فقه پویا و حل تعارض‌های حقوقی جمهوری اسلامی ایران با کنوانسیون‌های بین‌المللی پیرامون منع اعدام افراد به‌جهت جرایم ارتکابی در سن زیر 18 سال‎‬‬‬‬‬‬‎

نوع مقاله : علمی - ترویجی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای حقوق بین‌الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکترای حقوق بین‌الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

3 سطح سه جامعه الزهرا، قم، ایران.

چکیده

حق حیات بر اساس میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، ازجمله حقوق غیرقابل‌عدول و تخطّی محسوب می‌شود. بند دو ماده 4 میثاق، ماده 6 (حق حیات) را غیرقابل‌عدول می‌داند. ماده 6 البته از منع مطلق مجازات سالبه حیات سخن به‌میان نمی‌آورد و آن را صرفاً برای جدّی‌ترین جرایم و با رعایت شرایطی حفظ می‌کند. لیکن از طرف دیگر در بند 5 خود از ممنوعیت مطلق اعدام افراد کمتر از هجده سال و زنان باردار سخن به‌میان می‌آورد. یکی از موارد تعارض جمهوری اسلامی ایران با این پیمان‌نامه‌ها، بحث حداقل سن کودک برای مجازات سالبه حیات است که حقوق بشر جهانی آن را پایان هجده سالگی می‌داند؛ اما آنچه قانونگذاران ما برمبنای فقه شیعه، برای سن قبول مسئولیت کیفری در نظر گرفته‌اند، نه سال قمری برای دختران و پانزده سال قمری برای پسران است. اینها همه درحالی است که برخلاف اهل تسنّن که بعد از امامان چهارگانه باب اجتهاد را مسدود می‌دانند، ویژگی فقه شیعه به پویایی، اجتهاد و جایگاه بالای عرف و سیره در آن است. دلایل فقهی موجود در رابطه با موضوع بلوغ و خروج فرد از دوران کودکی بسیار متنوع است و قرآن‌کریم بین بلوغ و رشد، تفاوت قائل است و اینها همه دست فقیه را باز می‌گذارد تا بتواند از تعارض با یک عرف و رویه حقوق بشری جلوگیری کند و مبنای فهم عواقب جرم را برای کودکان، همان هجده سال قرار دهد.‏‎‎

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Dynamic Jurisprudence and Conflict Settlement of the Islamic Republic of Iran with International Conventions on the Prohibition of Executions of Individuals for Crimes Committed bellow the Age of 18

نویسندگان [English]

  • Amirhossein Mohebali 1
  • Ali Orooji 2
  • Zahra Imani 3
1 Ph.D. Student in International Law, Faculty of Law and Political Sciences, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran
2 Ph.D. Student in International Law, Faculty of Law and Political Sciences, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran.
3 Level Three of Jamea Al-Zahra, Qom, Iran.
چکیده [English]

The right to life, in accordance with the International Covenant on Civil and Political Rights, is a non derogable right. Article 4, paragraph 2, of the Covenant considers Article 6 (right to life) to be irreparable. Article 6, of course, does not speak of the absolute prohibition of life annulment and preserves it solely for the most serious crimes and observes the conditions. On the other hand, in paragraph 5, he speaks of the absolute ban on the execution of people under the age of 18 and pregnant women. One of the controversies of the Islamic Republic of Iran with these treaties is the discussion about the minimum age of the child for criminal responsibility and specially execution, which the international human rights documents and bodies consider to be 18 years of age. But our jurisprudents have taken to criminal responsibility for age is 9 lunar years for girls and 15 lunar years for boys. This is all the while, unlike Sunnis, who believe that blocking the Ijthad after the four Imams, the Shi'i jurisprudence is characteristic of dynasties, ijtihad, and the high place of tradition and soul. The jurisprudential reasons regarding the issue of maturity and exodus from a childhood are very diverse and the Holy Quran distinguishes between puberty and growth. So that it can avoid conflicts with a human rights instruments and human rights law and consider 18 years old for understanding the consequences of the crime in case of children.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Child Rights
  • Human rights instruments
  • dynamic jurisprudence
  • Domestic Law
  • Juvenile Execution

