پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

لزوم رعایت مصلحت شرکت در فرض معامله مدیران با خود با تأملی در حقوق انگلیس

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بزرگمهر قائنات، قائنات، ایران.
چکیده
معامله مدیر به نمایندگی از شرکت با خود، موقعیتی است که منافع مدیر با شرکت در تضاد می‌‌باشد و محتمل است مدیر منافع خود را ارجح بر منافع آن بنگاه بازرگانی بداند؛ بر همین اساس مقنن باید درصدد حمایت از شرکت در برابر سوءاستفاده مدیر از اختیاراتش باشد. مقنن تنها در رابطه با شرکت سهامی وضع حکم نموده که مقصود او محل اختلاف است؛ لذا هدف این جستار، استنباط احکام مقنن در خصوص شرکت نام‌برده و تبیین وضعیت سایر شرکت‌‌ها در فرض فوق در مقام مقایسه‌‌ با حقوق انگلیس است. در شرکت سهامی مدیران در گام نخست باید رضایت هیئت‌مدیره و سپس مجمع عمومی را اخذ نمایند (ماده 129 ل.ا.ق.ت). در غیر این صورت معامله قابل ابطال است؛ حتی در فرضی که با حقوق ثالث با حسن‌نیت مغایرت داشته باشد (ماده131 ل.ا.ق.ت.)؛ اما اگر رضایت هیئت‌مدیره کسب شده باشد و مجمع تصویب نکند و بطلان معامله با حقوق ثالث با حسن‌نیتی مغایرت داشته باشد، معامله نسبت به ثالث صحیح خواهد بود (ماده130 ل.ا.ق.ت.). در خصوص سایر شرکت‌‌ها اختلاف‌نظر وجود دارد؛ اما احکام شرکت سهامی با عنایت بر تنقیح مناط باید جاری باشد؛ همان‌طور که در خصوص شرکت تعاونی به تصریح مقررات مربوط احکام شرکت نام‌برده جاری است. البته بعضاً به جهت فقدان هیئت‌مدیره و مجمع امکان تسری حکم وجود ندارد؛ لذا باید احکام وکالت جاری شود. در حقوق انگلیس نیز معامله مدیر به نمایندگی از شرکت با خود پذیرفته شده اما تفاوت‌‌هایی با حقوق ایران دارد؛ از قبیل آنکه تمامی شرکت‌‌ها تابع احکام واحد هستند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Necessity to Observe the Interests of the company in the Assumption of Director’s Contract with Himself with Recognition in the British Legal System

نویسنده English

Hosein Bahrami
Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Islamic Law, Faculty of Humanities, Bozorgmehr University of Qaenat, Qain, Iran.
چکیده English

The manager's transaction on behalf of the company with himself is a situation of conflict of interest and is possible that the manager considers his own interests to be preferable to the interests of it; Accordingly, the legislator should try to protect the company. The legislator has issued a ruling only in relation to a joint-stock company what he means is the place of dispute; Therefore, the purpose is to deduce the legislator's opinions regarding the mentioned company and others in comparison with English law. In the above company, managers must first take the consent of the board of directors and then the general meeting of co-partners (Article 129 of the Amendment bill of the commercial code). Otherwise, the transaction can be canceled; even if invalidity conflicts with third-party rights with good intentions (Article 131 of the mentioned code); However, if the consent of the board of directors has been obtained and the assembly does not approve, and the invalidity of the transaction conflicts with the third party, the transaction will be valid with respect to him (Article 130 of the above code). In other companies, according to the similarity, the same rulings should be valid; As for the cooperative society, the rules of the joint stock company are current; but sometimes, it is not possible; Therefore, the rules of agency must be enforced. In the British, the above transaction is also accepted; But it has differences with Iran; Such as all companies are subject to uniform rules.

