پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

مبانی اقتصادی رویکرد ایفای نقش فاعل زیان در جبران خسارت

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای حقوق خصوصی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.
2 استاد، گروه حقوق، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.
3 استادیار، گروه حقوق، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.
چکیده
حق بر جبران خسارت در عصر امروز یکی از اصول کلی حقوق به شمار می‌‌رود که به مقتضای آن هر شخصی که متحمل خسارت شود، حق بر جبران خسارت وارده به او از بدیهیات حقوقی است و شخصی هم که ورود خسارت به دیگری منتسب به او باشد، تکلیف قانونی و اجتماعی به جبران خسارت وارده را دارد. بی‌تردید در جبران خسارات از دیدگاه اقتصادی باید به آسان‌ترین شیوه ممکن با بالاترین کارایی اجتماعی و اقتصادی عمل کرد. رویکرد ایفای نقش فاعل زیان در جبران خسارت با رضایت زیان‌دیده بر مبنای حسن نیت در جبران عینی در خساراتی که جبران عینی امکان‌پذیر باشد، بعد از صدور حکم و در جریان رسیدگی و یا حتی بدون اقامه دعوا، روش با کیفیت مطلوبی از جبران خسارت است که در این پژوهش مبانی اقتصادی آن با روش تحلیلی ـ توصیفی با تحقق جبران کامل خسارت و تحقق هدف پیشگیری و کاهش هزینه (با افزایش فایده) نویدبخش کارایی اقتصادی این رویکرد در نظام جبران خسارت خواهد شد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Economic Principles of the Approach of Playing the Role of the Cause of Loss in Compensation

نویسندگان English

Hossein Ghorbani 1
Bijan Haji Azizi 2
Mohammad Moloudi 3
1 PhD Student in Private Law, Faculty of Literature and Humanities, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran.
2 Professor, Department of Law, Faculty of Literature and Humanities, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Law, Faculty of Literature and Humanities, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran.
چکیده English

In today's age, the right to compensation is considered one of the general principles of law, according to which, every person who suffers a loss, has the right to compensation for the damage caused to him, as well as a person who is responsible for the damage caused to another person. Be, has the legal and social obligation to compensate for the damage caused. Undoubtedly, compensation for losses from an economic point of view should be done in the easiest possible way with the highest social and economic efficiency. The approach of playing the role of the cause of loss in compensating for damages with the satisfaction of the injured party based on good faith in objective compensation for damages that objective compensation is possible; After issuing the verdict and during the proceedings or even without filing a lawsuit, a good quality method of compensation is that In this research, its economic foundations with the analytical-descriptive method, with the realization of full compensation for damage and the realization of the goal of prevention and cost reduction (by increasing benefit), will promise the economic efficiency of this approach in the compensation system.

