پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

مبانی و آثار اصل حاکمیت اراده در دادرسی مدنی

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکترای حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، مرکز تحصیلات تکمیلی، دانشگاه پیام نور تهران، تهران، ایران.
چکیده
اصول دادرسی، معیارهای عمومی و کلی برای دست یافتن به دادرسی عادلانه و منصفانه هستند. این اصول با تبیین نقش و اختیارات متداعیین در فرایند دادرسی، زمینه کارآمدی دادرسی را فراهم می‌آورند. حاکمیت اراده اصحاب دعوا از اصول بنیادین و اختصاصی دادرسی مدنی است که بر اساس هدف، کارکرد، مفهوم و ماهیت خصوصی دادرسی مدنی و حق موضوع آن قابل توجیه است. در حالت کلی پذیرش اراده در حقوق، ریشه در مبانی نظری و مباحث فلسفی حقوق دارد و یکی از مبانی اصلی در حقوق خصوصی محسوب می‌شود. قبول آن در دادرسی مدنی نیز مبنایی برای توجه به کرامت انسانی در فرایند دادرسی است و بستر را برای رفتار معقول و سودمند فراهم و هموار می‌کند. از این منظر دادرسی مدنی، عمل حقوقی است که ایفای نقش در آن نیازمند اهلیت است. حاکمیت اراده تضمین‌کننده آزادی عمل برای متداعیین است و آثار و نتایج مهمی دارد که این آثار به تفکیک در تدارک مقدمات و شروع و جریان و پایان دادرسی و اجرای حکم مورد بررسی قرار گرفته است؛ اما این اصل هم چنان جایگاه شایسته خود را در رویه قضایی نیافته است. آزادی عمل متداعیین تعارضی با سایر اصول دادرسی ندارد؛ و چه‌بسا در راستای سایر اصول بوده و پیش‌شرط لازم برای تحقق دادرسی منصفانه و عادلانه در پرتو همکاری طرفین و دادرس در مسیر دادرسی است و کارآمدی و شفافیت دادرسی و مقبولیت نتیجه آن را از حیث رعایت عدالت آیینی قوت می‌بخشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Principle of Sovereignty of Will in Civil Procedure

نویسنده English

Javad Jabbari
PhD Student in Private Law, Faculty of Law and Social Sciences, Payam Noor University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده English

The principles of procedure are the public and general criteria for achieving a fair and just procedure. These principles provide the Background for the proceedings' efficiency by explaining the parties' role and authority in the proceedings. The principle of sovereignty of the will is one of the fundamental and specific principles of civil proceedings, which can be justified based on the purpose, function, concept, and private nature of civil proceedings and the right of its subject. Generally, the acceptance of will in law is rooted in the theoretical and philosophical discussions of law and is considered one of the main foundations of private law. Accepting it in civil proceedings is a basis for attention to litigants’ human dignity and provides the way for their wise and beneficial behavior. From this point of view, civil proceedings are a legal practice that requires qualifications to play a role in it. The sovereignty of the will guarantees the freedom of action of litigants in performing their duties and exercising their rights in the legal process, and it has important effects that have been examined separately at the beginning, during the action, and at the end of the action and enforcing the verdict. This principle does not conflict with other procedural principles; Perhaps it's in line with other principles and it is a prerequisite for the realization of a fair and just trial in the light of the cooperation of the parties and the judge in the course of the trial.

