پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

تفاوت‌سنجی مستند و مستدل بودن آرای قضایی

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
محمدرضا کیخا 1
شقایق عامریان 2
1 دانشیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.
2 دانشجوی دکترای فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.
10.48300/jlr.2022.352773.2128
چکیده
یکی از اصول دادرسی منصفانه، اصل مستند و مستدل بودن آرای قضایی است. اهمیت این اصل به اندازه‌ای است که عدم ملاحظه آن توسط مقام قضایی، به‌عنوان یکی از موارد نقض آرا مورد شناسایی قرار گرفته است. با عنایت به اینکه رعایت این اصل در قانون اساسی، آیین دادرسی مدنی و کیفری و حتی به‌عنوان اصلی پذیرفته‌شده در مراجع شبه قضایی از قبیل قانون رسیدگی به تخلفات اداری، قانون رسیدگی به تخلفات نیروهای مسلح و قانون مالیات، مورد تأکید قرار گرفته است، واکاوی ماهیت واژگان مستند و مستدل جهت تبیین تفاوت آن دو برای رفع برخی ابهامات، از اهداف نوشتار حاضر تلقی می‌گردند. این تحقیق که با روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده، نشان می‌دهد که تبیین هر یک از دو واژه و هدف مقنن در خصوص این الفاظ، خلائی قانونی است که پرداختن به آن، امری ضروری قلمداد می‌شود. لذا می‌توان گفت، علیت ایجادی، حجیت ذاتی، فرایند عینی، مصداقیت در امور حکمی و عهده‌دار بودن قاضی برای کشف واقع، از ویژگی‌های مستند محسوب می‌شوند و در مقابل دلیلیت اثباتی، حجیت جعلی، فرایند ذهنی، مصداقیت در امور موضوعی و رسالت مدعی در این زمینه، از رهیافت‌های مستدل به شمار می‌روند.
کلیدواژه‌ها
مستند
مستدل
وجه افتراق
آرای قانونی
حجیت

عنوان مقاله English

Differentiation of Documented and Justification of Judicial Opinions

نویسندگان English

Mohammad Reza kaykha 1
shaghayegh amerian 2
1 Associate Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Sistan & Baluchistan, Zahedan, Iran.
2 PhD student in Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Sistan & Baluchistan, Zahedan, Iran.
چکیده English

One of the principles of fair proceedings is the principle of documentary and reasoned judicial decisions. The importance of this principle is so great that its failure to be considered by the judicial authority has been identified as one of the cases of voting violations. Given that the observance of this principle has been emphasized in the constitution, civil and criminal procedure, and even as an accepted principle in quasi-judicial authorities, such as the law on handling administrative violations, the law on handling violations of the armed forces, and the tax law. is, the analysis of the nature of the words documented and substantiated to explain the difference between the two in order to resolve some ambiguities is considered one of the goals of this article. This research, which was carried out with a descriptive-analytical method, shows that the explanation of each of the two words and the purpose of the legislator regarding these words is a legal gap that is considered necessary to be addressed. Therefore, it can be said that created causation, inherent authenticity, objective process, credibility in judicial matters and the judge's responsibility to discover the facts are considered to be documentary features, and in contrast to demonstrative causality, fake authenticity, mental process, credibility in subjective matters. And the claimant's mission in this field are considered to be well-reasoned approaches.

