پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

اثر اراده یک‌جانبه بر نکاح و طلاق از دیدگاه امام خمینی (ره)

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
رامین پورسعید 1
آرزو بهارلو 2
1 استادیار، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
2 کارشناس ارشد حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
10.48300/jlr.2024.446425.2613
چکیده
مشهور، عقد را محصول تلاقی دو اراده می‌دانند که به ایجاد تعهداتی نیز منجر می‌شود؛ اما نکاح، که یکی از عقود است، به‌گونه‌ای است که زوجه در انحلال آن از طریق طلاق نقشی ندارد. فقیهان در توجیه و تبیین علت محرومیت زوجه از حق طلاق، با استناد به ظهور آیاتی که مردان را مخاطب طلاق همسرانشان قرار داده‌اند و حدیث معروف «الطلاق بید من أخذ بالساق» و رویه متشرعه، حق انحصاری طلاق را در اختیار زوج قرار داده‌اند. در این میان امام خمینی (ره) با تحلیلی که از عقد ارائه داده‌اند، هویت آن را برآمده از اراده یک‌جانبه می‌دانند. فارغ از کیفیت استدلال‌های امام خمینی (ره) در این موضوع، بر اساس مبنای ایشان که طی آن، هویت عقد نکاح به ایجاب زوجه بازمی‌گردد و قبول زوج رکن محسوب نمی‌شود، دیگر نمی‌توان انحلال نکاح را به‌طور مطلق در سلطه زوج قرار داد؛ چراکه در این صورت به محرومیت آفریننده نکاح از حق دخالت در امر انحلال آن می‌انجامد و این امر بسی سؤال‌برانگیز است. پژوهش حاضر با هدف بررسی مبنای امام خمینی (ره) درباره ماهیت عقد نکاح و آثار آن بر حق طلاق زوجه، به روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است. یافته‌های پژوهش پس از شرح، بسط و تحلیل دیدگاه‌ها و تطبیق فرض مسئله با نظر امام خمینی (ره)، حاکی از لزوم شناسایی حق زوجه در امر طلاق است. این دیدگاه می‌تواند ضرورت بازنگری در برخی مبانی و ترتیبات حقوقی مربوط به انحلال نکاح را مطرح سازد.
کلیدواژه‌ها
ایقاع، اراده یک‌طرفه، امام خمینی (ره)، عقد نکاح
حق طلاق زوجه

عنوان مقاله English

The Effect of Unilateral Will on Marriage and Divorce in Imam Khomeini’s Jurisprudence

نویسندگان English

Ramin Poursaied 1
Arezoo Baharloo 2
1 Assistant Professor, Department of Private Law, Faculty of Law and Social Sciences, Payame Noor University, Tehran, Iran.
2 M.A. in Private Law, Faculty of Law and Social Sciences, Payame Noor University, Tehran, Iran.
چکیده English

According to the prevailing view, a contract is formed through the concurrence of two wills and gives rise to obligations. Marriage, however, is treated as an exception insofar as the wife is accorded no role in its dissolution through divorce. Jurists have justified the husband's exclusive right to divorce by reference to Qur'anic verses that address men as the parties who divorce their wives, the well-known tradition al-ṭalāq bi-yad man akhadha bi-l-sāq, and the established practice of the religious community. Imam Khomeini, by contrast, offers an account of contractual formation in which the contract owes its existence to the unilateral will of the offeror. Leaving aside an assessment of the reasoning underlying this view, if the marriage contract comes into existence through the wife's offer and the husband's acceptance is not a constitutive element of its formation, it is difficult to maintain that dissolution lies entirely within the husband's control. Such a position would deny the party who brings the marriage into existence any role in its dissolution. Using a descriptive-analytical method, this article examines Imam Khomeini's conception of the marriage contract and its implications for the wife's right to divorce. Through an examination of his views and their application to marriage, the study argues that the wife's right to divorce should be recognized. This interpretation may call for reconsideration of certain doctrinal premises and legal arrangements governing the dissolution of marriage.

