پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

تأثیر قاعده احسان بر مسئولیت پزشک؛ موردپژوهی تطبیقی: حقوق ایران و آمریکا

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه فقه و حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران.
2 دانشیار، گروه فقه و حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران.
3 دانشجوی دکترای حقوق خصوصی، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایران.
چکیده
مسئولیت مدنی پزشک در حقوق ایران و آمریکا، مبتنی بر نظریه‌‌ تقصیر است. با این تفاوت که طبق ماده 495 ق.م.ا. تقصیر پزشک، مفروض است و وی باید عدم تقصیر خود را اثبات کند. مطابق با قوانین سامری نیکوکار، برای اسقاط مسئولیت مدنی و کیفری از پزشک، صرف حسن نیت به‌شرط عدم ارتکاب تقصیر فاحش، توأم با وجود شرایط اضطراری در محیط بیمارستان و یا خارج از آن محیط، کفایت می‌‌کند. مطابق با حقوق ایران بر اساس ماده 509 ق.م.ا. شمول اجرای قاعده احسان در حق پزشک و سقوط ضمان از وی، علاوه بر داشتن حسن نیت، این است که در عمل نیز نباید مرتکب تقصیر و عدوان شود. صرف حسن نیت فقط سبب اسقاط مسئولیت کیفری (و نه مسئولیت مدنی) او می‌‌شود. مانعیت احسان در استناد ضرر به پزشک محسن و تناسب متعارف میان عمل محسنانه و ضرر دفع شده از جمله عناصر احسان است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Effect of the Rule of Benevolence on the Doctor's Responsibility; Comparative Case Study: Iranian and American Law

نویسندگان English

Fatemeh Alizadeh 1
Ardavan Arzhang 2
Rasoul Rafiee 3
1 Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Law, Faculty of Humanities, Yasouj University, Yasouj, Iran.
2 Associate Professor, Department of Jurisprudence and Law, Faculty of Theology, Yasouj University, Yasouj, Iran.
3 Ph.D. Student in Private Law, Faculty of Theology, Meybod University, Meybod, Iran.
چکیده English

The civil responsibility of the doctor in Iranian and American law is based on the theory of fault. With the difference that according to Article 495 of the Islamic Civil Code, the fault of the doctor is assumed and he must prove his innocence. According to the Good Samaritan Laws, to remove the civil and criminal liability from the doctor, the mere act of good faith is sufficient, provided that he has not committed a gross fault, even if there are emergency conditions in the hospital environment or outside of that environment. According to Iran's laws - based on Article 509 of the Islamic Civil Code - including the implementation of the rule of beneficence towards the doctor and the loss of the guarantee from him, in addition to having good intentions, this means that he should not commit fault and aggression in practice. The mere act of good faith only causes his criminal liability (and not civil liability) to be removed. The prohibition of beneficence in citing harm to the benevolent doctor and the conventional proportionality between benevolent action and avoided harm are among the elements of benevolence.

