پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

درنگی در بنیادهای حق و دعوا

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، الهیات و معارف اسلامی، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران.
2 استاد، گروه حقوق خصوصی و اسلامی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 استادیار، گروه حقوق، دانشکده حقوق، الهیات و معارف اسلامی، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران.
چکیده
تمرکز اساسی این نوشتار بر ارتباط بین حق ماهوی و دعوایی است که برای احقاق و اثبات آن اقامه می‌شود. چراکه حق واقعی، حق حمایت و تضمین‌شده است. هدف از دعوا به جریان انداختن حق مورد ادعا در مسیر اثبات است. صرف‌نظر از آنکه دادگاه در ماهیت، حکم به اثبات یا بی‌حقی ادعا صادر کند. دعوا ابزاری برای رسیدن به حق مورد ادعا و در خدمت آن است. با وجود اینکه ارتباط بین حق و دعوا همیشه مستقیم نیست، در بیشتر موارد ارتباط و پیوستگی حق و دعوا آن‌چنان محکم و گاه پیچیده است که تصور یکی بدون دیگری امکان‌پذیر نیست. هم‌پوشانی و وابستگی حق و دعوا، همانند تجسم سکه‌ای دو رو است. هر رویی از یک سکه در کنار روی دیگر معنا و مفهوم پیدا می‌کند. هرچند در برخی موارد دعوا خالی از حق مبنا بوده و این ارتباط برقرار نمی‌شود، با این اوصاف ارتباط یادشده نتایج مهم نظری و عملی را در پی خواهد داشت. چنان‌که پذیرش یا عدم پذیرش دعوا، ارکان قانونی دعوای اقامه‌شده، تقسیم‌بندی انواع دعاوی، صلاحیت دادگاه‌ها و گاه نتیجه دعوای اقامه‌شده، بستگی به‌حق ماهوی منشأ ادعا دارد. در این نوشتار سعی بر آن است تا ارتباط و هم‌پوشانی حق و دعوا و نتایج آن به‌صورت مبنایی در حقوق ایران و برخی کشورها مورد بررسی و تحلیل تطبیقی قرار گیرند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Reflection on the Foundations of Rights and Disputes

نویسندگان English

Ali Shamsi 1
Hassan Mohseni 2
Dawood Nasiran Najaf Abadi 3
1 PhD Student in Private Law, Faculty of Law, Theology and Islamic Studies, Najafabad Branch, Islamic Azad University, Najafabad, Iran.
2 Professor, Department of Private Law, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Law, Faculty of Law, Theology and Islamic Studies, Najafabad Branch, Islamic Azad University, Najafabad, Iran.
چکیده English

The main focus of this article is on the relationship between the substantive right and the lawsuit that is filed to assert and prove it. Nevertheless, theconnection between rights and disputes or litigation is so strong, andsometimes complex, that it is impossible to imagine one without the other.The overlap and dependence of rights and disputes is like the embodimentof a two-sided coin. Each side of the coin finds meaning next to the other.However, thisrelationship will have important theoretical and practicalresults. Whether the acceptance or non-acceptance of the lawsuit, the legalelements of the lawsuit, the division of types of lawsuits, the jurisdiction ofthe courts and sometimes the outcome of the lawsuit, depend on thesubstantive right of origin of the lawsuit. This article tries to examine andanalyze this relationship and overlap of rights and litigation and its resultsin Iranian law and other country.

