پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

رعایت اصول دادرسی عادلانه در تخلفات اداری و انتظامی؛ ایران و انگلستان با تأکید بر اصل منع محاکمه و مجازات مجدد

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشکده الهیات، حقوق و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، الهیات، حقوق و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 استاد، گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، الهیات، حقوق و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
4 دانشیار، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
چکیده
اصل ممنوعیت محاکمه و مجازات مجدد به‌عنوان یکی از اصول دادرسی منصفانه ریشه در پذیرش اثر سلبی احکام کیفری خارجی دارد و برگرفته از مهم‌ترین اهداف حقوق کیفری بین‌المللی، یعنی جلوگیری از مجازات مجدد متهم برای عمل مجرمانه واحد است. این ممنوعیت، یادآور قاعده مهمی در آیین دادرسی کیفری، با عنوان اعتبار قضیه قضاوت‌شده کیفری در دادگاه کیفری است. تخلفات اداری و انتظامی نیز هرچند با جرایم کیفری تفاوت‌های معتنابهی از جهت ماهیت، منابع و مصادیق دارند اما در مقام مقایسه، شباهت‌های آنان به‌ویژه در پیش‌بینی ضمانت اجراهای سرکوبگر قابل توجه است چنانکه نمی‌توان آنها را دو حوزه کاملاً مستقل و بیگانه از هم دانست. از طرفی امروزه ورود به بحث قلمرو کیفری، توجه به این شباهت‌ها را که زمینه‌ساز برخورداری مرتکب از تضمینات اصول دادرسی عادلانه است هم در جرایم و هم در تخلفات اداری و انتظامی بیش‌ازپیش ضروری کرده است. در ایران در رابطه با تخلفات اداری و انتظامی برخی از اصول دادرسی منصفانه به‌ویژه اصل مهم منع محاکمه و مجازات مجدد، نه‌تنها رعایت نمی‌گردد بلکه به‌موجب ماده 19 قانون رسیدگی به تخلفات اداری مصوب 1372 حتی خلاف آن مقرر گردیده است. بنابراین نگارنده در این مقاله ضمن مقایسه اجمالی جرایم و تخلفات، با این فرض که نظام کیفری انگلستان در این زمینه الگوی مناسبی است مختصراً به رویه دادگاه‌های اداری این کشور نیز پرداخته است. روش مطالعه در این مقاله تحلیلی ـ توصیفی و بر اساس بررسی متون داخلی و خارجی مرتبط است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Observance with the Principles of Fair Trial in Administrative and Disciplinary Violations; Iran and England with Emphasis on the Non Bis in Idem Principle

نویسندگان English

Hakime Farnam 1
Mohammad Mahdavisabet 2
, Mohammad Ashouri 3
Ali Saffary 4
1 PhD Student in Criminal Law and Criminology, Faculty of Theology, Law and Political Sciences, Science and Research Unit, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Theology, Law and Political Sciences, Science and Research Unit, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
3 Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Theology, Law and Political Sciences, Science and Research Unit, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
4 Associate Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
چکیده English

The principle ne bis in idem, as one of the principles of fair proceedings, is rooted in the acceptance of the negative effect of foreign criminal sentences and is derived from the most important goals of international criminal law, i.e. preventing re-punishment of the accused for a single criminal act. This prohibition is a reminder of an important rule in the Criminal proceedings are called the validity of the judged criminal case in the criminal court. Even though administrative and disciplinary violations have significant differences with criminal offenses in terms of their nature, sources and examples, but in terms of comparison, their similarities, especially in predicting the guarantee of repressive executions, are significant, as they cannot be divided into two completely independent areas. On the other hand, entering the discussion of the criminal matters has made it more necessary to pay attention to these similarities, which are the basis for the perpetrator to enjoy the guarantees of fair trial principles, both in crimes and in administrative and disciplinary violations. In Iran, in relation to administrative and disciplinary violations, some of the principles of fair proceedings, especially the important principle ne bis in idem, are not only not observed, but according to Article 19 of the Administrative Violations Law 1372, it is even stipulated against it. Therefore, in this article, while comparing the crimes and violations, with the assumption that the English criminal system is a good model in this field, researcher has also briefly discussed the procedure of the administrative courts of this country. The study method in this article is analytical-descriptive and based on the review of related domestic and foreign texts.

