پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

جنگ سوریه و دکترین مسئولیت حمایت از منظر حقوق بین‌الملل

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
محمد ایری 1
ایرج رضائی نژاد 2
کارن روحانی 1
1 گروه حقوق، واحد قائم‌شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، قائم‌شهر، ایران.
2 گروه حقوق، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران.
10.48300/jlr.2025.517260.2913
چکیده
دکترین «مسئولیت حمایت» در اجلاس سران سازمان ملل متحد در سال ۲۰۰۵ تصویب شد و در بندهای ۱۳۸ و ۱۳۹ سند مذکور مورد اشاره قرار گرفت. جمهوری عربی سوریه ازجمله کشورهای مهم و راهبردی خاورمیانه است. باوجود تلاش دولت سوریه و جامعه بین‌المللی برای بازگرداندن امنیت غیرنظامیان، از ارتکاب جنایت علیه بشریت و اقدامات غیرانسانی گروه‌های مسلح جلوگیری نشده است. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی، مشروعیت مداخله نظامی در سوریه با توسل به مداخله بشردوستانه و دکترین مسئولیت حمایت را با توجه به نص صریح منشور ملل متحد، اعلامیه اصول حقوق بین‌الملل ناظر بر روابط دوستانه، مواضع شورای امنیت و مبانی حقوق بین‌الملل عرفی و قراردادی بررسی می‌کند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که مداخله نظامی در سوریه با توسل به مداخله بشردوستانه و دکترین مسئولیت حمایت، به دلیل مخالفت با نص صریح منشور ملل متحد، اعلامیه اصول حقوق بین‌الملل ناظر بر روابط دوستانه، مخالفت شورای امنیت و فقدان مبنای مشروع در حقوق بین‌الملل عرفی و قراردادی، مشروعیت حقوقی ندارد. همچنین ارزیابی رویکرد شورای امنیت در قبال بحران سوریه و ارتباط آن با مداخله بشردوستانه، به‌ویژه در قالب دکترین «مسئولیت حمایت»، گویای نوعی عدم انطباق منطقی میان برداشت واقع‌گرایانه از رفتار دولت‌ها و مداخله بشردوستانه است.
کلیدواژه‌ها
مسئولیت حمایت
سوریه
مداخله بشردوستانه
عملیات حفظ صلح
اصل عدم مداخله

عنوان مقاله English

The Syrian War and the Doctrine of the Responsibility to Protect from the Perspective of International Law

نویسندگان English

Mohammad Eari 1
Iraj Rezaeinezhad 2
karan rohani 1
1 Department of Law, QaS.C., Islamic Azad University, Qaemshahr, Iran.
2 Department of Law, Cha.C., Islamic Azad University, Chalus, Iran.
چکیده English

The doctrine of the Responsibility to Protect (R2P) was adopted at the 2005 United Nations World Summit and incorporated into paragraphs 138 and 139 of the Outcome Document. The Syrian Arab Republic is one of the strategically significant states in the Middle East. Despite efforts by the Syrian government and the international community to restore civilian security, the commission of crimes against humanity and inhumane acts by armed groups has not been prevented. This study, employing a descriptive-analytical approach, examines the legality of military intervention in Syria under the doctrines of humanitarian intervention and the Responsibility to Protect, with reference to the express provisions of the United Nations Charter, the Declaration on Principles of International Law concerning Friendly Relations among States, the positions of the Security Council, and the foundations of customary and treaty-based international law. The findings indicate that military intervention in Syria justified on the basis of humanitarian intervention or the Responsibility to Protect lacks legal legitimacy due to its inconsistency with the express provisions of the UN Charter, the Declaration on Friendly Relations, the opposition of the Security Council, and the absence of a clear legal basis in customary and conventional international law. Furthermore, an assessment of the Security Council’s approach toward the Syrian crisis and its relationship with humanitarian intervention, particularly within the framework of the Responsibility to Protect doctrine, demonstrates a certain tension between realist interpretations of state conduct and the normative claims underlying humanitarian intervention.