کلیدواژه‌ها English

Ehsan Rule
Good Samaritan Laws
Medical Fault
Iran
America (USA)
الف) منابع فارسی
- ابن‌‌اثیر، مبارک بن محمد. النهایه فی غریب الحدیث. قم: انتشارات موسسه اسماعیلیان، 1346.
- بجنوردی، سیدمحمد. قواعد فقهیه، جلد اول. تهران: مجد. 1393.
- بحرانی، یوسف. الحدائق الناضره، جلد 21. نجف: دارالکتب الاسلامیه، 1376 ق.
- تابش، زهرا. بازخوانی تأثیر قاعده احسان بر سقوط مسئولیت پزشک در حقوق ایران. فقه و حقوق خصوصی، 1، 2(1397)، 27-46.
- جوهری، اسماعیل بن حماد. الصحاح‌ تاج اللغه و صحاح العربیه، محقق احمد عبدالغفور عطار. بیروت: دار العلم للملایین، 1407 ق.
- دلاوری، محمدحسین. مسئولیت مدنی ناشی از افشای اسرار پزشکی در حقوق ایران و کامن‌‌لا. تهران، انتشارات حقوقی، 1393.
- شهید ثانى، زین‌الدین بن علی. تمهید القواعد. قم: انتشارات تبلیغات اسلامی، 1416.
- شهید ثانی، زین‌الدین بن علی. الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه، جلد 10. تهران:کتابفروشى داورى، 1410 ق.
- صادقی، محمدهادی. حقوق جزای اختصاصی (جرایم علیه اشخاص). تهران: نشر میزان، 1393.
- صالحی، حمیدرضا. «جراحی زیبایی: ضرورت یا زیادت؟ قولی در ماهیت تعهدات جراحان زیبایی». حقوق پزشکی، 5، 18(1390)، 97-116.
URL: http://ijmedicallaw.ir/article-1-504-fa.html
- طباطبایی، محمدصادق و قادر شنیور. «گونه‌شناسی تعهد و مسئولیت پزشک در جراحی زیبایی و ترمیمی». فقه پزشکی، 5، 17(1392)، 163-190.
https://doi.org/10.22037/mfj.v5i17.6419
- عباسی، محمود و محبوبه طالبی رستمی. «جراحی زیبایی و شرایط معافیت پزشک از مسئولیت کیفری». حقوق پزشکی، 9، 34(1394)،  153-192.
http://ijmedicallaw.ir/article-1-353-fa.html
- علامه حلّى، حسن بن یوسف. تحریرالاحکام الشرعیه على مذهب الامامیه؛ چاپ اول، جلد 5. مشهد: مؤسسه آل‌البیت، 1408ق.
- علیدوست، ابوالقاسم. «قرآن کریم و قاعده احسان». مجله حقوق اسلامی، 5، 17(1387)، 7-37.
https://hoquq.iict.ac.ir/article_22891.html
- غروی اصفهانی، محمدحسین. کتاب الاجاره. قم: مؤسسه الاسلامی النشر، 1409ق.
- فیض‌‌کاشانی، ملامحسن. مفاتیح‌‌الشرایع، جلد 2. قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، 1401ق.
- قیاسی، جلال‌‌الدین. تسبیب در قوانین کیفری. تهران: انتشارات جنگل، 1390.
- کاتوزیان، ناصر. قواعد عمومی قراردادها، جلد 4. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1389.
- کاتوزیان، ناصر. الزام‌های‌ خارج‌ از قرارداد (ضمان‌ قهری، مسئولیت‌ مدنی) غضب‌ و استیفا. تهران: انتشارات‌ دانشگاه تهران، 1386.
- مامقانی، محمدحسن. غایه‌‌الامال فی شرح کتاب المکاسب. قم: مجمع الذخائر الاسلامیه، 1356ش.
- مراغی، سیدمیرعبدالفتاح. العناوین، جلد 1 و 2. قم: انتشارات جامعه مدرسین، 1417ق.
- مقدس اردبیلی، احمدبن محمد. مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان. قم: موسسه نشر اسلامی، 1413ق.
- موسوی بجنوردى، سیدحسن. القواعد الفقهیه، محقق درایتی و مهریزی، جلد 4. قم: نشرالهادی، 1377.
- نیک‌فرجام، زهره. «خسارت معنوی در فقه و حقوق». مبانی فقهی حقوق اسلامی، 6، 11(1392)، 105-127.
https://sanad.iau.ir/Journal/jijl/Article/812886
ب) منابع خارجی
- Bal, B. Sonny. “An Introduction to Medical Malpractice in the United States”. Clinical Orthopaedics and Related Research, 2(2009), 339-347. Doi: 10.1007/s11999-008-0636-2
- Gulam, Hyder & John Devereux. “A Brief Primer on Good Samaritan Law for Health Care Professionals”. Australian Health Review, 31, 3(2007), 478-482. doi: 10.1071/ah070478.
- Le, Nigel Spencer &  Jane Sturgess. “Medical Negligence and Complaints”. A Medic’s Guide to Essential Legal Matters, Online ed, Oxford, (2018), 39-54. https://doi.org/10.1093/med/9780198749851.003.0004
- Payne-James, Jason & Roger Byard. Encyclopedia of Forensic and Legal Medicine, Second Edition. Amsterdam; Boston: Elsevier Academic Press, 2015.
- Thomas, Vincent C. “Good Samaritan Law: Impact on Physician Rescuers”. Wyoming Law Review, 17, 1(2017), 149-168. Available at: https://scholarship.law.uwyo.edu/wlr/vol17/iss1/4