کلیدواژه‌ها English

Administrative and Disciplinary Violations
Principles of Fair Trial
The Non Bis in Idem Principle
England
European Court of Human Rights
الف) منابع فارسی
- احدی، فاطمه. «مفهوم خطای کیفری در حقوق ایران و انگلستان». رساله دکتری. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، 1391.
- اردبیلی، محمدعلی. حقوق جزای عمومی، جلد نخست، ویراست چهارم. تهران: میزان، 1398.
- استوار سنگری، کوروش. «چیستی دادرسی اداری در ایران؛ دادرسی در اداره یا دادرسی بر اداره». پژوهش‌های نوین حقوق اداری،  4(1399)، 135-165.
- افراسیابی، علی و عادل ساریخانی. «قلمرو کیفری در رسیدگی‌های انضباطی پلیس ایران». پژوهش حقوق کیفری، 3، 11(1394)، 63-83.
- بابایی، محمدعلی و داور مهدوی. «قلمرو کیفری و جایگاه آن در نظام حقوقی ایران». آموزه‌های حقوق کیفری، 9، 3(1391)، 101-128.
- پرادل، ژان، گئرت کورستنز و گرت فرملن. حقوق کیفری شورای اروپا، ترجمه محمد آشوری. تهران: خرسندی، 1395.
- حسینی، سیدحسین، سیده ساعده حسینی و زهرا صالح‌آبادی. «ضرورت رعایت اصول کلی حقوق کیفری در رسیدگی به تخلفات اداری». دانش حقوق عمومی، 10، 32(1400)، 1-18.
doi:10.22034/qjplk.2021.221
- جاسبی، محمد. «تفاوت تخلف اداری با جرم». روزنامه دنیای اقتصاد. 20/6/1385. قابل دسترسی در:
https://donya-e-eqtesad.com
- خیاط مقدم، سمانه. «اعمال اصول دادرسی منصفانه حقوق کیفری در رسیدگی به تخلفات اداری». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، 1397.
- درویشی، بابک و امیرعلی زینالی اقدم. «ماهیت ضمانت اجراهای اداری در نظام حقوقی ایران». تحقیقات حقوقی تطبیقی ایران و بین‌الملل، 7، 25(1393)، 36-58.
- رضایی‌زاده، محمدجواد، احسان اکبری و محمدمحسن روزی‌طلب. «مطالعه تطبیقی معیارهای اعمال نظارت قضایی در حقوق اداری ایران و انگلستان». حقوق اداری، 13(1396)، 63-81.
- زمانی، سیدقاسم. دیباچه. در: اصول دادرسی عادلانه در رسیدگی به تخلفات اداری، سید فتاح ابراهیمی. تهران: موسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش، 1393.
- سوادکوهی‌فر، سام. «بررسی تطبیقی اصل وحدت یا تفکیک قوا در دادرسی ایران و سه سیستم حقوق خارجی». حقوق اساسی، 3(1384)، 117-127.
- شهسوار، ساعد. حقوق تخلفات اداری (مصادیق تخلفات اداری). تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد، 1401.
- عسگری ده‌آبادی، امیر و بیژن عباسی. سازمان‌های اداری و محلی و دادرسی اداری در انگلستان. تهران: انتشارات مجد، 1401.
- غفاریان، محمد و ولی ساسانی کورعباسلو. «مطالعه تطبیقی تخلفات کارکنان آموزش و پرورش ایران، انگلستان و جمهوری آذربایجان». پژوهش‌های حقوق تطبیقی عدل و انصاف، 1، 1(1397)، 46-73.
- کاتوزیان، ناصر. الزام‌های خارج از قرارداد، مسئولیت مدنی، قواعد عمومی، جلد اول. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1391.
- نجفی ابرندآبادی، علی حسین. «بحران سیاست‌های جنایی کشورهای غربی». تحقیقات حقوقی، 1، 10(1371)، 275-335.
- گلدوست جویباری، رجب و زینب باقری نژاد. «مسئولیت کیفری، مدنی و انتظامی ناقضین اصول بنیادین دادرسی کیفری». پژوهش حقوق کیفری، 2، 5(1392)، 73-92.
- لازرژ، کریستین. درآمدی به سیاست جنایی، ترجمه علی‌حسین نجفی ابرندآبادی. تهران: نشر میزان، 1382.
- لشکری آذر، سجاد و محمد آشوری. «بازپژوهی جرم مادی صرف؛ مطالعه تطبیقی ایران و آمریکا». تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، 17، 48(1400)، 11-36.
https://sanad.iau.ir/Journal/jlap/Article/799453
- مارتی، می ری دلماس. نظام‌های بزرگ سیاست جنایی، ترجمه علی حسین نجفی ابرندآبادی. تهران: نشر میزان، 1381.
- محمدعلی‌زاده اشکلک، حبیب و یاسر رشیدی. «بررسی اصول دادرسی منصفانه در محاکم کیفری با توجه به قانون آیین دادرسی کیفری 1392». آموزه‌های حقوقی گواه، 6، 10(1399)، 153-176.
doi:10.30497/leg.2020.2809
- محمدی، مختار، محمد راسخ و اسدالله یاوری، «مطالعه تطبیقی رسیدگی به تخلفات اداری کارمندان در ایران و انگلستان از منظر اصول دادرسی عادلانه». حقوق اداری، 8، 27(1400)، 191-213.
http://qjal.smtc.ac.ir/article-1-867-fa.html
- مهدوی ثابت، محمدعلی. جزوه سیاست جنایی. دوره دکتری، دانشگاه آزاد اسلامی علوم و تحقیقات تهران، 1398.
- مهرا، نسرین. نظام حقوقی انگلستان، تهران: بنیاد حقوقی میزان،1394.
- مهرا، نسرین. دایره‌المعارف عدالت کیفری انگلستان. تهران: بنیاد حقوقی میزان، 1398.
- هداوند، مهدی و مسلم آقایی طوق. دادگاه‌های اختصاصی اداری در پرتو اصول و آیین‌های دادرسی منصفانه (حقوق ایران و مطالعه تطبیقی). تهران: خرسندی، 1396.
- یوسفی، محمدرضا. «قلمرو کیفری در آرای دیوان اروپایی حقوق بشر و مقررات موضوعه کیفری ایران». رساله دکترا. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، 1395.
ب) منابع خارجی