کلیدواژه‌ها English

Responsibility to Protect
Syria
Humanitarian Intervention
Peacekeeping Operations
Principle of Non-Intervention
الف) منابع فارسی
- ابوالحسن شیرازی، حبیب‌الله. (1394). رویکرد شورای امنیت در مواجهه با بحران کشور اسلامی سوریه. فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، 5(4).
- جهانبخش، مصطفی و احسان فلاحی. (1403). ارزیابی موانع و محدودیت‌های عملکرد سازمان ملل متحد در بحران سوریه از چشم‌انداز دکترین مسئولیت حمایت. فصلنامه بحران‌پژوهی جهان اسلام، 11(1).
- حاضری، نجوا، قدرت احمدیان و فرزاد رستمی. (1399). مواجهه قدرت و قانون؛ مطالعه تطبیقی کاربست دکترین مسئولیت حمایت در بحران لیبی و سوریه. نشریه تحقیقات سیاسی و بین‌المللی، 42(12).
- درج، حمید و رضا سیمبر. (1403). بررسی و ارزیابی مداخله بازیگران خارجی در بحران سوریه بر اساس هنجارها و قوانین بین‌المللی. نشریه مطالعات حقوق عمومی، 54(4).
- دولت‌خواه زهرا و سید جواد امام‌جمعه‌زاده. (1394). دکترین مسئولیت حمایت: بررسی تطبیقی رویکرد اعضای دائم شورای امنیت در قبال بحران‌های لیبی و سوریه. فصلنامه راهبرد، 24(77).
- رضایی، محمدتقی، علی ایلخانی‌پور، سهیلا کوشا و علی غلامعلی‌پور. (1394). مبانی حقوقی مداخله در کشور سوریه در چهارچوب دکترین‌های نو؛ نظریه مسئولیت حمایت. فصلنامه مطالعات راهبردی جهانی شدن، 6(15).
- زمانی، سید قاسم و سورنا زمانیان. (1395). جایگاه دکترین مسئولیت حمایت در بحران سوریه. مطالعات حقوق عمومی، 46(3).
- سیف‌زاده، فرزانه، سید قاسم زمانی، حسن سواری و مسعود راعی دهقی. (1396). بررسی مأموریت شورای امنیت در اعمال دکترین مسئولیت حمایت. پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 21(1).
- ضیایی، سید یاسر و محسن یدائی امناب. (1395). مداخله نظامی خارجی در مخاصمات مسلحانه غیربین‌المللی از منظر حقوق بین‌الملل: بررسی وضعیت عراق، سوریه، یمن و بحرین. فصلنامه آفاق امنیت، 8(32).
- غلامعلی‌پور، علی و علی ایلخانی‌پور. (1396). تبعات سیاسی و امنیتی نظریه مسئولیت حمایت در کشور سوریه. جستارهای سیاسی معاصر، 8(4).
- فدائی دولت، فریدون و سید داوود آقائی. (1399). بررسی در جریان بحران سوریه مسئولیت حمایت جمهوری اسلامی ایران. مطالعات حقوق بشر اسلامی، 9(18).
 - میرعباسی، سید باقر و عقیل محمدی. (1396). چالش‌های اجرایی نظریه مسئولیت حمایت با نگاهی به وضعیت لیبی و سوریه. پژوهش حقوق عمومی، 19(57).
ب) منابع انگلیسی
- Akbarzadeh, S., & Saba, A. (2019). UN paralysis over Syria: The responsibility to protect or regime change?. International Politics, 56(4). https://doi.org/10.1057/s41311-018-0149-x
- Al Arabiya. (2011, October 26). Arab League holds ‘frank and friendly’ talks with Assad; 20 more killed in Syrian violence.
- Al-Dabi, M. A. M. (2012, January 27). Report of the Head of the League of Arab States Observer Mission to Syria for the period from 24 December 2011 to 18 January 2012 (U.N. Doc. 12-21687).
- Berg, A. (2022). The crisis in Syria and the responsibility to protect (R2P). The Interdisciplinary Journal of International Studies, 12(1). https://doi.org/10.5278/ojs.ijis.v12i1.6896
- Blackford, William R. (2014). The responsibility to protect and international law: Moral, legal and practical perspectives on Kosovo, Libya, and Syria. Master’s thesis. Portland State University. https://doi.org/10.15760/etd.2529
- Duarte, F. de A. (2016). Responsibility to protect (R2P) and the Syrian refugee crisis: A missed opportunity? e-Pública: Revista Eletrónica de Direito Público, 3(2).
- Halliyadde, Muditha. (2016). Syria - another drawback for R2P?: An analysis of R2P’s failure to change international law on humanitarian intervention. Indiana Journal of Law and Social Equality, 4(2).
- Human Rights Council. (2011). Situation of human rights in the Syrian Arab Republic (A/HRC/RES/S-17/1). United Nations.
- Human Rights Council. (2011). The current human rights situation in the Syrian Arab Republic in the context of recent events (A/HRC/RES/S-16/1). United Nations.
- League of Arab States. (2011, November 16). Resolution No. 7439.
- League of Arab States. (2011, November 24). Resolution No. 7441.
- League of Arab States. (2011, October 16). Resolution No. 7435.
- Macfarquhar, N. (2011, November 12). Arab League votes to suspend Syria over crackdown. The New York Times.
- Nuruzzaman, M. (2013). The “responsibility to protect” doctrine: Revived in Libya, buried in Syria. Insight Turkey, 15(2).
- United Nations General Assembly. (1970, October 24). Declaration on principles of international law concerning friendly relations and co-operation among states in accordance with the Charter of the United Nations (A/RES/2625(XXV)).
- United Nations General Assembly. (2005, September 16). 2005 World Summit Outcome (A/RES/60/1). United Nations.
