پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

تحلیل و بررسی مبانی اقتصادی مدیریت سوءمصرف مواد مخدر سبک

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
2 دانشیار، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
چکیده
مسئله مواد مخدر و مصرف آن، یکی از نگران‌کننده‌ترین مسائل قرن حاضر در همه کشورهاست و برنامه‌های مبارزه با اعتیاد و مواد مخدر در دستور کار دولت‌ها و مجامع بین‌المللی قرار گرفته است. نظام عدالت کیفری ایران در این زمینه به سیاست‌های کیفری و درمانی متوسل شده است؛ با این ‌حال هیچ‌یک از این سیاست‌ها به کاهش میزان مصرف منجر نشده‌اند. با توجه به عدم توفیق سیاست‌های مذکور، امروزه اتخاذ راهبرد مبتنی بر مدیریت مصرف مواد مخدر سبک و کاهش آسیب با مبانی اقتصادی مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر از نظر نوع و هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و روش، توصیفی است و اطلاعات مورد نیاز آن از طریق بررسی اسنادی، فیش‌برداری و مراجعه به سایت‌ها و مقالات متعدد گردآوری شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مدیریت سوءمصرف مواد مخدر، برخلاف رویکردهای صرفاً کیفری و درمانی، با نگاهی چندبعدی به مسئله مواد مخدر، مباحث اقتصادی را نیز مورد توجه قرار می‌دهد. این رویکرد با بررسی آثار سوء تجارت آزاد مواد مخدر در سطح کلان و تحلیل رفتار اقتصادی مصرف‌کنندگان در سطح خرد، بر مبانی اقتصادی ازجمله صرفه‌جویی در هزینه‌های دولت، درآمدزایی برای دولت، کنترل بیکاری و فقر، حفظ نیروی انسانی مولد و ایجاد سرمایه لازم برای تولید ملی استوار است. از سوی دیگر مدیریت سوءمصرف مواد مخدر با هدف بهبود وضعیت سلامت و درمان مصرف‌کنندگان و خانواده آنان، کاهش آسیب ناشی از سوءمصرف و کنترل نرخ جرم، می‌تواند در راستای اهداف رشد و توسعه اقتصادی کشور قرار گیرد. بر این اساس این رویکرد با درنظرگرفتن ابعاد اقتصادی، اجتماعی، پزشکی و حقوقی مسئله، چهارچوبی متفاوت از سیاست‌های صرفاً کیفری و درمانی برای مواجهه با سوءمصرف مواد مخدر ارائه می‌دهد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An Analysis of the Economic Foundations of Managing Soft Drug Misuse

نویسندگان English

Ehsan Shariati Fard 1
Shahram Ebrahimi 2
1 PhD Student in Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, Shiraz University, Shiraz, Iran.
2 Associate Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, Shiraz University, Shiraz, Iran.
چکیده English

Drug use and its associated harms are among the most pressing concerns facing countries worldwide, prompting governments and international organizations to adopt various policies to combat drug misuse and addiction. Iran's criminal justice system has relied on punitive and treatment-oriented approaches, neither of which, according to this study, has succeeded in reducing drug consumption. In light of these shortcomings, a strategy based on managing soft drug use and reducing its associated harms, informed by economic considerations, has attracted increasing attention. This applied study adopts a descriptive method, drawing on documentary research, research notes, and information collected from websites and academic articles. The findings indicate that, unlike exclusively punitive or treatment-oriented policies, drug misuse management adopts a multidimensional approach that also takes economic considerations into account. By examining the adverse effects of unrestricted drug trafficking at the macroeconomic level and analysing consumers' economic behaviour at the microeconomic level, this approach draws on several economic considerations, including reducing government expenditure, generating public revenue, addressing unemployment and poverty, preserving the productive workforce, and securing capital for domestic production. Moreover, by seeking to improve the health and treatment of people who use drugs and their families, reduce drug-related harm, and control crime rates, this approach may contribute to the country's broader objectives of economic growth and development. By incorporating the economic, social, medical, and legal dimensions of drug misuse, it offers an alternative framework to policies based exclusively on punishment or treatment.