- Barker, David & Colin Padfield. Law Made Simple.12Th ED. Abingdon, Oxon; New York: Elsevier, 2007.
- Chacornac, Jerome. “L’articulation des repressions Comment résoudre le problèmede non bis in idem?”. Revue de science criminelle et de droit pénal compare, 2(2019), 333-345. https://doi.org/10.3917/rsc.1902.0333
- Craig, Paul. UK, EU and Global Administrative Law Foundations and Challenges. Cambridge: Cambridge University Press, 2015.
- Elliott, Catherine and Frances Quinn. Criminal law. 3TH ed. London: Pearson Education, 2000.
- Elliott, Catherine and Frances Quinn. Criminal law. 6TH ed. London: Pearson Longman, 2006.
- Fucini, Sebastian. “Principe non bis in idem: inapplicabilité aux procédures disciplinaires”. Accessed 22/11/2020. https://www.dalloz-actualite.fr/flash/principe-non-bis-idem-inapplicabilite-aux-proceduresdisciplinaires#:~:text=Les%20poursuites%20disciplinaires%20et%20les,une%20sanction%20d’une%20certaine
- Marguénaud, Jean Pierre. “L’affirmation du principe du non-cumul des sanctions administratives et des sanctions pénales en matière économique”. Revue de science criminelle et de droit pénal compare, 1(2015), 169. https://shs.hal.science/halshs-02245262v1
- Ormerod, David & Karl Laird. Smith and Hogan’s Criminal Law. Oxford: Oxford University Press, 2015.