuppositions, etc., as among the most fundamental foundations in the pragmatics of jurisprudential texts.

کلیدواژه‌ها English

Pragmatics
Intertextuality
Principle of Limited Interpretation
Presupposition
Extenuating Circumstances
- قرآن کریم.
- اصفهانی، محمدحسین. حاشیه المکاسب. قم: ذوی القربی، 1427.
- آقاگل‌‌زاده، فردوس. فرهنگ توصیفی تحلیل گفتمان و کاربردشناسی. تهران: نشر علمی، 1399.
- آملی، محمدتقی (محرر). المکاسب و البیع. قم: مؤسسه النشر الإسلامی، 1413.
- پایانی، احمد. شرح مکاسب، جلد نهم. قم: دارالعلم، 1397.
- جباری، مصطفی و حسین رضویان. «رد پای زبان‌شناسی حقوقی در متون فقهی». مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 7، 12(1394)، 41-64.
- حر عاملی، محمد بن الحسن. وسایل الشیعه. تهران: نشر اسلامیه، 1434ق.
- خمینی، سید روح‌الله. الرسائل. قم: اسماعیلیان، 1410ق.
- خمینی، سید روح‌الله. کتاب البیع. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1392.
- ساسانی، فرهاد. «تأثیر روابط بینامتنی در خوانش متن». مجله زبان و زبان‌شناسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 2(1384)، 39-55.
- سبحانی، شیخ جعفر. الموجز فی اصول الفقه. جلد 1. قم: انتشارات حقوق اسلامی، 1381.
- صباغی، علی. «بررسی تطبیقی محورهای سه‌‌گانه بینامتنیت ژِنت و بخش‌‌هایی از نظریه بلاغت اسلامی». پژوهش‌های ادبی، 9، 38(1391)، 59-72.
- صفوی، کورش. درآمدی بر معناشناسی. تهران: سوره مهر، 1399.
- صفوی، کورش. معناشناسی کاربردی. تهران: همشهری، 1382.
- طوسی، محمد بن حسن. تهذیب الأحکام. تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1365.
- عاملی، زین‌الدین بن علی. الروضه البهیه. قم: دارالهادی للمطبوعات، 1403.
- عزیزی، سیروس و نگار مؤمنی. زبان‌شناسی حقوقی؛ درآمدی بر زبان، جرم و قانون. تهران: جهاد دانشگاهی، 1391.
- عموزاده مهدیرجی، محمد و منوچهر توانگر. کاربردشناسی زبان. تهران: سمت، 1395.
- قافی، حسین و سعید شریعتی. اصول فقه کاربردی (مباحث الفاظ). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1398.
- قمی (میرزا)، ابوالقاسم بن محمدحسن. قوانین الأصول. اصفهان: المکتبه الإسلامیه، بی‌‌تا.
- کلینی، محمد بن یعقوب. الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1363.
- محقق داماد، سید مصطفی. قواعد فقه؛ بخش مدنی 1. تهران: نشر مرکز، 1394.
- محمدی، ابوالحسن. مبانی استنباط حقوق اسلامی؛ اصول فقه. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1387.
- محمدی، عادل. منظورشناسی زبان و تحلیل گفتمان. تهران: نشر روش‌‌شناسان، 1396.
- مظفر، محمدرضا. اصول الفقه. قم: دارالعلم، 1386.
- مظفر، محمدرضا. حاشیه المکاسب. ایران: نشر حبیب، بی‌‌تا.
- میرزاده، سید محمدحسین و علی مشهدی. «نقش مبانی زبان‌محور در تفسیر پویای اسناد حقوق بین‌المللی (با تأکید بر عبارت: توسل به زور)». پژوهشهای حقوقی، 21، 49(1401)، 71-90.
Doi:10.48300/jlr.2022.148311
- میرزاده، سید محمدحسین. حقوق بین‌الملل از منظر علوم زبان. تهران: پژوهشکده حقوق شهر دانش، 1398.
- نامور مطلق، بهمن. «ترامتنیت؛ مطالعه روابط یک متن با دیگر متن‌‌ها». پژوهشنامه علوم انسانی، 56(1386)، 83-98.
- نامور مطلق، بهمن. درآمدی بر بینامتنیت. تهران: نشر سخن، 1390.
- نجفی، محمدحسن.  معجم فقه الجواهر. بیروت: دار الغدیر، 1417ق.
- نجفی، محمدحسن. جواهر الکلام. قم: مؤسسه دائره‌المعارف فقه الإسلامی، 1421ق.
- همدانی، رضا بن محمدهادی. مصباح الفقهیه. قم: المؤسسه الجعفریه لإحیاء التراث، 1376.
ب) منابع خارجی

- Austin, John. How to do thing with word. Oxford: Clarendon Press, 1962.
- Bakhthin, Michel. Speech Genres and Other Last Essays. Texas: University of Texas Press, 1986.
- Brown, Gillian & George Yule. Discourse Analysis. Cambridge: Cambridge University Press, 1989.
- Formkin, Victoria & Robert Rodman. An introduction to language. New York: Holt, Rinehart and Winston, 1988.
- Genette, Gerard. Palimpsests: Literature in the Second Degree. Paris: Seull, 1982.
- Kiparsky, Paul & Carol Kiparsky. Progress in Linguistics. Hague: Mouton, 1970.
- Kristeva, Julia. The Kristeva reader. New York: Columbia University Press, 1986.
- Lagacker, Ronald W. Foundations of Cognitive Grammar. Stanford: Stanford University Press, 1987.
- Lakoff, George. Cognitive Semantics. Bloomington; Indianapolis: Indianapolis University Press, 1988.
- Levinson, Stephen. Pragmatics. Cambridge: Cambridge University Press, 1983.
- Morris, Charles William. Foundations of the theory of Sings. Chicago: University of Chicago Press, 1938.
- Peirce, Charles S. Collected Papers. Cambridge: Harvard University Press, 1994.
- Saeed, John. Semantic. Oxford: Blackwell Publishing, 2003.
- Strawson, P. F. “On Referring”. Mind, New Series, 59, 235(1950), 320-344.
- Yule, George. Pragmatics. New York: Oxford University Press, 1996.
ج) سایت‌‌های‌‌ اینترنتی

- https://fazellankarani.com