- United Nations General Assembly. (2011, December 19). Resolution 66/176 (U.N. Doc. A/RES/66/176).
- United Nations Human Rights Council. (2011, December 5). The human rights situation in the Syrian Arab Republic (A/HRC/RES/S-18/1).
- United Nations Human Rights Council. (2012, April 10). Resolution 19/1 (U.N. Doc. A/HRC/RES/19/1).
- United Nations Human Rights Council. (2013, October 8). Resolution 24/22 (U.N. Doc. A/HRC/RES/24/22).
- United Nations Secretary-General. (2012, January 30). Letter dated January 24, 2012, from the Secretary-General to the President of the Security Council (U.N. Doc. S/2012/71). United Nations.
- United Nations Security Council. (1999, September 17). Resolution 1265 (1999): Resolution adopted by the Security Council at its 4046th meeting, on 17 September 1999 (S/RES/1265). United Nations.
- United Nations Security Council. (2006, April 28). Resolution 1674 (2006) (S/RES/1674). United Nations.
- United Nations Security Council. (2012, April 14). Resolution 2042 (2012) (S/RES/2042).
- United Nations Security Council. (2012, July 20). Resolution 2059 (2012) (S/RES/2059).
- United Nations Security Council. (2013, September 27). Resolution 2118 (2013) (S/RES/2118). United Nations.
- United Nations Security Council. (2014, December 17). Resolution 2191 (2014) (S/RES/2191). United Nations.
- United Nations Security Council. (2014, February 22). Resolution 2139 (2014) (S/RES/2139). United Nations.
- United Nations Security Council. (2014, July 14). Resolution 2165 (2014) (S/RES/2165). United Nations.
- United Nations Security Council. (2015, August 7). Resolution 2235 (2015) (S/RES/2235). United Nations.
- United Nations Security Council. (2015, December 18). Resolution 2254 (2015) (S/RES/2254). United Nations.
- United Nations Security Council. (2015, December 22). Resolution 2258 (2015) (S/RES/2258). United Nations.
- United Nations Security Council. (2015, March 6). Resolution 2209 (2015) (S/RES/2209). United Nations.
- United Nations Security Council. (2016, December 19). Resolution 2328 (2016) (S/RES/2328). United Nations.
- United Nations Security Council. (2016, December 21). Resolution 2332 (2016) (S/RES/2332). United Nations.
- United Nations Security Council. (2016, December 31). Resolution 2336 (2016) (S/RES/2336). United Nations.
- United Nations Security Council. (2016, February 26). Resolution 2268 (2016) (S/RES/2268). United Nations.
- United Nations Security Council. (2016, October 31). Resolution 2314 (2016) (S/RES/2314). United Nations.
- United Nations Security Council. (2017, December 19). Resolution 2393 (2017) (S/RES/2393). United Nations.
- United Nations Security Council. (2018, December 31). Resolution 2449 (2018) (S/RES/2449). United Nations.
- United Nations Security Council. (2018, February 24). Resolution 2401 (2018) (S/RES/2401). United Nations.
- United Nations Security Council. (2020, December 29). Resolution 2560 (2020) (S/RES/2560). United Nations.
- United Nations Security Council. (2020, January 10). Resolution 2504 (2020) (S/RES/2504). United Nations.
- United Nations Security Council. (2021, December 30). Resolution 2617 (2021) (S/RES/2617). United Nations.
- United Nations Security Council. (2021, February 26). Resolution 2565 (2021) (S/RES/2565). United Nations.
- United Nations Security Council. (2021, July 9). Resolution 2585 (2021) (S/RES/2585). United Nations.
- United Nations Security Council. (2022, July 12). Resolution 2642 (2022) (S/RES/2642). United Nations.
- United Nations Security Council. (2023, January 9). Resolution 2672 (2023) (S/RES/2672). United Nations.
- United Nations. (2004). A more secure world: Our shared responsibility: Report of the High-level Panel on Threats, Challenges and Change (A/59/565). United Nations.
- United Nations. (2005, May 23). Towards development, security and human rights for all: Report of the Secretary-General: Addendum: Human Rights Council: Explanatory note (A/59/2005/Add.3). United Nations.
- Zakiyah, Z. (2019). Responsibility to protect in Syrian crisis: What can be expected from the Muslim community? Analisa: Journal of Social Science and Religion, 4(2). https://doi.org/10.18784/analisa.v4i02.916
- Zifcak, Spencer. (2012). The responsibility to protect after Libya and Syria. Melbourne Journal of International Law, 13(1).
 
پژوهشهای حقوقی
دوره 25، شماره 66
تابستان 1405
صفحه 233-257