پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

مطالعه فصل مشترک صلاحیت‌‌های مجلس شورای اسلامی و شورای عالی امنیت ملی در موضوع برجام

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده
علی قربان پور
دکترای حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.
10.48300/jlr.2022.355012.2145
چکیده
برجام از جمله توافق‌نامه‌هایی است که نسبت به صلاحیت مراجع دخیل در آن، محل تردید است. لذا با این رویکرد هدف از پژوهش حاضر مطالعه فصل مشترک صلاحیت‌‌های مجلس شورای اسلامی و شورای عالی امنیت ملی در موضوع برجام با استفاده از روش تحلیلی ـ  توصیفی و استفاده از منابع کتابخانه‌‌ای است. یافته‌‌های پژوهش نشان می‌‌دهد که خاستگاه فصل مشترک صلاحیت‌های مجلس شورای اسلامی و شورای عالی امنیت ملی دو کارویژه تقنین و سیاست‌گذاری است. صلاحیت‌های مجلس شورای اسلامی بر خلاف تصور فقط قانون‌گذاری نیست، بلکه مجموعه‌ دستگاه قانون‌گذاری و نهادهای تابعه می‌‌باشد. کارویژه‌های مجلس شورای اسلامی منحصر به سه کارکرد تقنین، نظارت و تفسیر قوانین عادی است. در کنار مجلس شورای اسلامی، شورای عالی امنیت ملی که مسئول تنظیم و اجرای راهبرد امنیت ملی در کشور است در واقع کل سازکارهای تنظیم و پیگیری امنیت ملی به‌ویژه برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای ایران که یکی از مهم‌ترین موضوعات سیاست خارجی ایران طی سه دهه اخیر است را بر عهده دارد. شورای عالی امنیت ملی بعد از نهاد رهبری بالاترین نهادی است که احکام آن نافذ است؛ یعنی مصوبات شورای عالی امنیت ملی با تأیید رهبری برای همه دستگاه‌‌های اجرایی کشور لازم‌الاجرا بوده و دیگر نیازی به طی مسیرهای رایج قانونی ندارد. با توجه به اصل 71 قانون اساسی که بر اساس آن مجلس شورای اسلامی در عموم مسائل در حدود مقرر در قانون اساسی می‌تواند قانون وضع کند و همچنین اصل 176 قانون اساسی که بر اساس آن شورای عالی امنیت ملی در وضع و بازنگری قانون اساسی جزء نهادهای خاص حکومتی تعریف شده، بنابراین شورای عالی امنیت ملی نیز می‌تواند در حوزه امنیت کشور قانون وضع کند و مجلس نمی‌‌تواند به آن ورود کند مگر اینکه تاریخ آن قانون به اتمام رسیده و یا سیر آن طی شده باشد؛ بنابراین بین صلاحیت‌های مجلس شورای اسلامی و شورای عالی امنیت ملی در موضوع برجام تضادی وجود ندارد و بر اساس اصل تفکیک قوا در نظام حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر نظارت استصوابی عام و خاص مجلس شورای اسلامی این نهاد در جایگاه برتر و ممتاز نسبت به شورای عالی امنیت ملی در تصمیمات مربوط به فعالیت‌‌های هسته‌‌ای قرار دارد.
کلیدواژه‌ها
مجلس شورای اسلامی
شورای عالی امنیت ملی
برجام
امنیت ملی
قانون اساسی

عنوان مقاله English

Studying the Common Chapter on the Competences of the Islamic Council Parliament and the Supreme National Security Council on the Issue of JCPOA

نویسنده English

Ali Ghorbanpour
PhD in Public Law, Faculty of Law and Political Sciences, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran.
چکیده English

The JCPOA is one of the agreements where the competence of the authorities involved in it is questionable. Therefore, with this approach, the aim of the current research is to study the common chapter of the competences of the Islamic Council and the Supreme National Security Council on the issue of JCPOA by using analytical -descriptive method and using library resources. The findings of the research show that the origin of the joint powers of the Islamic Council and the Supreme National Security Council is the two special tasks of legislation and policy-making. Contrary to popular belief, the competencies of the Islamic Council are not only legislative but also a set of legislative bodies and subordinate institutions. The functions of the Islamic Council are exclusively for the three functions of legislation, supervision, and interpretation of ordinary laws. In addition to the Islamic Council, the Supreme National Security Council, which is responsible for the regulation and implementation of the national security strategy in the country, in fact, the entire mechanisms for regulation and follow-up of national security, especially Iran's peaceful nuclear program, which is one of the most important topics of Iran's foreign policy in three It is the last decade After the leadership body. The Supreme National Security Council is the highest body whose rulings are in force. That is, the approvals of the Supreme National Security Council are valid for all executive bodies of the country with the approval of the leadership and there is no need to go through.

