پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

کاربست اصل تناسب در نظرات اقتصادی شورای نگهبان

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
وحید بیات مختاری 1
محمد جلالی 2
محسن طاهری 3
1 گروه حقوق عمومی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران.
2 استادیار، گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
3 گروه حقوق، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران.
10.48300/jlr.2024.476744.2743
چکیده
اقدام یا تصمیمی که منجر به محدودیت در یک حق فردی شود، در صورتی که هدفی مشروع را دنبال کند، به‌طور منطقی با آن هدف مرتبط باشد و از ابزاری استفاده کند که کمترین هزینه را ایجاد نماید، متناسب تلقی می‌شود؛ بنابراین آزمون تناسب مبتنی بر تحلیل هزینه ـ فایده است. اصل تناسب، چهارچوبی روش‌شناختی و ابزاری فرایندی برای ارزیابی اقدامات مقامات عمومی است. پژوهش حاضر با هدف بررسی چگونگی اعمال اصل تناسب در نظرات شورای نگهبان، به‌ویژه در حوزه حقوق و آزادی‌های اساسی، با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است. بررسی نظرات شورای نگهبان نشان می‌دهد که این شورا با به‌کارگیری اصل تناسب می‌تواند مانع از مغایرت مصوبات مجلس با قانون اساسی شده و بدین ترتیب اقدامات مأموران و نهادهای عمومی را در مسیر تضمین حقوق بنیادی اشخاص هدایت نماید. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اصل تناسب، اگرچه در نظرات شورای نگهبان دارای سابقه است، اما از ساختاری منسجم و نظام‌مند برخوردار نیست؛ به عبارت دیگر اگرچه می‌توان برای اصل تناسب در نظرات شورای نگهبان جایگاهی قائل بود، این مرجع در مواجهه با اصل مذکور از رویکردی منسجم، جامع و روشمند برخوردار نیست.
کلیدواژه‌ها
حقوق و آزادی‌های اساسی
منافع عمومی
اصل تناسب
شورای نگهبان
قانون اساسی

عنوان مقاله English

The Application of the Principle of Proportionality in the Guardian Council’s Economic Opinions

نویسندگان English

Vahid Bayat Mokhtari 1
Mohammad Jalali 2
Mohsen Taheri 3
1 Department of Public Law, Semnan Branch, Islamic Azad University, Semnan, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Public Law, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
3 Department of Law, Semnan Branch, Islamic Azad University, Semnan, Iran.
چکیده English

A measure or decision that restricts an individual right is considered proportionate if it pursues a legitimate aim, is rationally connected to that aim, and employs the least burdensome means available. The proportionality test thus involves an assessment of costs and benefits. The principle of proportionality provides both a methodological framework and a procedural tool for evaluating the actions of public authorities. Employing a descriptive-analytical method, this article examines how the Guardian Council applies the principle of proportionality in its opinions, particularly those concerning fundamental rights and freedoms. An examination of the Council’s opinions suggests that the application of this principle can help prevent the enactment of legislation inconsistent with the Constitution and guide public authorities towards greater protection of fundamental rights. The findings indicate that, although the principle of proportionality has been reflected in the Guardian Council’s opinions, its application lacks a coherent and systematic structure. In other words, while the principle has an identifiable place in the Council’s constitutional review, the Council has yet to develop a consistent, comprehensive, and methodical approach to its application.

