پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

شرط تعلق مورد رهن به مرتهن در صورت عدم ایفای دین در موعد

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، مجتمع آموزش عالی نهاوند، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.
2 دانشجوی دکترای حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
چکیده
شرط تعلق عین مرهونه به مرتهن در صورت عدم پرداخت دین در سررسید آن از جمله شروطی است که در ضمن عقد رهن آورده می‌شود. در مورد وضعیت این شرط در فقه و حقوق ایران اختلاف‌نظر وجود دارد. بطلان این شرط در بین فقهای امامیه نظری غالب و قریب به اتفاق است، اما بین حقوق‌دانان در این خصوص اختلاف‌نظر وجود دارد؛ این عمل حقوقی، ماهیتاً نوعی ضمانت اجرا (وجه التزام) در خصوص تعهد راهن است که به‌صورت شرط ضمن عقد در قرارداد اصلی گنجانده می‌شود؛ اما اینکه ذیل کدام نوع از انواع شروط ضمن عقد قرار می‌گیرند، نیازمند تأمل بیشتری به نظر می‌رسد. با توجه به ماهیت شرط صفت، بدیهی است که شمول این شرط بر موضوع بحث منتفی است و مسئله باید در مورد شرط نتیجه و شرط فعل بررسی شود؛ این شرط ضمن عقد رهن در قالب شرط نتیجه و همچنین شرط فعل قابل طرح است و هرکدام وضعیت و آثار خاص خود را دارد و در عین حال، می‌تواند نوعی وجه التزام باشد که طرفین برای نقض قرارداد پیش‌بینی کرده‌اند. در رویه قضایی نیز بدون آنکه اجماع و اتفاق‌نظری وجود داشته باشد، گرایش به بطلان شرط تعلق مورد رهن به مرتهن قوی است. با توجه به مواد قانون ثبت و اصول تفسیر حقوقی به نظر می‌رسد، اصل بر صحت این‌گونه شروط است، مگر اینکه ثابت شود، اصل مغابنه رعایت نشده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Condition of Belonging the Mortgaged Property to the Mortgagee Providing Non-Fulfillment of the Debt on Time

نویسندگان English

Mahdi Hamze Howeyda 1
Jamshid Shiri 2
1 Assistant Professor, Nahavand Higher Education Complex, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran.
2 PhD Student in Private Law, Faculty of Law, Kharazmi University, Tehran, Iran.
چکیده English

The condition that the mortgaged property belongs to the mortgagor in case of non-payment of the debt on its due date is one of the conditions included in the mortgage contract. There is a difference of opinion regarding the status of this condition in Iranian jurisprudence and law. The nullity of this condition is a dominant and overwhelming theory among Imamiyyah jurists, but there is a difference of opinion among jurists in this regard; This legal act is essentially a type of performance guarantee (bond) regarding the mortgage obligation, which is included in the main contract as a condition attached to the contract. But under which types of conditions are included in the contract, it seems that more consideration is required. Considering the nature of the condition of the adjective, it is obvious that the inclusion of this condition is excluded from the subject of the discussion and the issue should be investigated regarding the condition of the result and the condition of the verb; This condition can be proposed in the mortgage contract in the form of a result condition as well as a verb condition, and each of them has its own status and effects, and at the same time, it can be a type of obligation that the parties have foreseen for breach of contract. In the judicial procedure, even without consensus, the tendency to invalidate the condition of the mortgagee's belonging to the mortgagor is strong. According to the articles of the registration law and the principles of legal interpretation, it seems that the principle is on the validity of such conditions, unless it is proven, the principle of repudiation has not been observed.