کلیدواژه‌ها English

Playing a Role
the Cause of the Damage
Economic
Compensation
Method
الف) منابع فارسی
- الهویی نظری، مهدی و محمدمهدی مقدادی. «زیان تورم و تلف منافع پول در خسارت تأخیر تأدیه و تطبیق با حقوق کامن‌لا و فرانسه». حقوق تطبیقی، 7، 2(1399)، 181-206.
https://doi.org/10.22096/law.2019.104163.1423
- امیران بخشایش، عیسی و علیرضا باریکلو. «مفهوم اصل جبران خسارت در حقوق بیمه». مجلس و راهبرد، 21، 80(1393)، 93-169.
- امینی، منصور و رضا دریادل. «تحلیل اقتصادی خسارت صرفاً اقتصادی». تحقیقات حقوقی، 22، 88(1398)، 169-192.
- امینی، منصور و سیدعلیرضا شکوهیان. «تحلیل اقتصادی ضمانت اجراهای نقض تعهد». مطالعات حقوق خصوصی، 49، 1(1398)، 17-33.
- بادینی، حسن و سمیه عباسی. «بررسی کارایی مسئولیت محض از دیدگاه تحلیل اقتصادی حقوق». حقوق تطبیقی،  5، 1(1397)، 3-24.
- باریکلو، علیرضا. مسئولیت مدنی. چاپ دهم. تهران: نشر میزان، 1401.
- باقرزاده، علی. نظریه تولید، کارایی اقتصادی و کاربردهای آن. تهران: مؤسسه کتاب آراد، 1395.
- بلوری‌فر، مینا. «تحلیل اقتصادی مبانی مسئولیت مدنی». رساله دکتری.  همدان: دانشگاه بوعلی سینا همدان، 1400.
- پاهکیده، امین، جواد پورکرمی و سعید خردمندی. «امکان‌سنجی تحقق مسئولیت مدنی پیشگیرانه با نگاهی تطبیقی به فقه و حقوق بین‌الملل». پژوهشنامه حقوق تطبیقی، 6، 2(1401)، 7-26.
- تقی‌زاده خواجکینی، فاطمه. «بررسی تطبیقی قواعد کلی) مشترک شیوه‌های جبران عدم اجرای قرارداد در حقوق ایران و اروپا». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. قم: دانشگاه قم، 1393.
- تیو، محمد و وحید محمودی. «تحلیل تطبیقی رویکردهای توسعه‌محور نیازهای اساسی و توسعه انسانی». فصلنامه راهبرد توسعه، 18، 69(1401)،7-29.
- حاجی عزیزی، بیژن. «روش‌های جبران خسارت در مسئولیت مدنی». دوماهنامه علمی ـ پژوهشی دانشگاه شاهد، 9، 36(1380)، 63-72.
- حبیبی درگاه، بهنام. تحلیل اقتصادی حقوق خصوصی (ماهوی شکلی). چاپ اول. تهران: مجد، 1389.
- حسینی، سید حسین، سیده طاهره خباری خادر، نسرین رضایی مقدم و صادق صفری. «ارزیابی هزینه‌های سیستم قضایی در صدر و حکم اعدام در جرائم مواد مخدر (با نگاه موردی به بند 6 ماده 8 قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر)». پژوهش‌های اقتصاد پولی، مالی، 25، 16(1397)، 135-166.
- حسینی‌نژاد، حسینقلی. مسئولیت مدنی. چاپ اول. تهران: مجد، 1389.
- حیاتی، علی عباس. «مفهوم و چگونگی جبران خسارت‌های گروهی (مطالعه تطبیقی در حقوق ایران و فرانسه)». دانشنامه‌های حقوقی، 2، 4(1398)، 120-136.
- خدابخشی، عبدالله. بیمه و حقوق مسئولیت مدنی. چاپ سوم. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1400.
- دعائی، حبیب‌اله. مدیریت توسعه. چاپ دوم. مشهد: بیان هدایت نور، 1391.
- رجایی، فاطمه. «مطالعه تطبیقی زمان و مکان ارزیابی خسارت در مسؤولیت خارج از قرارداد در حقوق ایران و مصر». پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 20، 1(1395)، 45-76.
- رستمی، محمد زمان و محمدهادی رستمی. «فرایند و مبانی نظری رویکرد تحلیل اقتصادی حقوق و تأثیر آن بر رشد اقتصادی». فصلنامه دانشنامه حقوق اقتصادی، 26، 15(1398)، 55-76.
https://doi.org/10.22067/le.v26i16.73538
- رنجبر، مسعود رضا. تعیین خسارات ناشی از نقض قرارداد. چاپ اول. تهران: نشر میزان، 1387.
- شکیبا، منصور، پژمان محمدی و سیاوش شجاع پوریان. «زمان و مکان ارزیابی و جبران خسارت قراردادی در حقوق ایران، امارات و کنوانسیون بیع بین‌المللی کالا با نگاه به فرضیه نسبیت اخلاق». پژوهش‌های اخلاقی، 9، 3(1398)، 277-295.
- شهابی، مهدی و آزاده مسعودی‌پور. «تحلیل اقتصادی حقوق و احیای اندیشه تقصیر در نظام جبران خسارت با تأکید بر رویه قضایی آمریکا». دانشنامه حقوق اقتصادی، 19، 4(1392)، 28-56.
- صادقی نشاط، امیرحسین. «حق فسخ قرارداد با وجود امکان الزام به اجرا در حقوق ایران». مطالعات حقوق خصوصی، 39، 4(1392)، 297-314.
- صادقی، علیرضا، جواد نیک‌نژاد و سیدحسن حسینی مقدم. «تحلیلی بر دیدگاه اقتصادی مقنن در خصوص برخی قواعد ناظر بر جبران خسارت وارده به اموال». تعالی حقوق، 12، ۲(1400)، 28-49.
- صفایی، سیدحسین و حبیب‌الله رحیمی. مسئولیت مدنی (الزامات خارج از قرارداد). چاپ هشتم. تهران: سمت، 1394.
- عبادی، جعفر. مباحثی در اقتصاد خرد. چاپ دهم. تهران: سمت، 1390.
- فقیه نخجیری، حسن. دعوای خصوصی در دادگاه جزا. تهران: نشر داورپناه، 1371.
- قاسم‌زاده، مرتضی. الزام‌ها و مسئولیت مدنی بدون قرارداد. چاپ هشتم. تهران: نشر میزان، 1388.
- قائمی اصل، مهدی، عباسعلی سلطانی، سیدمهدی مصطفوی ترقی و سیدعلی زبرجدی مشفق. «بررسی تطبیقی مفهوم فقر در فقه امامیه و اقتصاد متعارف؛ معرفی مفهوم غنای کفافی در ادبیات فقه امامیه». مطالعات اقتصاد اسلامی، 9، 2(1394)، 59-86.
- قربان‌پور، امیرمهدی. «تقصیر و رابطه سببیت در نظام مسئولیت مدنی». حقوقی دادگستری، 70، 54(1385)، 11-36.
- قسمتی تبریزی، علی. «اصل جبران کامل زیان». مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 13(1385)، 135-174.
- کاتوزیان، ناصر. حقوق مدنی، نظریه عمومی تعهدات. چاپ پنجم. تهران: نشر میزان، 1389.
- کریمی، عباس و محمدهادی جواهرکلام. «تحلیل رأی وحدت رویه شماره 733 هیأت عمومی دیوان عالی کشور؛ با تأکید بر ماهیت پول و تمایز کاهش ارزش پول، خسارت تأخیر تأدیه و خسارت ناشی از افزایش قیمت‌ها». دانشنامه حقوق اقتصادی، 27، 17(1399)، 1-24.
- کشوری، عیسی. کاربرد قواعد فقه در حقوق. چاپ اول. تهران: نشر غیاث، 1384.
- کاتوزیان، ناصر. الزام‌های خارج از قرارداد )ضمان قهری). جلد اول. چاپ دوم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1378.
- محبی، ابوالفضل. «تحلیل اقتصادی ضمانت اجراهای مدنی نقض تعهدات پولی». حقوقی دادگستری، 78، 87(1393)، 113-144.
- محقق داماد، سید مصطفی. قواعد فقه. جلد دوم. چاپ دوازدهم. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، 1406 ق.
- مولودی، محمد، بیژن حاجی عزیزی و نگین غلامی. «مبانی اقتصادی توزیع خسارت در مسئولیت مدنی». مطالعات حقوقی، 10، 3(1397)، 227-258.
- نظری، محسن. اقتصاد خرد. ویرایش ششم. تهران: نگاه دانش، 1401.
- نقیبی، ابوالقاسم. «نظریه جبران مالی خسارت معنوی در حقوق اسلامی». فقه و حقوق، 77(1386)، 181-215.
- نیک‌فرجام، زهره. «جبران خسارت معنوی در فقه و حقوق». مبانی فقهی حقوق اسلامی، 6، 11(1392)، 105-127.
- وصالی، سعید و رضا امیدی. «رابطه اخلاق، اقتصاد و رفاه اجتماعی». نشریه برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 4، 12(1391)، 79-104.
- همتی، مجتبی. «حقوق رفاه اجتماعی و اشکال کنترل قضایی». فصلنامه راهبرد، 18، 50(1388)، 63-100.
- یزدانی، فرشید. «مفاهیم بنیادی در مباحث رفاه اجتماعی (سیاست اجتماعی، حمایت اجتماعی، رفاه و تأمین اجتماعی)». فصلنامه رفاه اجتماعی، ویژه‌نامه سیاست اجتماعی، 10(1382)، 31-54.
ب) منابع خارجی