کلیدواژه‌ها English

Drug Misuse Management
Harm Reduction
Economic Foundations
Punitive Policy
Treatment-Oriented Policy
الف) منابع فارسی
- امیرپور، مهناز و محسن قربانی. (1392). علل تغییر الگوی مصرف مواد مخدر از کم‌خطر به پرخطر. رفاه اجتماعی، 13(48).
- امینی، کوروش. (1379). علل بازگشت مجدد معتادان به اعتیاد به مواد افیونی در مراجعین مراکز ترک دولتی ترک اعتیاد شهر همدان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
- آقابخشی، حبیب. (1377). «خانواده و اعتیاد»، فصلنامه علوم اجتماعی، 6(10).
- باصری، علی‌اکبر. (1386). سیاست جنایی (داخلی و خارجی) مواد مخدر. تهران: انتشارات خرسندی.
- برومند، شهرزاد. (1382 الف). بررسی اقتصادی رفتار مصرف‌کنندگان مواد مخدر. فصلنامه اعتیاد پژوهشی، 1(4).
- برومند، شهرزاد. (1382 ب). نگاهی به قیمت و درآمد ناشی از مواد مخدر و سازمان‌دهی جنایی آن در جهان. رفاه اجتماعی، 3(9).
- بوالوردی، مجید. (1387). پیامدهای بحران مواد مخدر بر اقتصاد منطقه آسیای مرکزی. فصلنامه آسیای مرکزی و قفقاز، 14(61).
- حسینی، سید حسین، سیده طاهره خبازی خادر، نسرین رضایی مقدم و صادق صفری. (1397). ارزیابی هزینه‌های سیستم قضایی در صدور حکم اعدام در جرائم مواد مخدر (با نگاه موردی به بند 6 ماده 8 قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر).مجله اقتصاد پولی مالی، 25(15).
- خوئینی، غفور، حمید مسجدسرائی و سهیل کبیری. (1396). درنگی در جرم‌انگاری پول‌شویی. مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 9(17).
- رضایانی، اعظم. (1382). ارزیابی مدل پول‌شویی واکر در اقتصاد مواد مخدر ایران. اعتیادپژوهی، 1(4).
- رئیس دانا، فریبرز و احمد غروی نخجوانی. (1380). بازار مصرف مواد مخدر در ایران و تهران. رفاه اجتماعی، 1(1).
- رئیس دانا، فریبرز. (1383). بازار مواد مخدر در ایران (قیمت، مصرف و تأثیرگذاری تولید خارجی). مجله جامعه‌شناسی ایران، 5(2).
- شیری، عباس. (1399). بررسی ابعاد سیاست‌گذاری جرم دولتی در ایران. سیاست‌گذاری عمومی، 6(4).
- صادقی، آزاده. (1400). امکان‌سنجی اجرای سیاست قانونی‌سازی مواد مخدر در نظام عدالت کیفری ایران با رویکرد تطبیقی. مجله حقوق تطبیقی، 12(2).
- عباسپور، رضا و علی واعظ طبسی. (1394). تطهیر درآمدهای قاچاق مواد مخدر در حقوق داخلی و اسناد بین‌الملل. آموزه‌های حقوق کیفری، 12(9).
- فاضلی، عصمت. (1393). بررسی مصرف مواد مخدر در میان معتادان مرد در ایران. فصلنامه علمی اعتیاد پژوهشی، 1(1).
- فرجیها، محمد و آزاده صادقی. (1396). «پیامدهای ناخواسته برنامه‌های پلیسی کنترل بازارهای خریدوفروش مواد مخدر». آموزه‌های حقوق کیفری، (13).
- فرخی بالاجاده، حشمت‌الله، رامین خوچجانی و حمید آسایش. (1400). تبیین هم‌حرکتی پایه پولی و نقدینگی با تورم در اقتصاد ایران، با مقایسه عملکرد تحلیل موجک گسسته و پیوسته. مطالعات و سیاست‌های اقتصادی، 8(16).
- قادری، صلاح‌الدین. (1382). تحلیل اقتصادی ـ اجتماعی از تجارت مواد مخدر در جهان. اعتیادپژوهی، 1(4).
- قناد، فاطمه و مسعود اکبری. (1396). امنیت گرایی سیاست جنایی. فصلنامه پژوهشی حقوق کیفری، 5(18).