کلیدواژه‌ها English

Islamic Council Parliament
Supreme National Security Council
JCPOA
National Security
Constitution

 

Books

  1. General Department of Cultural Affairs and Public Relations of the Islamic Council. Annotated form of the deliberations of the parliament for the final review of the constitution. Tehran: Islamic Council Publications, 1985. [in Persian]
  2. Tila, Parvneh. Adaptive principles of rule-making and demarcation of law and regulations. second edition. Tehran: khorsandy Publications, 2016. [in Persian]
  3. Khalaf Rezaei, Hossein. Detailed description of the Constitution: description of the seventy-seventh article of the Constitution. Tehran: Guardian Council Research Institute Publications, 2015. [in Persian]
  4. Khalaf Rezaei, Hossein. International agreements in the legal system of the Islamic Republic of Iran. Tehran: Guardian Council Research Institute Publications, 2014. [in Persian]
  5. Khalilinejad, Ruhollah. Legal analysis and review of Iran's nuclear program with the 5+1 group. Tehran: Majd Publications, 2014. [in Persian]
  6. Rasekh, Mohammad. Monitoring and balance in fundamental rights. Third edition. Tehran: Derak Publications, 2015. [in Persian]
  7. Ziyai Bigdali, Mohammad Reza. General International Law. 72nd edition. Tehran: Ganjedanesh Publications. 2021. [in Persian]
  8. Tabatabai Motamani, Manoochehr. Administrative rights. 13th edition Tehran: Samt Publications, 2007. [in Persian]
  9. Amid Zanjani, Abbas Ali. Basic rights including: ancient times, Islamic period, constitutional period and Islamic Republic of Iran with revised reforms (1368). First Edition. Tehran: Tehran University Press, 2006. [in Persian]
  10. Amid Zanjani, Abbas Ali. Fundamentals of fundamental rights. First edition of Tehran. Tehran: Majd Publications. 2017. [in Persian]
  11. Fatahi Zafarkandi, Ali. Examining the legal dimensions of JCPOA in the J.A.A. system. Tehran: Guardian Council Research Institute Publications, 2017. [in Persian]
  12. Fathi, Mohammad. The principles of the Constitution in the light of the views of the Guardian Council. Tehran: Guardian Council Research Institute Publications, 2016. [in Persian]
  13. Mohammadi Gorgani, Mohammad. Research on the Constitution of the Islamic Republic of Iran. First Edition. Tehran: Shahradanesh Publications, 2016. [in Persian]
  14. Markaz Malmiri, Ahmad. The rule of law, concepts, foundations and concepts. Tehran: Publications of Islamic Council Research Center, 2014. [in Persian]
  15. Moghaddasi, Mahdi and Ehsan Akbari. Legal position and competences of the Supreme National Security Council. First Edition. Tehran: Majd Publications, 2017. [in Persian]
  16. Hashemi, Seyyed Mohammad. the fundamental rights of the Islamic Republic of Iran; Sovereignty and political institutions. The second volume. 20th edition Tehran: Mizan Publications, 2008. [in Persian]
  17. Elham, Gholamhossein. Scientific lecture regarding the separation of the domain of legislation from implementation. Tehran: Guardian Council Research Center, 2010. [in Persian]

