پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

درآمدی بر تبیین و تفسیر قوانین در سنجه منطق فازی

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه حقوق، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
چکیده
اجرای دقیق و عادلانه قوانین در سیاست قضایی نظام‌های حقوقی امری اجتناب‌ناپذیر است. در منطق ارسطویی آن چیز یا درست یا غلط است. امّا در اصلِ فازی و چند ارزشی، همه چیز نسبی و مبهم می‌باشد به‌طوری که به نظر می‌رسد منطق فازی با دنیایی پیچیده قوانین سازگارتر است. تفکر فازی در تفسیر و تبیین قوانین چه از نظر کمی و چه از نظر کیفی بیانگر چهارچوبی مخصوص در بررسی هدفمند ابهام‌ها و عدم قطعیت‌ها است؛ زیرا منطق به‌کاررفته در قوانین ما که ریشه و مبنا در شریعت اسلامی دارد منطقی چندگانه است و گزاره‌ها و مواد قانونی بیشتر درجه‌بندی شده و پیوسته با متغیرهایی به‌عنوان مصادیق به کار می‌روند. هدف از این پژوهش تلاش در جهت نگرشی جدید در مقوله‌ تبیین و تفسیر قوانین بر اساس تفکر فازی در هنگام ابهام و پیچیدگی‌ها است و از طرفی کمک به ساخت چهارچوبی منطقی و عادلانه که منجر به تدوین قوانین بر اساس متغیرها و مؤلفه‌های قانونی شود. نتیجه اینکه با تئوری تبیین و تفسیر قوانین موجود مبتنی بر تفکر فازی و همچنین طراحی و پیاده‌سازی سیستم قضایی فازی با کمک خبرگان می‌توان به سمت نظام قضایی دقیق‌تر و عادلانه‌تر پیش رفت. چراکه تفکر و معیار ذهنی قضات در تفسیر قوانین قابلیت فازی بودن را دارا است و قضات نیز در صدور حکم‌های عادلانه‌تر رأی صادر می‌نمایند. به‌عنوان مثال در جرایم منجر به کیفر حبس جلوگیری کنند که این خود باعث کاهش آمار زندانیان خواهد شد؛ بنابراین طرح تفکر فازی در سنجش و تبیین امور قوانین می‌تواند در جهت پیشروی به‌سوی عدالت کیفری و حقوقی بسیار کارآمد باشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An Introduction to Explaining and Interpreting Laws in Measurement Fuzzy Logic

نویسنده English

Amir Ahmadi
Assistant Professor, Department of Law, Faculty of Social Sciences, Payame Noor University, Tehran, Iran.
چکیده English

The precise and fair implementation of laws in the judicial policy of legal systems is inevitable. In two-value or Aristotelian logic, the foundations and principles of science are subject to a fixed rule that thing is either right or wrong. Fuzzy thinking in the interpretation and explanation of laws, both quantitatively and qualitatively, represents a special framework in the purposeful examination of ambiguities and uncertainties. Fuzzy thinking represents a special framework for the purposeful study of ambiguities and uncertainties in the application of laws, both quantitatively and qualitatively, therefore, the design of fuzzy thinking in measuring and explaining criminal and legal matters can be very effective in advancing towards criminal justice. Because the logic used in our laws, which has its roots and precepts in Islamic law, is multiple logic, and propositions and legal materials are often graded and used continuously with variables as examples. This study aims to try a new approach to explaining and interpreting laws based on fuzzy thinking in times of ambiguity and complexity and to help build a logical and equitable framework that leads to the development of rules based on legal variables and components. The result is that with the theory of explanation and interpretation of the existing laws based on fuzzy thinking, as well as the design and implementation of the fuzzy judicial system with the help of experts, it is possible to progress towards a more accurate and fair judicial system. Because the thinking and subjective criteria of the judges in interpreting the laws can be fuzzy and the judges also issue more fair verdicts. For example, to prevent crimes leading to imprisonment, which will reduce the number of prisoners. Therefore, the fuzzy thinking plan in evaluating and explaining legal issues can be very efficient in moving towards criminal and legal justice.