کلیدواژه‌ها English

Right
Dispute
Procedure
Litigation
Substantive Right
الف) منابع فارسی
کتاب‌ها
- اردبیلی، محمدعلی. حقوق جزای عمومی، چاپ 32، جلد 2. تهران: نشر میزان، 1393.
- افتخار جهرمی، گودرز و مصطفی السان. آیین دادرسی مدنی، چاپ 2. تهران: نشر میزان، 1399.
- بکاریا، سزار. رساله جرایم و مجازات‌ها، ترجمه محمدعلی اردبیلی، چاپ اول. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، 1368.
- بوهلاندر، مایکل. ترجمه قانون مجازات آلمان، ترجمه اصلی عباسی، چاپ 1. تهران: انتشارات مجد، 1389.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر.  ترمینولوژی حقوق. تهران: انتشارات گنج دانش، ۱۳۹۰.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. دانشنامه حقوقی، چاپ 6، جلد  2 و 5، تهران: انتشارات گنج دانش، 1391.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. دائره‌المعارف علوم اسلامی، چاپ 3، جلد 2. تهران: انتشارات گنج دانش، 1381.
- حجاریان، محمدحسن. ترجمه قانون جزای مصر، چاپ 1. تهران: انتشارات طرح نوین اندیشه، 1393.
- راسخ، محمد. حق و مصلحت: مقالاتی در فلسفه حقوق، فلسفه حق و فلسفه ارزش، چاپ 5، جلد 1. تهران: نشر طرح نو، 1393.
- رفیعی، محمدرضا، امید عبدالهیان، احمد مرکز مالمیری و محبوبه احمد سلطانی. گونه‌شناسی دعاوی و آرای شعب دیوان عدالت اداری، چاپ 1. تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه، 1395.
- شاه‌حیدری‌پور، محمدعلی و احمد رفیعی. قانون آیین دادرسی کیفری و نظریه‌های مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه، چاپ 2. تهران: انتشارات روزنامه رسمی، 1395.
- شمس، عبدالله. آیین دادرسی مدنی، چاپ 2، جلد 1 و 2. تهران: نشر میزان، 1381.
- شیخ‌نیا، امیرحسین. ادله اثبات دعوی، چاپ 3. تهران: نشر شرکت سهامی انتشار، 1375.
- صدرزاده افشار، سیدمحسن. آیین دادرسی مدنی و بازرگانی دادگاه‌های عمومی و انقلاب، چاپ 7. تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی علامه طباطبایی، 1382.
- طاهری تاری، میرمحسن. آیین دادرسی مالیاتی، چاپ 1، جلد 1. تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهشهای حقوقی شهر دانش‏، 1394.
- فان کانگم، رائول. آیین دادرسی مدنی، ترجمه حسین داوودی بیرق، چاپ 1، جلد 2. تهران: نشر شرکت سهامی انتشار، 1400.
- کاتوزیان، ناصر. اثبات و دلیل اثبات، چاپ 1، جلد 1. تهران: نشر میزان، 1380.
- کاتوزیان، ناصر. اعتبار امر قضاوت شده در دعوای مدنی، چاپ 9. تهران: نشر میزان، 1392.
- کاتوزیان، ناصر. حقوق مدنی اموال و مالکیت، چاپ 1. تهران: نشر دادگستر، 1376.
- کاتوزیان، ناصر. فلسفه حقوق، چاپ 2، جلد 3. تهران: نشر شرکت سهامی انتشار، 1381.
- کاتوزیان، ناصر. مقدمه علم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران، چاپ 62. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1387.
- متین دفتری، احمد. آیین دادرسی مدنی و بازرگانی، چاپ 2، جلد 1 و 2. تهران: انتشارات مجد، 1381.
- محسنی، حسن. اداره جریان دادرسی مدنی بر پایه همکاری و در چارچوب اصول دادرسی، چاپ 4. تهران: نشر شرکت سهامی انتشار، 1397.
- محسنی، حسن. آیین دادرسی مدنی فرانسه با مقدمه پروفسور لوئیک کادیه و دکتر عباس کریمی، چاپ 2، جلد 1. تهران: نشر شرکت سهامی انتشار، 1391.
- معین، محمد. فرهنگ فارسی معین، چاپ 1. تهران: انتشارات اشجع، 1385.
- موحد، محمدعلی. در هوای حق و عدالت، از حقوق طبیعی تا حقوق بشر، چاپ 4. تهران: نشر کارنامه، 1392.
- وکس، ریموند. فلسفه حقوق، ترجمه باقر انصاری و مسلم آقایی طوق. تهران: نشر جنگل، 1392.
- وکیو، دل. فلسفه حقوق، ترجمه جواد واحدی، چاپ 4. تهران: میزان، 1391.
مقالات
- تروپه، میشل. «فلسفه حقوق چیست»، ترجمه مجتبی واعظی. حقوق اساسی، 6-7(1385)،1-15.
ب) منابع خارجی

- Amrani-Mekki, Soraya et Yves Strickler. Procédure Civile. Paris: Presses universitaires de France, 2014.
- Cadiet, Loïc, Jacques Normand & Soraya Amrani Mekki. Théorie général du procès. Paris: Presses Universitaires de France, 2013.
- Cappelletti, Mauro & Joseph M. Perillo. Civil Procedure in Italy. Dordrecht: Springer, 1965.
- Cornu, Gérard et Jean Foyer. Procédure Civile. Paris: Presses Universitaires de France, 1958.
- Cornu, Gérard. Vocabulaire Juridique. Paris: Quadrige/ PUF, 2008.
- Halpérin, Jean-Louis, Loïc Cadiet et Serge Dauchy. Itinéraires d’histoire de la procédure civile. Paris: IRJS Éditions, 2014. 
- Jeuland, Emmanuel. Droit processuel général. Paris: LGDJ, 2014.
- Jolowicz, J. A. On civil procedure. New York: Cambridge University Press, 2008.
- Motulsky, Henry. Le droit subjectif et l’action en justice. Archives de Philosophie du Droit, Sirey, 1964, 215-230; repris in Écrits, tome 1, Études et notes de procédure civile, Dalloz, 1973, 85-100.