Articles

  1. Eslami, Alireza. "Constitutional approach to security". Political Science Quarterly 32 (1384): 285-296. [in Persian]
  2. Amir Arjamand, Ardeshir. "The general policies of the system in the light of the rule of law and democracy". Strategy Journal 26 (2008): 70-92. [in Persian]
  3. Hosseini, Seyed Ibrahim. "Limitations of the Islamic Council in Legislation: The Issue of Article 71 of the Constitution". Journal of Islamic Government 4(1391): 163-194. [in Persian]
  4. Zarei, Mohammad Hossein. "Good governance, sovereignty and governance in Iran". Journal of Legal Research 40 (1383): 155-202. [in Persian]
  5. Ghamami, Mahdi and Nasralhi Nasrabad, Alireza. "Legal analysis of the nature and validity of the joint action program with an emphasis on the principle of constitutional rule". Knowledge of Public Law Quarterly 8 (2013): 89-114. [in Persian]
  6. Kohi Esfahani, Kazem. "Islamic Council's competence in the matter of legislation: absolute or binding?". Knowledge of Public Law Quarterly 2 (2013): 97-122. [in Persian]
  7. Markaz Malmiri, Ahmad. "Reflection on the boundaries of policy making and legislation". Majlis and Research Quarterly 67 (2010): 213-251. [in Persian]
  8. Malek Afzali, Mohsen. "The position of the Expediency Council in the legislative process". Journal of Islamic Government 44(1386): 65-92. [in Persian]
  9. Vijeh, Mohammad Reza. "Principle of rule of law in administrative actions". Journal of Criminal Law Teachings 12(1388):114-85. [in Persian]

Documents and rules

1) Regulations on how to set up and conclude international agreements approved on 1992/04/02 by the Council of Ministers. [in Persian]

2) The Constitution of the Islamic Republic of Iran, 2007, Duran. [in Persian]

3) Constitutional Constitution approved in 1906. [in Persian]

4) Law on notification of the Islamic Council of the Council of Ministers approved on 1987/11/24. [in Persian]

5) Law of strategic action to cancel sanctions and protect the interests of the Iranian nation, approved in 2019. [in Persian]

6) Law requiring the government to preserve the achievements and nuclear rights of the Iranian nation approved in 2014. [in Persian]

7) The Law of Internal Regulations of the Islamic Council and its amendments approved in 2017. [in Persian]

8) The law of ratification of the United Nations Convention on the Judicial Immunity of Governments and their Property, approved on 2008/05/18 by the Islamic Council. [in Persian]