کلیدواژه‌ها English

Corollary Condition
Mortgaged Property
Transaction with the Right of Restitution
Suspended Sale
Temporary Mortgage
الف) منابع فارسی
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. حقوق مدنی رهن و صلح، ویرایش نخست. تهران: انتشارات ابن‌سینا، ۱۳۴۹.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. مجموعه محشی قانون مدنی، ویرایش نخست. تهران: گنج دانش، ۱۳۷۹.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. تأثیر اراده در حقوق مدنی، ویرایش سوم. تهران: گنج دانش، 1392.
- خمینى، سیدروح‌الله موسوى. توضیح المسائل (محشی ـ امام خمینى)، جلد ۲، ویرایش هشتم. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۲۴ه.ق.
- شهری، غلامرضا. مجموعه تنقیح شده قوانین و مقررات حقوقی، جلد 2، ویرایش سوم. تهران: نشر روزنامه رسمی، 1388.
- شهیدی، مهدی. تشکیل قراردادها و تعهدات. تهران: مجد، 1393.
- صفایی، سیدحسین و هادی جواهر کلام، حقوق مدنی پیشرفته: تضمین‌‌های دین (رهن و ضمان)، جلد 1، ویرایش دوم. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1400.
- عابدیان، میرحسین. «مطالعه تطبیقی قابلیت اجرای شروط کیفری در قراردادها». الهیات و حقوق، 19(1385)، 3-44.
- عسکری، حکمت‌الله. «معاملات با حق استرداد در حقوق ایران»، تحقیقات حقوقی، 9، 44(1385)، 219-274.
https://lawresearchmagazine.sbu.ac.ir/article_56372.html
- قاسمی حامد، عباس. حقوق مدنی: شرایط اساسی شکل‌گیری قرارداد، ویرایش دوم. تهران: دراک، 1389.
- کاتوزیان، ناصر. مقدمه علم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران، ویرایش پانزدهم. تهران: گنج دانش، 1400.
- کاتوزیان، ناصر. عقود معین: عقود اذنی و وثیقه‌ای، جلد 4، ویرایش ششم. تهران: سهامی انتشار، 1389.
- کاتوزیان، ناصر. قواعد عمومی قراردادها، جلد 5، ویرایش چهارم. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1383
- کاتوزیان، ناصر. عقود معین: معاملات معوض، جلد 1، ویرایش هفتم. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1378.
- محقق داماد، سید مصطفی. نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی، ویرایش نخست. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، 1388.
- محقق داماد، سید مصطفى. قواعد فقه، جلد 2. تهران: مرکز نشر علوم اسلامى، 1406 ق.
- مهر پور، حسین. مجموعه نظریات شورای نگهبان، جلد ۲، ویرایش نخست. تهران: نشر دادگستر، ۱۳۸۷.
- میرشکاری، عباس. رساله عملی در حقوق قراردادها، جلد 1، ویرایش دوم. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1398.
ب) منابع عربی
- ابن‌ادریس، محمدبن منصوربن احمد حلی، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى، جلد 2، ویرایش دوم. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1410 ه.ق
- اردبیلى، احمدبن محمد، مجمع الفائده و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان، جلد 9، ویرایش نخست. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1403 ه.ق.
- بهجت، محمدتقی، جامع المسائل، جلد ۳. قم: البهجه، 1392.
- ترحینى عاملى، سیدمحمدحسین. الزبده الفقهیه فی شرح الروضه البهیه، جلد 5، ویرایش چهارم. قم: دارالفقه للطباعه و النشر، 1427 ه.ق.
- حائرى، سیدعلى بن محمد طباطبایى. ریاض المسائل، جلد 9، ویرایش نخست. قم: مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام، 1418 ه.ق.
- حائرى، سیدعلى بن محمد طباطبایى. الشرح الصغیر فی شرح مختصر النافع، جلد 2، ویرایش نخست. قم: انتشارات کتابخانه آیه الله مرعشى نجفى، 1409 ه.ق.