کلیدواژه‌ها English

Fuzzy Logic
Subject Laws
Judicial System
Fuzzy Judicial System
Fuzzy Law
Fuzzy Attitude to Laws
الف)منابع فارسی
- ابوذری، مهرنوش. «نگرش فازی در حوزه سن مسئولیت کیفری». حقوقی دادگستری، 83، 108(1398)، 1-23.
https://doi.org/10.22106/jlj.2019.104478.2626
- احمدزاده، سیدمصطفی و سیدمجید ظهیری. «توان سنجی منطق فازی در تفسیر قرآن کریم». جستارهایی در فلسفه و کلام، 50، 2(1397): 9-31.
https://doi.org/10.22067/PHILOSOPHY.V50I2.61582
- احمدی، امیر. ”امکان‌سنجی تأثیر منطق فازی در اعمال کیفر حبس با نگاهی به جرم‌شناسی پست‌مدرن (با مطالعه میدانی و پرسش از قضات)“، تعالی حقوق، 8، 1(1401)، 97-126. 
https://doi.org/10.22034/thdad.2022.526031.1716
- اسلامی، اسفندیار. منطق فازی و کاربردهای آن، چاپ اول. کرمان: انتشارات دانشگاه شهید باهنر کرمان، 1391.
- انواری، سعید. «تفکر فازی و کاربرد آن در فلسفه». فصلنامه علامه ویژه شناخت، 3-4(1383)، 177-199.
- آذر، عادل و حجت فرجی. علم مدیریت فازی. تهران، موسسه کتاب مهربان نشر، 1395.
- آقائی‌‌نیا، حسین و صادق منتی‌نژاد. «کاربرد معیارهای عینی و ذهنی در عوامل موجهه جرم». مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، 1، 1(1393)، 23-36. 
doi: 10.22059/jqclcs.2014.54920
- آلتمن، اندرو. درآمدی بر فلسفۀ حقوق، ترجمۀ بهروز جندقی. تهران: مؤسسۀ آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره)، 1986م.
- آهنگران، محمدرسول. منطق حقوق، چاپ دوم. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1401.
- آهنگران، محمدرسول و امیر احمدی. «درآمدی بر مبانی رابطۀ حقوق و اخلاق در سنجۀ منطق ‌فازی: تعامل یا تعارض». فصلنامه مطالعات اخلاق کاربردی، 16، 40(1399)، 71-96.
 https://doi.org/10.22081/JARE.2021.58990.1573
- بورشه. ت و دیگران. زبان‌شناسی و ادبیات: تاریخچه چند اصطلاح، چاپ پنجم، ترجمه کوروش صفری. تهران: هرمس، 1395.
- بی‌شاپ، رابرت. سایه‌های واقعیت: فلسفه جدید فازی چگونه جهان‌بینی ما را تغییر می‌دهد، چاپ اول، ترجمه علی ستوده چوبری. تهران: نشر روشنگران و مطالعات زنان، 1385.
- جمشیدی، محمدحسین و روح‌الله مرادی. «درآمدی بر کاربرد منطق فازی در تبیین امور سیاسی». مجله روش‌شناسی علوم انسانی، ۲۲، 87(1395)، ۱۱۹-۱۴۴.
- حقانی، محمود. «کاربرد منطق فازی در ارزشیابی پیشرفت تحصیلی». فصلنامه تعلیم و تربیت، 13، ۵۰(1376)، ۵۳-۶۹.
- حیدری، داود. منطق استدلال، منطق حملی، چاپ سوم. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی، 1399.
- خبازی کناری، مهدی. «مقایسه مبانی فلسفی منطق ارسطویی و فازی». فصلنامه معارف منطقی، 3، ۴(1395)، 49-70.
- رحیمی‌‌نژاد، اسمعیل و سالار صادقی. «حقوق شخصی در سنجه جرم‌شناسی پست‌مدرن». پژوهشنامه حقوق کیفری، 8، 15(1396)، 59-83. 
doi: 10.22124/jol.2017.2288
- رنجبر، رضا، رحیم وکیل زاده و سلیمان عالی ملک طاش. «رویکرد فازی‌ در نظام شریعت». مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، 2، 3(1390)، 119-144.
- ساروخانی، باقر و شیوا صادقی پور. «منطق فازی ابزاری جهت ساخت و سنجش مفاهیم در علوم اجتماعی». مطالعات اجتماعی ایران، 8،27(1393)، 47-64.
- شهابی، محمود. رهبر خرد: قسمت منطقیات، چاپ اول. تهران: نشر خیام، 1361.
- صفاری، علی و راضیه صابری. «مفهوم تقارن بین عناصر مادی و معنوی در نگرش‌های مختلف منطقی (نگرش مناسب برای قانون‌گذاری)». فصلنامه تحقیقات حقوقی، 23, 89(1399)، 109-136. 
doi: 10.52547/lawresearch.23.89.109
- قیومی، صدیقه. «منطق فازی و مبانی فلسفی آن». پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه تربیت مدرس، 1381.
- کارتالوپوس، اس. وی. منطق فازی و شبکه‌های عصبی (مفاهیم و کاربردها)، ترجمه محمود جورابیان و رحمت‌الله هوشمند. اهواز: انتشارات دانشگاه شهید چمران، ۱۳۸۲.
- کاسکو، بارت. تفکر فازی، چاپ پنجم، مترجمان علی غفاری، عادل مقصودپور، علیرضا پورممتاز و جمشید قسیمی. تهران: دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، 1389.
- ماکوولسکی، آ. تاریخ منطق، چاپ دوم، ترجمه فریدون شایان. تهران: نشر پیشرو، 1367.
- مظفر، محمدرضا. منطق، چاپ بیست و چهارم، ترجمه و اضافات علی شیروانی، پاورقی غلامرضا فیاضی و محسن غرویان، جلد اول. قم: دارالعلم، 1394.
- منتی نژاد، صادق، حسین آقایی‎‌نیا، عباس شیری و فیروز محمودی جانکی. ”کاربرد معیارهای عینی و ذهنی در حقوق کیفری“. رساله دکترا، تهران: دانشگاه تهران، 1390.
- منتی‌نژاد، صادق. معیارهای عینی و ذهنی در حقوق کیفری، چاپ دوم. تهران: انتشارات میزان، 1400.
- منهاج، محمدباقر و مهدی نساجی. «مبانی استدلات فازی». مجله دانش مدیریت، 13، 51(1379)، 24-34.
- منهاج، محمد باقر و یاسر شکری کلاندرق. هوش محاسباتی: کنترل فازی، چاپ اول. تهران: نشر نهر دانش، 1394.
- موسوی، الامام الخمینی. تحریرالوسیله، جلد ۲، چاپ سوم. تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹.
- موسوی، سید قائم و رضا صادقیان. «بررسی منطق فازی  و کاربرد آن در مسائل پیچیده». ماهنامه پژوهش ملل، 2، ۱۵(1395)، ۷۷-۸۹.
- نیرمالا. کی، گلوری. جرم‌شناسی، چاپ اول، ترجمه امیر احمدی. کرمانشاه: انتشارات انصاف و دانش، 1401.
- واسطی، عبدالحمید. ”کاربرد منطق فازی در تحلیل گزاره‌های دینی“، آئینه معرفت، 4، (1383)، 89-110.
- وانگ، لی. سیستم‌های فازی و کنترل فازی، چاپ یازدهم، مترجم‌ محمد تشنه‌لب، داریوش افیونی، نیما صفارپور. تهران: دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، 1399.
- وکیلی، هادی. ”عرفان و تفکر فازی“. برهان و عرفان، 1، 2(1383)، 151-۱۷۹.
اسناد و قوانین
- قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
- قانون آیین دادرسی مدنی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1387.
- قانون به‌کارگیری سلاح توسط مأمورین نیروهای مسلح در موارد ضروری، مصوب 1373.
- قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، جمهوری اسلامی ایران، مصوب مجلس شورای اسلامی.
- قانون مدنی مصوب 1307.
ب) منابع خارجی