فهرست منابع

الف) منابع فارسی
خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا». «آیا می‌توان به‌جای «سنگسار» حکم دیگری به اجرا گذاشت؟». بازدیدشده در خرداد ماه 1397. https://www.isna.ir/news/91012206145/.
خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا». «سن بلوغ و پاسخ آیات عظام مکارم شیرازی، نوری همدانی، فاضل لنکرانی و صانعی به استفتاء ایسنا، بلوغ چندمرحله‌ای و سن مسئولیت کیفری جداگانه برای تعزیرات، حدود و قصاص». بازدیدشده در خرداد ماه 1397. https://www.isna.ir/news/8406-05548.
درس خارج فقه آیت‌الله شبیری زنجانی. کتاب البیع. 10/12/1392. برگرفته از سایت رسمی ایشان. بازدیدشده در خرداد ماه 1397. www.zanjani.ir.
سایت رسمی آیت‌الله سیستانی. «استفتاء مورخ 23/08/1396: پاسخ به پرسشی درباره صرف وجوه شرعیه در تأمین نیازهای آسیب‌دیدگان زلزله غرب ایران». بازدیدشده در خرداد ماه 1397. http://www.sistani.org/persian/archive/25691/.
سایت رسمی آیت‌الله مکارم شیرازی. «بررسی تخفیف مجازات در افراد بالغ کمتر از هجده سال». بازدیدشده در خرداد ماه 1397.
https://makarem.ir/main.aspx?typeinfo=21&lid=0&catid=930&mid=261604.
سایت رسمی آیت‌الله مکارم شیرازی. «حکم اعدام افراد زیر هجده سال». بازدیدشده در خرداد ماه 1397. https://makarem.ir/main.aspx?typeinfo=21&lid=0&catid=930&mid=261603.
سیستانی، آیت‌الله سیّد علی. توضیح المسائل. مشهد: دفتر حضرت آیه‌الله العظمی سیستانی، 1396.
ضیائی بیگدلی، محمدرضا. حقوق بین‌الملل عمومی. چاپ چهلم. تهران: گنج دانش، 1390.
طباطبائی، محمدحسین. تفسیر المیزان. ترجمه محمدتقی مصباح یزدی. چاپ پنجم. تهران: بنیاد علمی فکری علامه طباطبائی، 1378.
قربان‌نیا، ناصر. مجموعه مقالات حقوق کودک، مطالعه تطبیقی در اسلام و اسناد بین‌المللی. قم: دانشگاه مفید، 1392.
محقق داماد، سیّد مصطفی. حقوق بشردوستانه بین‌المللی ره‌یافت اسلامی. چاپ اول. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، 1383.
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران». بازدیدشده در 25/3/1397. https://rc.majlis.ir/fa/content/iran_constitution.
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. «قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران». بازدیدشده در 25/3/1397. https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937.
موسوی بجنوردی، محمد. «بلوغ». نشریه متین 2 (بهار 1387): 98-81.
ب) منابع عربی
ابن فارس. معجم مقاییس اللغه. تحقیق عبدالاسلام محمد هارون. قم: مکتبه الاعلام الاسلامی، 1404.
الحر العاملی، محمد بن الحسن. وسائل الشیعه. قم: مؤسسه آل بیت لاحیاء التراث، قم 1419.
حرعاملی، محمدبن حسن (1104-1033 ق.). وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه. جلد 19. قم: مؤسسه آل‌البیت (علیهم‌السلام) لاحیاء التراث، 1419 ق.، 1376 ش.
الخمینی، السیّد روح‌الله. تحریرالوسیله. الطبعه الاولی. قم: مؤسسه دارالعلم، قم 1409.
صانعی، یوسف. فقه‌الثقلین فی شرح تحریر‌الوسیله، کتاب القصاص. چاپ 3. انتشارات مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، 1386.
طوسی، محمدبن حسن. تفسیر التبیان. جلد 4. قم: جماعه المدرسین فی الحوزه العلمیه بقم، مؤسسه النشرالاسلامی، ۱۴۱۳ق.
فیض کاشانی، ملامحسن. مفاتیح الشرایع. جلد 1. تهران: ناشر مدرسه عالی شهید مطهری، ۱۳۹۵.
کلینی، محمد بن یعقوب. اصول، روضه و فروع الکافی. جلد 7. تهران: دار الکتب الإسلامیة، 1364
ج) منابع انگلیسی
African Commission on Human and Peoples Rights. “The Banjul Charter.” Last Accessed July 5, 2017. https://www.achpr.org/legalinstruments/detail?id=49.
African Union Common Repository. “Declaration and Resolutions Adopted by the Sixteenth Ordinary Session of the Assembly of Heads of State and Government (July 17-20, 1979).” Last Accessed July 22, 2017. https://archives.au.int/handle/123456789/469.
African Union. “The African Charter on the Rights and Welfare of the Child.” Last Accessed July 10, 2017. https://au.int/en/treaties/african-charter-rights-and-welfare-child.
Amnesty International. “The Exclusion of Child Offenders from the Death Penalty under General International Law, 17 July 2003.” Last Accessed July 2, 2017. https://www.amnesty.org/en/documents/ACT50/004/2003/en/.
Amnesty International. When the State Kills ... The Death Penalty v. Human Rights. London: Amnesty International Publications, 1989.
Arnott, Stephen R. “Family Law: Autonomy, Standing, and Children’s Rights.” William Mitchell Law Review 33 (2007): 235.