English sources

  1. Allock, Bob. National Security Law in Common Law Farmework, Basic Law Institute, 2002. [in English]
  2. Das, Hari Hara. Principles of International Law and Organization, Vicas publishing house PVT LTD, 1994. [in English]
الف) منابع فارسی
کتاب‌ها
- اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی. صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی. تهران: انتشارات مجلس شورای اسلامی، 1364.
- تیلا، پروانه. اصول‌ تطبیقی قاعده سازی و مرزشناسی قانون و آیین‌نامه، چاپ دوم. تهران: انتشارات خرسندی، 1396.
- خلف‌رضایی، حسین. شرح مبسوط قانون اساسی: شرح اصل هفتاد و هفتم قانون اساسی. تهران: انتشارات پژوهشکده شورای نگهبان، 1395.
‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌- خلف‌رضایی، حسین. موافقت‌نامه‌های بین‌‌المللی در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران. تهران: انتشارات پژوهشکده شورای نگهبان، 1394.
- خلیلی نژاد، روح‌الله. تحلیل و بررسی حقوقی برنامه هسته‌ای ایران با گروه 1+5. تهران: انتشارات مجد، 1394.
- راسخ، محمد. نظارت و تعادل در حقوق اساسی، چاپ سوم. تهران: انتشارات دراک، 1395.
- ضیایی بیگدلی، محمدرضا. حقوق بین‌الملل عمومی، چاپ هفتاد و دوم. تهران: انتشارات گنج دانش، 1400.
- طباطبایی مؤتمنی، منوچهر. حقوق اداری، چاپ سیزدهم. تهران: انتشارات سمت، 1386.
- عمید زنجانی، عباسعلی. حقوق اساسی شامل دوران باستان، دوره اسلامی، مشروطه و جمهوری اسلامی ایران با اصلاحات بازنگری، چاپ اول. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1385.
- عمید زنجانی، عباسعلی. مبانی حقوق اساسی، چاپ اول. تهران: انتشارات مجد. 1397.
- فتاحی زفرقندی، علی. بررسی ابعاد حقوقی برجام در نظام ج.ا.ا. تهران: انتشارات پژوهشکده شورای نگهبان، 1397.
- فتحی، محمد. اصول قانون اساسی در پرتو نظرات شورای نگهبان. تهران: انتشارات پژوهشکده شورای نگهبان، 1396.
- محمدی گرگانی، محمد. جستاری بر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، چاپ اول. تهران: انتشارات شهر دانش، 1396.
- مرکزمالمیری، احمد. حاکمیت قانون، مفاهیم، مبانی و برداشت‌‌ها. تهران: انتشارات مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، 1394.
- مقدسی، مهدی و احسان اکبری. جایگاه حقوقی و صلاحیت‌های شورای عالی امنیت ملی، چاپ اول. تهران: انتشارات مجد، 1397.
- هاشمی، سیدمحمد. حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران؛ حاکمیت و نهادهای سیاسی، جلد دوم، چاپ بیستم. تهران: انتشارات میزان، 1387.
- الهام، غلامحسین. سخنرانی علمی در خصوص تفکیک حوزه تقنین از اجرا. تهران: مرکز تحقیقات شورای نگهبان، 1389.
مقالات
- اسلامی، علیرضا. «رویکرد قانون اساسی به مقوله امنیت». علوم سیاسی، 8، 32(1384)، 285-296.
https://psq.bou.ac.ir/article_11741.html
- امیرارجمند، اردشیر. «کاوش در برخی زوایا؛ سیاست‌های کلی نظام در پرتو اصل حاکمیت قانون و جمهوریت». راهبرد، 10، 26(1381)، 70-92.
20.1001.1.10283102.1381.10.4.3.8
- حسینی، سیدابراهیم. «محدودیت‌های مجلس شورای اسلامی در قانون‌گذاری: موضوع اصل 71 قانون اساسی». حکومت اسلامی، 17، 4(1391)، 163-194.
- زارعی، محمدحسین. «حکمرانی خوب، حاکمیت و حکومت در ایران». تحقیقات حقوقی، 7، 40(1383)، 155-202.
- غمامی، مهدی و علیرضا نصرالهی نصرآباد. «تحلیل حقوقی ماهیت و اعتبار برنامه اقدام مشترک با تأکید بر اصل حاکمیت قانون اساسی». دانش حقوق عمومی، 3، 8(1393)، 89-114.
- کوهی اصفهانی، کاظم. «صلاحیت مجلس شورای اسلامی در امر تقنین؛ مطلق یا مقید؟». دانش حقوق عمومی، 1، 2(1391)، 97-122.
https://mag.shora-rc.ir/article_12.html
- مرکز مالمیری، احمد. «تأملی در مرزهای سیاست‌گذاری و قانون‌گذاری (مطالعه موردی: مفاد قانون برنامه پنجم توسعه در حوزه فرهنگی)». مجلس و پژوهش، 67(1390)، 213-251.
- ملک افضلی، محسن. «جایگاه مجمع تشخیص مصلحت نظام در فرایند قانون‌گذاری». حکومت اسلامی، 12، 44(1386)، 65-92.
- ویژه، محمدرضا. «اصل قانون‌مداری در اعمال اداری». آموزه‌های حقوقی، 6، 12(1388)، 85-114.
https://cld.razavi.ac.ir/article_920.html
اسناد و قوانین
- آیین‌نامه چگونگی تنظیم و انعقاد توافق‌های بین‌‌المللی مصوب 13/02/1371 هیئت‌وزیران.
- قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران،1386، نشر دوران.
- قانون اساسی مشروطه مصوب 1285.
- قانون اطلاع مجلس شورای اسلامی از مصوبات هیئت‌وزیران مصوب 03/09/1366.
- قانون اقدام راهبردی برای لغو تحریم‌ها و صیانت از منافع ملت ایران مصوب 1399.
- قانون الزام دولت به حفظ دستاوردها و حقوق هسته‌ای ملت ایران مصوب 1394.
- قانون آیین‌نامه داخلی مجلس شورای اسلامی و اصلاحی آن مصوب 1397.
- قانون تصویب کنوانسیون سازمان ملل متحد در خصوص مصونیت قضایی دولت‌ها و اموال آنها مصوب 29/02/1387 مجلس شورای اسلامی.
ب) منابع خارجی

- Allcock, Bob. National Security Law in Common Law Framework. Dialogue on Article 23 Seminar, The Basic Law Institute, 2002
- Das, Hari Hara. Principles of International Law and Organization. India: Vikas Publishing House, 1994.
پژوهشهای حقوقی
دوره 23، شماره 58
تابستان 1403
صفحه 185-216