- حسینى شیرازى، سیدصادق. التعلیقات على شرائع الاسلام، جلد 1، چاپ 6. قم: انتشارات استقلال، 1425 ه.ق.
- حلی، شمس‌الدین محمدبن شجاع القطان. معالم الدین فی فقه آل یاسین، جلد 1، ویرایش نخست. قم: مؤسسه امام صادق علیه السلام، 1424 ه.ق.
- حلی، یحیى بن سعید. الجامع للشرائع، ویرایش نخست. قم: مؤسسه سیدالشهداء العلمیه، 1405 ه.ق.
- خمینى، سیدروح‌الله موسوى. استفتائات (امام خمینى)، جلد ۲، ویرایش پنجم. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۲۲ ه.ق.
- شوشترى، محمدتقی. النجعه فی شرح اللمعه، جلد 8، ویرایش نخست. تهران: کتابفروشى صدوق، 1406 ه.ق.
- شهید اول، محمدبن مکى عاملی. الدروس الشرعیه فی فقه الإمامیه، جلد 3، ویرایش دوم. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1417 ه.ق.
- شهید اول، محمدبن مکى عاملى. اللمعه الدمشقیه فی فقه الإمامیه. بیروت: دار التراث: الدارالإسلامیه، 1410 ه.ق.
- شهید ثانى، زین‌الدین بن على عاملى. حاشیه المختصرالنافع، ویرایش نخست. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم، 1422 ه.ق.
- شهید ثانى، زین‌الدین بن على عاملى. حاشیه شرائع الاسلام، ویرایش نخست. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم، 1422 ه.ق.
- شهید ثانى، زین‌الدین بن على عاملى. حاشیه الإرشاد، جلد 2، ویرایش نخست. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم، 1414 ه.ق.
- شهید ثانى، زین‌الدین بن على عاملى. مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الاسلام، جلد 4، ویرایش نخست. قم: مؤسسه المعارف الإسلامیه، 1413 ه.ق.
- شهید ثانى، زین‌الدین بن على عاملى. الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه (المحشى ـ کلانتر)، جلد 4، ویرایش نخست. قم: کتابفروشى داورى، 1410 ه.ق.
- طرابلسى، ابن براج، قاضى عبدالعزیز. المهذب، جلد 2، ویرایش نخست. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1406 ه.ق.
- طوسى، ابوجعفر محمدبن حسن. المبسوط فی فقه الإمامیه، جلد 2، ویرایش سوم. تهران: المکتبه المرتضویه لإحیاء الآثار الجعفریه، 1387 ه.ق.
- عاملى، سید جوادبن محمدحسینى. مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلاّمه، جلد 15، ویرایش نخست. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1419 ه.ق.
- علامه حلی، حسن بن یوسف. قواعد الأحکام فی معرفه الحلال و الحرام، جلد 2، ویرایش نخست. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1413 ه.ق.
- علامه حلی، حسن بن یوسف. إرشاد الأذهان إلى أحکام الإیمان، جلد 1، ویرایش نخست. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1410 ه.ق.
- فخرالمحققین، محمدبن حسن بن یوسف حلی. إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، جلد 2، ویرایش نخست. قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1387 ه.ق.
- محقق حلی، ج‍ع‍ف‍رب‍ن‌ ح‍س‍ن‌. المختصر النافع فی فقه الإمامیه، جلد 1، ویرایش نخست. قم: مؤسسه المطبوعات الدینیه، 1418 ق.
- محقق حلی، ج‍ع‍ف‍رب‍ن‌ ح‍س‍ن‌. شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، جلد 2، ویرایش نخست. قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1408 ق.
- محقق کرکى، ع‍ل‍ی‌ ب‍ن‌ ح‍س‍ی‍ن‌. رسائل المحقق الکرکی، جلد 1. قم: کتابخانه آیه الله مرعشى نجفى: دفتر نشر اسلامى، 1409 ق.
- نجفى، شیخ محمدحسن. جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام، جلد 25، ویرایش هفتم. بیروت: دارالاحیاء التراث العربی، 1404 ق.
- وجدانى فخر، قدرت‌الله. الجواهر الفخریه فی شرح الروضه البهیه، جلد 8، ویرایش دوم. قم: انتشارات سماء قلم، 1426 ق.