کلیدواژه‌ها English

Fundamental Rights and Freedoms
Public Interest
Principle of Proportionality
Guardian Council
Constitution
الف) منابع فارسی
- السان، مصطفی. (1392). مطالعه تطبیقی قرارداد واگذاری حق پخش ورزشی. پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 17(3).
- بازمحمدی، حسین و اکبر چشمی. (1385). اندازه دولت در اقتصاد ایران، مجموعه پژوهش‌های اقتصادی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، 39.
- جلالی، محمد و میثا کامیاب. (1400). پلیس اداری. چاپ اول. تهران: انتشارات مجد.
- حقیقی، مهری. (1400). قانون محاسبات عمومی کشور در نظم کنونی. تهران: انتشارات میزان.
- رستمی، ولی و حمید قهوه‌چیان. (1401). حقوق مالی و محاسباتی. چاپ دوم. تهران: نشر دادگستر.
- رضایی، شمس‌الدین و محسن اسماعیلی. (1398). حق پخش تلویزیونی و صنعت فوتبال ایران. فصلنامه توسعه و ورزش، 8(1).
- شیروی، عبدالحسین. (1400). حقوق اقتصادی. چاپ سوم. تهران: انتشارات سمت.
- طجرلو، رضا. (1393). حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بشر، تهران: نشر دادگستر.
- قلی‌زاده، علی‌اکبر. (1383). رویکرد برای تعیین اندازه بهینه دولت. مجله برنامه‌وبودجه، 9(2).
- گرجی، علی‌اکبر. (1388). مبانی حقوق عمومی. چاپ دوم. تهران: انتشارات جنگل.
- گرجی، علی‌اکبر. (1393). در تکاپوی حقوق عمومی. جلد اول. تهران: انتشارات جنگل.
- مرادی برلیان، مهدی. (1392). اصل تناسب در نظام حقوقی اتحادیه اروپا. چاپ اول. تهران: انتشارات خرسندی.
- مرکز مالیمری، احمد و آرین پتفت. (1397). مفهوم و قلمرو اصول کلی حقوق اداری. چاپ دوم. تهران: انتشارات قوه قضاییه.
- مشهدی، علی. (1391). صلاحیت تخییری. تهران: انتشارات معاونت حقوقی ریاست جمهوری.
- موسی‌زاده، ابراهیم. (1402). بایسته‌های حقوق اداری.  تهران: نشر دادگستر.
- مؤذنی، روح‌الله. (1393). حقوق عمومی اقتصادی. تهران: انتشارات مجد.
- هداوند، مهدی. (1390).  حقوق اداری تطبیقی. جلد 2. تهران: انتشارات سمت.
- هداوند، مهدی. (1390). حقوق اداری تطبیقی. جلد 1. تهران: انتشارات سمت.
ب) منابع انگلیسی
- Adler, John. (2002). general princriels of constitutional and Administrarive law. Palgrave Macmilan.
- Alexy,  Robert. (2002). A theory of constitutional Rights. Oxford University Press.
- Alexy, Robert. (2003). Constitutional Rights, Balancing, and Rationality. Ratio Juris (An international Journal of Jurispudence and philosophy of low), 16.
- Barak, Aharon. (2012). Proportionality constitutional rights and their limitions. Cambridge University Press.
- Jackson Viki C. (2015). the Constitutional in the Age Proportionality. Yale Law Journal, (124).
- Jalali, Mohammad & Sogol Soodbar. (2022).  A critical analaysis of application of proportionality test and Margin of appreciation doctrine by european court of human rights. Journal of Human Rights, 2(18).
- Klatt, Mattias & Meister Moritz. (2012). the constitutional structure of proportionality. Oxford Univercity Press.
- Messey, I.P. (2012). Administrative Law. Eastern Book Company.
- Moller, Kai. (2012). Proportionality challenginig the critic. International Journal of Constitutional Law. 10.
- Moller, Kai. (2018). Dworkin's theory of Rights in the age of proportionality. the law & Ethics of humans Rights Journal, 12.
- Petersen, Niels. (2017). Proportionality and Judicial activism. Cambridge Univercity Press.
- Stone Sweet, Alec & Jud Mathews. (2009). Proportionality balancing and global constitutionalism. Columbia Journal of Transnational Law, 47(1).
 
ج) وب‌سایت‌ها
- رسولی، سمیه. « ۸۵ درصد اقتصاد ایران، دولتی است/ سند توسعه صنعتی نهایی نشده است». خبرگزاری مهر. ۹ بهمن ۱۴۰۲. قابل دسترسی در:
mehrnews.com/x345jX
- سایت شورای نگهبان. «نظرات استدلالی شورای نگهبان در بررسی لایحه پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران».  18/07/1390. قابل دسترسی در:
www.shora-gc.ir/fa/news/2197
پژوهشهای حقوقی
دوره 25، شماره 66
تابستان 1405
صفحه 93-114