کلیدواژه‌ها English

Principles of Proceedings
Sovereignty of Will
Civil Proceedings
Principle Of Initiative
Freedom of Will
کتاب‌ها
- اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ، ﻣﺤﻤﺪﺣﺴﯿﻦ. ﺣﺎﺷﯿﻪ ﮐﺘﺎب اﻟﻤﮑﺎﺳﺐ، اﻟﺠﺰء اﻻول. ﻗﻢ: ذوی‌اﻟﻘﺮﺑﯽ، 1341.
- افتخار جهرمی، گودرز و مصطفی السان. آیین دادرسی مدنی، جلد دوم، تهران: میزان، 1396.
- امینی، عیسی. حقوق قراردادها. تهران: گنج دانش، 1401.
- بازگیر، یدالله. تشریفات دادرسی در آرای دیوان عالی کشور صلاحیت و احکام راجع به آن. تهران: انتشارات فردوسی، 1386.
- بازگیر، یدالله. تشریفات دادرسی مدنی در آینه آرای دیوان عالی کشور، جلد 2. تهران: انتشارات فردوسی، 1392.
- بروجردی عبده، محمد. اصول محاکمات حقوقی. تهران: مجد، 1380.
- پوراستاد، مجید. نقش دادرس مدنی در تحصیل دلیل و کشف حقیقت. تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهشهای حقوقی شهر دانش، 1391
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. تأثیر اراده در حقوق مدنی. تهران: گنج دانش، 1392.
- خدابخشی، عبدالله. تمایز بنیادین در حقوق مدنی و حقوق کیفری. تهران: میزان، 1398.
- خدابخشی، عبدالله. حقوق دعاوی، جلد 8. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1399.
- زراعت، عباس. محشای قانون آیین دادرسی مدنی. تهران: ققنوس، 1386.
- سنگلجی، محمد. آیین دادرسی در اسلام. تهران: دانشگاه تهران، 1395.
- شمس، عبدالله. آیین دادرسی مدنی، جلد اول. تهران: دراک، 1392.
- غمامی، مجید و حسن محسنی. آیین دادرسی مدنی فراملی. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1396.
- قاضی، ابوالفضل. حقوق اساسی و نهادهای سیاسی، جلد اول. تهران: میزان، 1395.
- کاتوزیان، ناصر. فلسفه حقوق، جلد اول. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1395.
- کریمی، عباس. حقوق داوری داخلی. تهران: دادگستر، 1397.
- متین دفتری، احمد. آیین دادرسی مدنی و بازرگانی، جلد دوم. تهران: مجد، 1381.
- محسنی، حسن. اداره جریان دادرسی مدنی. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1392.
- محسنی، حسن. آیین دادرسی مدنی فرانسه با دیباچه دکتر عباس کریمی و مقدمه پروفسور لوئیک کادیه. تهران: نشر شرکت سهامی انتشار، 1391.
- محسنی، حسن. آیین دادرسی مدنی، جلد نخست. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1398.
- محقق داماد، سیدمصطفی. قواعد فقه بخش مدنی. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، 1390.
- مصدق، محمد. دستور در محاکم حقوقی. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1396.
- مهاجری، علی. دانشنامه اجرای احکام مدنی، جلد اول. تهران: فکرسازان، 1396.
- نهرینی، فریدون. آیین دادرسی مدنی، جلد اول. تهران: گنج دانش، 1396.
مقالات
- اکبری دهنو، میثم و مرتضی شهبازی‌نیا. «اراده مشترک اصحاب دعوا در شروع دادرسی مدنی». حقوق خصوصی، 11، 2(1393)، 385-409.
Doi: 10.22059/jolt.2014.53133
- السان، مصطفی و نصیبه محمودی. «اصل تغییرناپذیری دعوای حقوقی در حقوق ایران و آمریکا». مطالعات حقوق تطبیقی، 9، 2(1397)، 473-491.
Doi: 10.22059/jcl.2018.245146.633573
- امینی، منصور و امیر نیکوبیان. «ﻣﻔﻬﻮم ﺷﻨﺎﺳﯽ اﺻﻮل اﺟﺮای اﺣﮑﺎم ﻣﺪﻧﯽ». ﺣﻘﻮﻗﯽ دادﮔﺴﺘﺮی، 81، 97(1396)، 7-28.
https://doi.org/10.22106/jlj.2017.25897
- پوراستاد، مجید. «اصل حاکمیت اصحاب دعوی مدنی». مطالعات حقوق خصوصی، 38، 3(1387)، 97-125.
Dor: 20.1001.1.25885618.1387.38.3.6.7
- پوراستاد، مجید و فاطمه حصاری. «تحلیل اقتصادی فرآیند دادرسی مدنی بر اساس هزینه‌ها». تحقیقات حقوقی بین‌المللی، 8، 28(1394)، 57-85.
- پورطهماسبی فرد، محمد و حسن محسنی. «اصل تسلیط طرفین دعوا بر جهات و موضوعات دعوا». کانون وکلا، 190(1384)، 53-77.
- شکوهی‌زاده، رضا. «ماهیت حقوقی رابطه دادرسی». ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت حقوق خصوصی، 48، 1(1397)، 77-96.
Doi: 10.22059/jlq.2018.228534.1006868
- شمس، عبدالله. «سبب، امور موضوعی و توصیف آنها در دعوای مدنی». تحقیقات حقوقی، 17، 68(1393)، 1-24.
- رستمی چلکاسری، عبادالله و متین بازیار. «نظریه همکاری طرفین دعوا و دادرس در حل‌وفصل اختلاف». مطالعات حقوق تطبیقی، 7، 1(1395)، 123-139.
Doi: 10.22059/jcl.2016.58603
- هرمزی، خیرالله. «تغییر عناصر دعوی: شرحی بر ماده 98 قانون آیین دادرسی مدنی». پژوهش حقوق خصوصی، 1، 3(1392)، 9-33.
وب‌سایت‌ها
- پژوهشگاه قوه قضائیه. سامانه ملی آرای قضایی. قابل دسترسی در: 
https://ara.jri.ac.ir/Judge/Index
- Legifrance. Code de procerdure Civile. https://www.legifrance.gouv.fr/