پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

ناسیونالیسم مدنی از مسیر قانون‌گذاری‌های کیفری در ایران (مطالعه سیر کنشگری‌های منتهی به تصویب قوانین کیفری حامی هویت‌های قومی ـ مذهبی در ایران)

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 استاد، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکترای حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
چکیده
ناسیونالیسم مدنی گونه‌ای از «اعتقاد به ملت» است که علی‌رغم وجود تنوع و چندپارچگی در مؤلفه‌های فرهنگی، قومی، مذهبی، اغلب بر اساس حق برابر شهروندی و اراده با هم زیستن تعریف می‌شود. در ایران از زمان مشروطه تاکنون، تکاپو برای اولویت یافتن اندیشه ناسیونالیسم مدنی بر گونه‌های رقیب یعنی ناسیونالیسم فرهنگی و قومی که در آنها تأکید بر زبان، دین، تاریخ، یا میراث مشترک و احیای تمدن عظیم گذشته قرار دارد، در جریان است. هرچند در بیشتر این دوران، غلبه با رویکرد فرهنگی بوده است اما سرعت رشدِ گونه مدنی آن از بستر قانون‌گذاری‌های کیفری، از دهه هشتاد فزونی گرفت و در اواخر دهه نود با ارائه شدن سه طرح در مجلس دهم و یازدهم به اوج خود رسید. طرح‌های مزبور عبارت‌اند از طرح «توهین به ادیان و مذاهب قانونی، فرهنگ، زبان و آداب و رسوم مشروع قومیت‌ها»، طرح «الحاق دو ماده به قانون مجازات اسلامی» و طرح «مبارزه با تبعیض نژادی، تنفر قومی و مذهبی» که در نهایت بخش‌هایی از محتوای هر سه طرح با هم ادغام شده و در قالب مواد 499 مکرر و 500 مکرر بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی، صورت قانونی به خود گرفت. در این قانون‌گذاری‌های دهه نود، مطالبه مردمی از یک سو و اجابت مراتب از سوی نمایندگان منتخب ملت در مجلس، خاصه نمایندگان هویت‌های قومی و مذهبی در اقلیت، نقش پررنگی دارد. هرچند این تلاش‌ها، کماکان ناتمام است و خلأهای جدی به‌ویژه از باب ابعاد اثباتی همچنین گستره شمول وجود دارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Civil Nationalism through Criminal Legislation in Iran (Study of the Process of Activities Leading to the Legislation of Criminal Laws Supporting Ethnic-Religious Identities in Iran)

نویسندگان English

Hossein Mirmohammad Sadeghi 1
Alireza Gharaghani 2
1 Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
2 PhD Student in Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
چکیده English

Civil nationalism is a type of "belief in the nation" in Which, despite the existence of diversity and fragmentation in cultural, ethnic, and religious components, is defined mainly based on the equal right of citizenship and the will to live together. In Iran, since the constitutional revolution until now, there has been an effort to prioritize the idea of civil nationalism over competing types, namely cultural and ethnic nationalism, in which emphasis is placed on language, religion, history, or common heritage and the revival of the great civilization of the past. Although in most of this period, the cultural approach has prevailed, the growth rate of its civil type from the context of criminal legislations increased from the eighties and reached its peak in the late nineties when three bills were presented in the 10th and 11th parliaments. These bills include the bill of "Insulting the legal religions, culture, language and legitimate customs of ethnic groups"/ the bill of "Adding two articles to the Islamic Penal Code/ and the bill of "Repressing of Racial Discrimination, Ethnic and Religious Hatred" which Finally, parts of the content of all three bills were merged and Enacted in the form of “Repeated” Articles 499 and 500 of the Taziraat section of the Islamic Penal Code. In this effort in the nineties, the demand of the people on the one hand, and the response of the elected representatives of the nation in the parliament, especially the representatives of ethnic and religious identities in the minority, played a prominent role. However, these efforts are still incomplete and there are serious gaps, especially in relation to technical burden of proof and the scope of inclusion.