کلیدواژه‌ها English

Unilateral Juridical Act (Īqāʿ)
Unilateral Will
Imam Khomeini
Marriage Contract
Wife's Right to Divorce
- قرآن کریم
- احمدیه، مریم و جمشید جعفرپور. (1380). طلاق به درخواست شوهر. تهران: انتشارات سفیر صبح.
- امامی، اسدالله. (1398). کلیات حقوق و تعهدات. تهران: نشر میزان.
- اوصیا، پرویز. (1332). شرح کتاب نکاح از شرائع الاسلام. تهران: چاپ اختر شمال.
- بیات، فرهاد و شیرین بیات. (1402). حقوق مدنی، شرح جامع قانون مدنی. چاپ 25. تهران: انتشارات ارشد.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1385). ترمینولوژی حقوق، چاپ شانزدهم. تهران: انتشارات گنج دانش.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1392). تأثیر اراده در حقوق مدنی.چاپ سوم. تهران: انتشارات گنج دانش.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1393). فلسفه حقوق مدنی، عناصر عمومی عقود. جلد اول. تهران: انتشارات گنج دانش.
- جلالی، مهدی. (1388). اختیار زوجه در طلاق در حقوق ایران با مطالعه تطبیقی. تهران: انتشارات خرسندی.
- حائری، محمدحسن و محمدحسین انصاری حقیقی. (1391). مقاله پژوهشی تطبیقی در دیدگاه امام خمینی (ره) در ماهیت ایجاب و قبول و آثار فقهی و حقوقی آن. آموزه‌های فقه مدنی، (5).
- حقانی زنجانی، حسین. (1365). طلاق یا فاجعه انحلال خانواده. تهران:نشر فرهنگ اسلامی.
- دانش‌کیا، محمدحسین و سید مهدی دادمرز. (1382). ترجمه الوسیط فی شرح القانون مدنی جدید دکتر سنهوری دوره حقوق تعهدات. جلد اول. چاپ اول. قم: نشر دانشگاه قم.
- شارعی، محمد محسن و اکرم رجبی. (1391). طلاق در سنت اسلامی. تهران: انتشارات آرمان رشد.
- شعاریان، ابراهیم و ابراهیم ترابی. (1391). اصول حقوق قراردادهای اروپا و حقوق ایران. چاپ دوم. تهران: انتشارات فروش.
- شفائی، محسن. (1362). طلاق در مذاهب. بی‌جا: بی‌نا.
- شمس‌الدین، محمدجعفر. (1391). نکاح و طلاق در مذاهب پنج‌گانه اسلامی. تهران: انتشارات خرسندی.
- شهیدی، مهدی. (1395). حقوق مدنی 3. تهران: نشر مجد.
- شیروانی، علی. (1384). شرح لمعه (شهید ثانی). چاپ پنجم. 14 جلد. قم: مؤسسه انتشارات دارالعلم.
- صفائی، سید حسین و اسدالله امامی. (1383). حقوق خانواده، نکاح و انحلال آن (فسخ و طلاق). جلد یک. چاپ سوم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- غروی نائینی، میرزا محمدحسین. (1413 ق). المکاسب البیع. جلد دو. چاپ اول. قم: انتشارات اسلامی.
- فصیحی‌زاده، علیرضا. (1377). اذن و آثار حقوقی آن. چاپ اول. قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
- قمی، میرزا ابوالقاسم. (1378ق). قوانین الاصول. تهران: مکتبه العلمیه الاسلامیه.
- قنواتی، جلیل، حسن وحدتی شبیری و ابراهیم عبدی‌پور. (1379). حقوق قراردادها در فقه امامیه. جلد اول. تهران: انتشارات آگاه.
- کاتوزیان، ناصر. (1388الف). دوره مقدماتی حقوق مدنی، اعمال حقوقی (قرارداد – ایقاع). چاپ دهم. تهران: شرکت سهامی انتشار.
- کاتوزیان، ناصر. (1388ب). نکاح و طلاق. جلد 1. تهران: شرکت سهامی انتشار.
- کاتوزیان، ناصر. (1395)، مقدمه علم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران. تهران: انتشارات شرکت سهامی.
- کرکی، محقق ثانی، علی بن حسین عاملی. (1414ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. جلد 13. چاپ دوم. قم: مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام.
- کونز، هین. (1395). حقوق قراردادها در اروپا. ترجمه محمودی، قربانی لاچوانی، پارساپور، احمدوند. چاپ اول. تهران: انتشارات مجد.
- گلمن، دانیل. (1398). هوش عاطفی. ترجمه حمیدرضا بلوچ. چاپ چهارم. تهران: انتشارات اژدهای طلایی.
- محقق داماد، مریم. (1400). نظریه خلع افتدائی یا انحلال نکاح با اراده زوجه. تهران: انتشارات نوآیین.
- محقق داماد، مصطفی و دیگران. (1389). حقوق قراردادها در فقه امامیه. جلد 2. تهران: نشر سمت.
- محقق داماد، مصطفی و دیگران. (1396). حقوق قراردادها در فقه امامیه. جلد 2. تهران: نشر سمت.
- محمدی، ابوالحسن. (1389). مبانی استنباط حقوق اسلامی اصول فقه. تهران:  انتشارات دانشگاه تهران.
- موسوی بجنوردی، سید محمد. (1390). فقه مدنی. جلد اول. چاپ دوم، تهران: انتشارات مجد.
- موسوی خمینی، سید روح‌الله. (1379). کتاب البیع. جلد اول. قم: مؤسسه تنظیم ونشرآثار امام خمینی (ره).
- موسوی خمینی، سید روح‌الله. (1380). آداب الصلاه. چاپ دهم. قم: مؤسسه نشر آثار امام.
- موسوی، صادق. (1386). بررسی عنصر اصلی عقد از دیدگاه امام خمینی (ره) و آثار مترتب بر آن. پژوهشنامه متین، (34-35).
- هادوی تهرانی، مهدی. (1377). مبانی کلامی اجتهاد در برداشت از قرآن کریم. چاپ اول. تهران: مؤسسه فرهنگی خانه خرد.
پژوهشهای حقوقی
دوره 25، شماره 66
تابستان 1405
صفحه 543-569