Bueren, Geraldine Van. The International Law on the Rights of the Child. Dordrecht/Boston/London: Martinus Nijhoff Publishers, 1995.
Council of Europe. “The Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms, C.E.T.S. No. 005.” Last Accessed March 13, 2017. http://conventions.coe.int/Treaty/en/Treaties/Html/005.htm.
Council of Europe. “The European Convention on the Exercise of Children’s Rights.” Last Accessed May 12, 2017. http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/QueVoulezVous.asp?NT=160&CL=ENG.
CRC Committee, General Comment No. 10: Children’s Rights in Juvenile Justice, UN Document CRC/C/GC/10, 2007.
General Comment 29 on States of Emergency, Adopted on 24 July 2001, UN Document CCPR/C/21/Rev.1/Add.11.
OAS. “The American Convention on Human Rights.” Last Accessed May 14, 2017. http://www.oas.org/juridico/english/treaties/b-32.html.
Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. “Status of Ratifications of the Principal International Human Rights Treaties.” Last Accessed July 14, 2017. http://www.ohchr.org/english/bodies/docs/status.pdf.
Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. “The Minimum Age Convention.” Last Accessed July 25, 2017. http://www.ohchr.org/english/law/ageconvention.htm.
Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. “Convention on the Rights of the Child.” Last Accessed July 25, 2017. http://www.ohchr.org/english/law/crc.htm.
Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. “Optional Protocol to the Convention on the Rights of the Child on the Sale of Children, Child Prostitution and Child Pornography.” Last Accessed July 3, 2017. http://www.ohchr.org/EN/ProfessionalInterest/Pages/OPSCCRC.aspx.
Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. “The International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights.” Last Accessed March 13, 2017. http://www.ohchr.org/english/law/cescr.htm.
Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. “The International Covenant on Civil and Political Rights.” Last Accessed July 25, 2017. http://www.ohchr.org/english/law/ccpr.htm.
Ohchr. “United Nations Standard Minimum Rules for the Administration of Juvenile Justice (“The Beijing Rules”).” Last Accessed July 12, 2017. http://www.ohchr.org/Documents/ProfessionalInterest/beijingrules.pdf.
Residual Special Court for Sierra Leone. “Statue of the Residual Special Court for Sierra Leone.” Last Accessed June 15, 2017. http://www.rscsl.org/index.html.
The Carter Center. “American Convention on Human Rights.” Last Accessed July 2, 2017. https://www.cartercenter.org/resources/pdfs/peace/democracy/des/amer_conv_human_rights.pdf.
The Library of Congress. “Children’s Rights: International Laws.” Last Updated 07/02/2015, Last Accessed March 2, 2018. https://www.loc.gov/law/help/child-rights/international-law.php#skip_menu.
UN Committee on the Rights of the Child (CRC), CRC General Comment No. 10 (2007): Children’s Rights in Juvenile Justice.
Unicef. “The African Charter on the Rights and Welfare of the Child.” Last Accessed July 25, 2017. https://www.unicef.org/esaro/African_Charter_articles_in_full.pdf.
United Nation, Office of Legal Affairs. “Statute of the International Court of Justice.” Last Accessed Sep 21, 2017. http://legal.un.org/avl/pdf/ha/sicj/icj_statute_e.pdf.
United Nations High Commissioner for Refugees. Last Accessed July 20, 2017. http://www.unhchr.ch/html/menu3/b/25.htm.
United Nations Treaty Collection. “Viena Convention on the Law of Treaties.” Last Accessed June 15, 2017. https://treaties.un.org/doc/publication/unts/volume%201155/volume-1155-i-18232-english.pdf.
United Nations. “CEDAW.” Last Accessed July 1, 2017. http://www.un.org/womenwatch/daw/cedaw/text/econvention.htm#article1.
United Nations. “United Nations Peacekeeping.” Last Accessed June 15, 2017. https://peacekeeping.un.org/en.
United Natios. “The Universal Declaration of Human Rights.” Last Accessed July 2, 2017. http://www.un.org/Overview/rights.html.