- ماهیار، آذر و سیما نوحی. (1398). دایره‌المعارف اعتیاد و مواد مخدر. چاپ چهارم. تهران:  انتشارات ارجمند.
- مختاریان، حسین و علی هاشمی. (1389). «اقتصاد مواد مخدرـ برآورد هزینه در ایران»، مجله بررسی مسائل اجتماعی در ایران، 1(4).
- مختاریان، حسین. (1382). اثرات تجارت مواد مخدر بر تثبیت اقتصاد کلان. اعتیادپژوهی، 1(4).
- مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (1386). مدیریت مبارزه با مواد مخدر در چند کشور «با تأکید بر ایران» (گزارش). تهران:  مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
- میرمحمدصادقی، حسین. (1383). جرائم علیه امنیت و آسایش عمومی. چاپ چهارم. تهران، میزان.
- نیازپور، امیرحسین. (1389). سرعت‌بخشی به فرایند کیفری، سازکاری برای پیشگیری از بزهکاری. پژوهش حقوق و سیاست، 12(28).
- واعظ، محمد و عبدالله قنبری. (1387). نقش نظام بانکی در ایجاد یا کنترل تورم با تأکید بر اثر اعتبارات و تسهیلات سیستم بانکی. انجمن علمی اقتصاد جمهوری اسلامی ایران، مجموعه مقالات نوزدهمین همایش بانکداری اسلامی.
- وزیری، سید ابوالفضل، عباس یزدانی و مهدی صادقی شاهدانی. (1402). بررسی اثر تسهیلات تکلیفی بر تورم در اقتصاد ایران با استفاده از مدل VAR.  مجله اقتصاد پولی مالی، 30(25).
- هایامی، یوجیرو. (1392). اقتصاد توسعه از فقر تا ثروت ملل. ترجمه غلامرضا آراد ارمکی. چاپ دوم. تهران: نشر نی.
مداخله‌های کاهش آسیب در نظام عدالت کیفری ایران، ایمان رحیمی پور، پایان‌نامه دکتری تخصصی، دانشگاه تربیت مدرس، سال 1396
ب) منابع انگلیسی
- Bosley, Henry. (1987). Webster's New Collegiate Dictionary. Springfield: G. & C. Merriam Company.
 - Greenwald, Glenn. (2009). Drug Decriminalization in Portugal: Lessons for Creating Fair and Successful Drug Policies. Washington: Cato Institute.
- Hall, Wayne. (1997). The recent Australian debate about the prohibition on cannabis use. Addiction, 92(9).
- Hornby, A. (1987). Oxford Advanced Learner’s Dictionary of Current English. Oxford: Oxford University Press.
- Polak, Fredrick. (2000). Thinking about drug law reform: some political dynamics of medicalization. Fordham Urban Law Journal, 28(1). Available at: https://ir.lawnet.fordham.edu/ulj/vol28/iss1/5
- Poulin, Christiane. (2006). Harm reduction policies and programs for youth. Canada: Canadian Center on Substance Abuse.
- Yucel, Murat, Nadia Solowij, Colleen Respondek, Sarah Whittle, Alex Fornito, Christos Pantelis & Dan I Lubman. (2008). Regional brain abnormalities associated with long-term heavy cannabis use. Arch Gen Psychiatry, 65(6). doi: 10.1001/archpsyc.65.6.694
ج) وب‌سایت‌ها
- ایرنا. (1399). «دولت ۵۰ میلیارد تومان برای درمان معتادان فقیر اختصاص داد». قابل دسترسی در:
https://www.irna.ir/news/83831913
- مشرق. (1397). «چند درصد معتادان موفق به ترک اعتیاد می‌شوند؟». قابل دسترسی در:
https://www.mashreghnews.ir/news/872883
http://www.odcco.org/palermo/convmain.html