کلیدواژه‌ها English

Contract with Himself
Conflict of Interests
Director
Company
Interest
الف) منابع فارسی
- اسکینی، ربیعا. شرکت‌‌های تجاری. جلد 2، چاپ 7. تهران: سمت، 1384.
- اصغری‌‌اقمشهدی، فخرالدین و محمد عیسی تفرشی. «ماهیت حقوقی رابطه مدیران شرکت‌‌های سهامی با شرکت». مجله دانشکده علوم اداری و اقتصاد دانشگاه اصفهان، 2(1385)، 35-52.
- امامی، سیدحسن. حقوق مدنی، جلد 5، چاپ 6. تهران: انتشارات اسلامیه، 1370.
- باریکلو، علیرضا. «معامله خارج از حدود اختیار مدیر». حقوق خصوصی، 2، 6(1383)، 35-52.
https://jolt.ut.ac.ir/article_11400.html
- پاسبان، محمدرضا. حقوق شرکت‌‌های تجاری، چاپ 3. تهران: سمت، 1387.
- پاسبان، محمدرضا و جواد نیک‌نژاد. «جایگاه حقوقی مدیران در شرکت‌های سهامی». فصلنامه تحقیقات حقوقی آزاد، 4، 14(1390)، 9-40.
https://sanad.iau.ir/Journal/alr/Article/1059468
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. مبسوط در ترمینولوژی حقوق، جلد 2 و 4، چاپ 3. تهران: کتابخانه گنج دانش، 1386.
- ستوده تهرانی، حسن. حقوق تجارت، جلد 2، چاپ 6. تهران: نشر دادگستر، 1384.
- شیروی، عبدالحسین. حقوق تطبیقی، چاپ 2. تهران: سمت، 1384.
- صدوق، محمد بن على بن بابویه. من لا یحضره الفقیه، ترجمه ترجمه على‌‌اکبر غفارى، جلد 4، چاپ 1. تهران: نشر صدوق، 1409.
- طباطبایی، محمدحسین. ترجمه تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، جلد 4 و 9، چاپ 2. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1374.
- عبداللهی‌‌نژاد، عبدالکریم، محمدحسن ربانی و قربان جلال. «تبعیت احکام از مصالح و مفاسد». مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، 20، 3(1395)، 359-374.
https://civilica.com/doc/1378579
- عسگری توانی، علی. «ماهیت حقوقی رابطه مدیر با شرکت‌های تجاری»، ماهنامه دادرسی، 47(1383)، 77-81.
- علوی، سیدمحمدتقی و سیده‌‌مهشید میری‌‌بالاجورشری. «مقاصد شریعت و نقش و جایگاه مصلحت در قانون‌گذاری». آموزه‌های فقه و حقوق جزا، 1، 3(1401)،81-94. 
doi: 10.30495/jcld.2022.696763
- قهرمانی، نصرالله. «ماهیت حقوقی دلالی در حقوق تجارت». کانون وکلا، 184-185(1383)، 72-88.
- کاتوزیان، ناصر. قواعد عمومی قراردادها، جلد 2، چاپ 6. تهران: شرکت سهامی انتشار با همکاری بهمن برنا، 1383.
- محمدی، سام و علی باقری. «بررسی وضعیت و آثار معامله حقوقی مدیرعامل با شرکت در مقایسه با لایحه جدید قانون تجارت». مطالعات حقوق خصوصی، 45، 2(1394)، 339-359.
doi: 10.22059/jlq.2015.54452
 - نیک‌‌نژاد، جواد. «جایگاه حقوقی مدیران در شرکت‌های سهامی در فقه حقوق ایران و انگلستان». پژوهش‌‌های فقه و حقوق اسلامی، 7، 25(1390)، 169-209.
ب) منابع عربی
- ابن منظور، ابوالفضل. لسان العرب، جلد 7، چاپ 3. بیروت: دارالفکر للطباعه و النشر و التوزیع: دار صادر، 1414.
- اردبیلی، احمدبن‌‌محمد. مجمع الفائده و البرهان، جلد 4، چاپ 1. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1403.
- اصفهانی، حسین بن محمد راغب. مفردات الفاظ القرآن، چاپ 1. لبنان؛ سوریه: دارالعلم: الدار الشامیه، 1412.