کلیدواژه‌ها English

Documentary
Reasoned
Difference
Legal Opinions
Authenticity
الف) منابع فارسی
- ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. الاشارات و التنبیهات. جلد 1. قم: نشر کتاب، 1377.
- بجنوردی، حسن. قواعد فقهیه، جلد 3. قم: نشر هادی، 1419.
- پورطهماسبی فرد، محمد و حسن محسنی. «اصل تسلط طرفین دعوا بر جهات و موضوعات دعوا». کانون وکلای دادگستری، 21، 190(1384)، 53-77.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. مبسوط در ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش، 1381.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش، 1370.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. دانشنامه حقوق، چاپ 5. تهران: امیرکبیر، 1375.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. فن استدلال در منطق حقوق اسلام. تهران: گنج دانش، 1382.
- جرجانی، سیدشریف. شرح المواقف. قم: شریف الرضی، 1370.
- جر، خلیل. ترجمه کتاب المعجم العربی الحدیث، مترجم سید حمید طبیبیان، جلد 2. تهران: امیرکبیر، 1365.
- جعفری تبار، حسن. مبانی فلسفی تفسیر حقوقی. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1383.
- خمینی، سیدروح‌الله. انوار الهدایه. قم: مؤسسه نشر آثار امام خمینی، 1415.
- خلیلیان، خلیل. دعاوی حقوقی ایران و آمریکا مطرح در دیوان داوری لاهه. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1382.
- دیانی، عبدالرسول. ادله اثبات دعوا در امور مدنی و کیفری. تهران: تدریس، 1358.
- دیانی، عبدالرسول. «ایقان وجدان قاضی مقایسه اجمالی نظام‌های حقوقی اسلام». نشریه دادرسی، 52(1384)، 24-28.
- دفتری، احمد متین. آیین دادرسی مدنی و بازرگانی، تهران: مجد، 1381.
- دهخدا، علی اکبر. لغت‌نامه، جلد 8. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1373.
- زرکشی، محمدبن عبدالله. البحر المحیط فی اصول الفقه. قم: دارالکتب، 1414.
- سبزواری، ملاهادی. شرح منظومه. تهران: ایران، 1371.
- سبحانی، جعفر. المحصول فی علم الاصول. قم: موسسه تعلیماتی و تحقیقاتی امام صادق، 1381.
- سهروردی، شهاب الدین. حکمت اشراق. قم: بوستان کتاب، 1392.
- سودمندی، عبدالمجید. «تحلیل مصادیق مستدل و مستند نبودن آرای هیئت عمومی دیوان عدالت اداری و پیامدهای حقوقی آن». مجله حقوقی دادگستری، 83، 108(1398)، 119-141.
https://doi.org/10.22106/jlj.2020.112721.2878
- شیرازی، صدرالمتالهین. اسفار اربعه، جلد 3. قم: مصطفوی، 1380.
- شیرازی، صدرالمتالهین. الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه. بیروت: دارالاحیا التراث العربی، 1981.
- شهید ثانی، زین‌الدین بن علی. مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام. قم: بنیاد معارف اسلامی، 1413.
- شمس، عبدالله. آیین دادرسی مدنی. تهران: میزان، 1382.
- صدرزاده افشار، سیدمحسن. ادله اثبات دعوا در حقوق ایران. تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1369.
- فرخی نیا، علی و جعفر صادق‌منش. «مبنا، روش و جایگاه استدلال قضایی». حقوقی دادگستری، 76، 79(1391)، 213-238.
https://doi.org/10.22106/jlj.2012.11052
- صنقور بحرانی، محمد. المعجم الاصولی. بیروت: الموسسه التاریخ العربی، 1342.
- عسکری، ابوهلال. الفروق اللغویه. قم: جامعه مدرسین، 1412.
- علامه حلی، حسن بن یوسف. الجوهر النضید. قم: بیدار، 1371.
- عامری‌نیا، محمدباقر و علی جمادی. «استناد به روح قانون در دادرسی». مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز، 9، 23(1396)، 227-241.
https://doi.org/10.22099/JLS.2017.7467.1373
- عثمان، محمود حامد. القاموس المبین فی اصطلاحات الاصولیین، چاپ اول. ریاض: دارالزاحم، 1423.