- Ahmadi, Seyed Mohammad Mehdi, Amir Ahmadi & Shirzad Amiri. “Study of Particular Conditions and Qualities of Enforcement Officers’ Self-Defense in Regulations of Arms use Act in the Light of Fuzzy Logic”. Advances in Environmental Biology, 8, 16(2014), 534-540. 
- Ahmadi, Amir, Shirzad Amiri, Shahabuddin Naseri & Shokrollah Rezaei. “The legal-criminological analysis of Islamic penal law article 146passed in 2013 in the light of fuzzy logic”. Academia Arena, 6, 5(2014), 1-6. doi:10.7537/marsaaj060514.01.
- Célia da Costa Pereira, Andrea G. B. Tettamanzi, Beishui Liao,  Alessandra Malerba,  Antonino Rotolo  & Leendert van Der Torre. “Combining Fuzzy Logic and Formal Argumentation for Legal Interpretation”; ICAIL 2017 - 16th International Conference on Articial Intelligence and Law, Jun 2017, London, United Kingdom, 49-58. 10.1145/3086512.3086532f
- Gove, Philip Babcock. Websters third new international dictionary. Massachusetts, USA: Merriam - Webster INC, 1981.
- Mirkhalili, Seyed Mahmood, Shirzad Amiri, and Amir Ahmadi. “Trades by minors in the light of fuzzy logic”. International Journal of Humanities and Cultural Studies, 3, 1(2016), 77-92. 
- Parry, William T. and Edward A. Hacker. Aristotelian Logic (Literature). U.S.A: State University of new pless, 1991.
- Perez, Oren. “Fuzzy Law: A Theory of Quasi-Legal Systems”. Canadian Journal of Law & Jurisprudence, 28, 2(2015), 343-370. https://doi.org/10.1017/cjlj.2015.31
- Robinson, Paul. H. Objective versus Subjective justifications: a Case Study in Function and Form in Constructing a System of Criminal Law Theory, All Faculty Scholarship, 2011. https://scholarship.law.upenn.edu/faculty_scholarship/215
- Zadeh, L.A. “Fuzzy sets”. Information and Control, 8, 3(1965), 338-353. https://doi.org/10.1016/S0019-9958(65)90241-X