کلیدواژه‌ها English

Civil Nationalism
Ethnic-Religious Minorities
Insulting Ethnic - Religions Identities
Public Will
Criminal Legislation
الف) منابع فارسی
- انصاری، باقر. اصول و فنون قانون‌گذاری؛ تنظیم پیش‌نویس طرح‌ها و لوایح، تنقیح و تدوین قوانین، چاپ اول. تهران: نشر دادگستر، 1399.
- آبراهامیان، یرواند. ایران بین دو انقلاب، ترجمه احمد گل‌محمدی و دیگران، چاپ بیست و هشتم. تهران: نشر نی، 1398.
- آقایی‌نیا، حسین. جرایم علیه اشخاص (شخصیت معنوی)، چاپ سوم. تهران: نشر میزان، 1385.
- جلایی‌پور، حمیدرضا. جامعه‌شناسی سیاسی ایران (تلاش‌های چهل‌ساله ملت و دولت 1357 تا 1397)، چاپ اول. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1400.
- رستمی، هادی. رویارویی نص‌گرایی و مصلحت‌گرایی در سیاست جنایی ایران. در چکیده مقالات همایش بین‌المللی تحولات حقوق کیفری کشورهای اسلامی در پرتو شرع و حقوق. تهران: نشر میزان، 1397.
- ریپر، ژرژ. نیروهای پدیدآورنده حقوق، ترجمه رضا شکوهی زاده، چاپ اول. تهران: انتشارات مجد، 1396.
- زارعی، آرمان. پست سکولاریسم؛ دین، دولت و حوزه عمومی در غرب، چاپ اول. تهران: نشر نی، 1397.
- صانعی، پرویز. حقوق و اجتماع (رابطه حقوق با عوامل اجتماعی و روانی)، چاپ اول. تهران: انتشارات طرح نو، 1381.
- صفاری، علی. مقالاتی در جرم‌شناسی و کیفرشناسی، چاپ سوم. تهران: انتشارات جنگل، 1394.
- عدالت‌نژاد، سعید. جایگاه حقوقی غیرمسلمانان در فقه شیعه و قوانین ایران، چاپ اول. تهران: نشر نی، 1399.
- فیرحی، داود. دولت مدرن و بحران قانون؛ چالش قانون و شریعت در ایران معاصر، چاپ اول. تهران: نشر نی، 1400.
- فیرحی، داود. آستانه تجدد؛ در شرح تنبیه الامه و تنزیه المله، چاپ چهارم. تهران: نشر نی، 1399.
 - فیرحی، داود. فقه و سیاست در ایران معاصر؛ فقه سیاسی و فقه مشروطه، چاپ هشتم. تهران: نشر نی، 1399.
- قاری سیدفاطمی، سیدمحمد. جستارهایی تحلیلی در حق‌ها و آزادی‌ها، دفتر دوم، چاپ چهارم. تهران: نشر نگاه معاصر، 1396.
- قاضی، ابوالفضل. بایسته‌های حقوق اساسی، چاپ هفتم. تهران: نشر دادگستر، 1380.
- کاتوزیان، ناصر. مبانی حقوق عمومی، چاپ هفتم. تهران: نشر میزان، 1401.
- گیدنز، آنتونی. جامعه‌شناسی، ترجمه منوچهر صبوری، چاپ سی و پنجم. تهران: نشرنی، 1399.
- عباچی، مریم. جرم‌های مبتنی بر نفرت، در تازه‌های علوم جنایی، کتاب اول، چاپ دوم. تهران: نشر میزان، 1392.
- محقق داماد، سید مصطفی. قواعد فقه 5 بخش عمومی؛ سیاسی، اداری، حقوق شهروندی، چاپ اول. تهران: نشر مرکز علوم اسلامی، 1399.
- محمدنسل، غلامرضا. مجموعه مقررات دیوان بین‌المللی کیفری، چاپ دوم. تهران: نشر دادگستر، 1391.
- میرمحمدصادقی، حسین. جرایم علیه اشخاص، چاپ سی و یکم. تهران: نشر میزان، 1400.
ب) وب‌سایت‌ها و اسناد
- اعتدال پرس آذربایجان. 21/8/94. قابل دسترسی در:
 www.Etedalpress.ir
- ایسنا. 1/10/94. قابل دسترسی در:
 www.Isna.ir/news
- پیج توییتر و اینستاگرام دکتر محمدهادی ذاکر حسین
@M.H.Zakerhossein
- پرونده استنادی؛ پرونده شماره 9609970225400192 اصداری از شعبه 6 دادگاه کیفری یک استان تهران در پرونده کلاسه 960028 و به تاریخ تنظیم 11/7/96 که عیناً در دیوان عالی کشور نیز مورد تأیید قرار گرفته است.