- Corbin, Arthur & Joseph M. Perillo. Corbin on Contracts. New York: Lexis Nexis, 2017.
- Eisenberg, Melvin Aron. “Actual and Virtual Specific Performance, the Theory of Efficient Breach, and the Indifference Principle in Contract Law”. California Law Review, 93, 4(2005), 975-1050. https://doi.org/10.15779/Z385X37
- Eisenberg, Theodore and Geoffrey P. Miller. “Damages versus Specific Performance: Lessons from Commercial Contracts”. Journal of Empirical Legal Studies, 12, 1(2015), 29-69.
- Newman, Peter. The New Palgrave Dictionary of Economics and the Law. London: Macmillan Reference; New York: Stockton Press, 1998.
- Oswald, Lynda J. “Strict Liability of Individuals under CERCLA: A Normative Analysis”. Boston College Environmental Affairs Law Review, 20, 4(1993), 579-637. 
- Owen, Richard. Essential Tort Law. Third Edition. London: Canvendish Publication, 2000.
- Rawls, John. Rawls’s Political Liberalism. Edited by Thom Brooks and Martha C. Nussbaum. New York: Columbia University Press, 2015.
- Ribeiro, Robert. Damages and Other Remedies for Breach of Commercial Contracts. UK: Thorogood Publication, 2002.
- Rowan, Solene. Remedies for Breach of Contract: A comparative analysis of the protection of performance. Oxford; NewYork: Oxford University Press, 2012.
- Shavell, Steven. Economic analysis of accident Law (part of Foundations of Economic Analysis of Law). Cambridge: Harvard University Press, 2002. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.367800
- Stone, Richard. the Modern Law of Contract. 9th Edition. London: Routledge, 2011. 
- Treitel, Guenter. The Law of Contract. 15th Edition. London: Sweet & Maxwell, 2015.
- Treitel, Guenter. The Law of Contract. 11th Edition. London: Sweet & Maxwell, 2003.
- Tunce, Andre. International Encyclopedia of Comparative Law, Vol. XI. The Hague: Martinus Nijhoff, 1971.
- Werro, Franz & Pascal Pichonnaz. Le Process en Responsabile Civile: Colloque du droit de la responsabilité civile 2011 Université de Fribourg. Bern: Stampfli Editions SA, 2011.