- عاملی (شهید اول)، محمد بن مکی. الدروس الشرعیه فی فقه الامامیه. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه، 1412.
- عمروانی، رحمان. «تعارض ادله اثبات دعوا». رساله دکترا، دانشگاه تهران، 1390.
- عارفعلی، مجید. «مفهوم و مبانی نظری لزوم استدلال در آراء مدنی دادگاه‌ها». کنفرانس بین‌المللی حقوق و علوم قضایی، تهران، 1399.
https://civilica.com/doc/1197883
- فیومی، احمد بن محمد. مصباح المنیر. قم: دارالهجره، 1425.
- قراملکی، فرامرز. منطق 1. تهران: پیام نور، 1384.
- کاتوزیان، ناصر. اثبات و دلیل اثبات. جلد 1. تهران: میزان، 1385.
- کاتوزیان، ناصر. مقدمه علم حقوق و مطالعه در حقوق خصوصی ایران. تهران: گنج دانش، 1366.
- کاتوزیان، ناصر. مقدمات علم حقوق. چاپ 51. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1385.
- کاتوزیان، ناصر. فلسفه حقوق، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1385.
- کاتوزیان، ناصر. اعتبار امر قضاوت شده در دعاوی مدنی. تهران: میزان، 1383.
- کریمی، عباس. آیین دادرسی مدنی، تهران: مجد، 1386.
- مکارم شیرازی، ناصر. القواعد الفقهیه، جلد 2. قم: مدرسه امیرالمؤمنین. 1411.
- مدنی، سیدجلال‌الدین. ادله اثبات دعوا. تهران: گنج دانش، 1370.
- معلوف، لویس. المنجد فی اللغه. تهران: اسلام، 1382.
- مطهری، مرتضی. شرح مبسوط منظومه. تهران: صدرا، 1398.
- مطهری، مرتضی. مجموعه آثار، جلد 5. تهران: صدرا، 1376.
- محقق داماد، مصطفی. قواعد فقه. تهران: مرکز علوم دانشگاهی، 1406.
- مصباح یزدی، محمدتقی. آموزش فلسفه، جلد 1. تهران: امیرکبیر، 1396.
- مصطفوی، حسن. التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، جلد 3. بیروت؛قاهره: دارالکتب العلمیه، 1368.
- مظفر، محمدرضا. اصول الفقه، جلد 2، چاپ 5. قم: اسماعیلیان، 1375.
- متولی، کاظم. افکار عمومی و شیوه‌های اقناع. تهران: بهجت، 1384.
- محمصانی، صبحی رجب. فلسفه قانون‌گذاری در اسلام. تهران: آثار اندیشه، 1386.
- نوروزی چاکلی، عبدالرضا. آشنایی با علم‌سنجی. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم دانشگاه‌ها: دانشگاه شاهد، مرکز چاپ و انتشارات، 1390.
- نیک نژاد، جواد و نصرت حیدری. «موجه، مستند و مستدل بودن رأی دادگاه و داوری». پژوهش حقوق خصوصی، 9، 35(1400)، 157-186.
https://doi.org/10.22054/jplr.2021.53139.2422
- ویژه، محمدرضا و احمد کتابی رودی. «حدود صلاحیت دیوان عدالت اداری در انتصاب مدیران مؤسسات عمومی غیردولتی». دیدگاه‌های حقوق قضایی، 19، 65(1393)، 181-204.
https://jlviews.ujsas.ac.ir/article_703437.html
- هاشمی، سید جعفر. بررسی تطبیقی اصول محاکمات مدنی در قوانین اساسی مشروطه و جمهوری اسلامی ایران. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1378.
- هرمزی، خیرالله. «فرجام‌خواهی از آرای مدنی و نقش نظارتی دیوان عالی در اجرای صحیح قانون». رساله دکترای حقوق خصوصی، دانشگاه تهران، 1383.
- یلفانی، علی اکبر. شرح و تفسیر قوانین دادرسی مدنی. تهران: امیرکبیر، 1380.
ب) منابع خارجی

- Black, Henry. Black’s Law Dictionary, 8th Edition. New York: West Publishing, 2004.
- Levy. “Judicial Review of Fact Questions”. Administrative Law Review, 4, (2005).
- Gabriel, Marty, La Distinction Du Fait et Du Droit, Essai Sur Le Pouvoir De Contrôle De La Cour De Cassation Sur Les Juges Du Fait. Paris: Sirey, 1974.
- Zuckerman, Adrian A.S. “Law, Fact or Justice”. Boston University Law Review, 66, (1986), 487.
پژوهشهای حقوقی
دوره 23، شماره 57
بهار 1403
صفحه 163-194