- انصاری، شیخ مرتضی. مکاسب، جلد 3، چاپ 1. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری، 1415.
- بحرالعلوم، محمدبن‌‌محمد. بلغه الفقیه، جلد 3، چاپ 4. تهران: منشورات مکتبه الصادق، 1403.
- بحرانی، یوسف‌‌بن‌‌احمد. حدائق‌‌الناضره، جلد 18، چاپ 1. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1405.
- بهبهانى، محمدباقر. رساله عملیه متاجر وحید بهبهانی (با تعلیقات میرزای شیرازی)، چاپ 1. تهران: حاج شیخ رضا تهرانی، 1310.
- جوهرى، اسماعیل‌‌بن‌‌حماد. الصحاح ـ تاج اللغه و صحاح العربیه، جلد‌3، چاپ 1. بیروت: دارالعلم للملایین، 1410.
- حر عاملی، محمد‌‌بن‌‌حسن. وسائل الشیعه، جلد 17، چاپ 1، قم: مؤسسه ال‌‌البیت (ع)، 1409.
- حلی، ابن‌‌ادریس. سرائر، جلد 1، چاپ 2. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1410.
- خوئی، ابوالقاسم. مصباح الفقاهه، جلد 5. بی‌‌جا: بی‌نا، بی‌‌تا.
- شهید اول، محمد‌‌بن‌‌مکی. الدروس، جلد 3، چاپ 2. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1417.
- شهید ‌‌ثانی، زین‌‌الدین‌‌بن‌‌علی. الروضه البهیه، جلد 4، چاپ 1. قم: کتابفروشی داوری، 1410.
- شهید ‌‌ثانی، زین‌‌الدین‌‌بن‌‌علی. مسالک، جلد 3 و 5، چاپ 1. قم: مؤسسه المعارف الاسلامیه، 1413.
- طباطبایی یزدی، سید‌‌محمد‌‌کاظم. تکمله عروة‌الوثقی، جلد 1، چاپ 1. قم: کتابفروشی داوری، 1414.
- طباطبایی، محمدحسین. ترجمه تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، جلد 4 و 9. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1374.
- طریحى، فخرالدین. مجمع البحرین، جلد 2، چاپ 3. تهران: کتابفروشى مرتضوى، 1416.
- طوسى، ابوجعفر. خلاف، جلد 3، چاپ 1. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1407.
- طوسى، ابوجعفر. مبسوط، جلد 2، چاپ 3. تهران: المکتبه المرتضویه لاحیاء الاثار الجعفریه، 1387.
- عاملی، سیدجواد. مفتاح الکرامه، جلد 12 و 21، چاپ 1. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1419.
- عاملى، یاسین عیسى. الاصطلاحات الفقهیه فی الرسائل العملیه، چاپ 1. بیروت: دارالبلاغه للطباعه و النشر و التوزیع، 1413.
- علامه حلی، حسن‌‌بن‌‌یوسف. ارشاد الاذهان، جلد 1، چاپ 1. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1410.
- علامه حلی، حسن‌‌بن‌‌یوسف. قواعد الاحکام، جلد 2، چاپ 1. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1413.
- علامه حلی، حسن‌‌بن‌‌یوسف. مختلف‌‌الشیعه، جلد 5 و 6، چاپ 2. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1413.
- فراهیدى، خلیل‌‌بن‌‌احمد. کتاب العین، جلد 4، چاپ 2. قم: نشر هجرت، 1410.
- فیومى، احمدبن‌‌محمدمقرى. المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، جلد 2، چاپ 1. قم: منشورات دارالرضی، بی‌‌تا.
- کرکی، محقق‌‌ثانی. جامع المقاصد، جلد 8، چاپ 1. قم: مؤسسه‌‌ال‌‌البیت (ع)، 1414.
- محقق‌‌حلی، نجم‌‌الدین. شرایع‌‌الاسلام، جلد 2، چاپ 2. قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1408.
 - مصطفوى، حسن. التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، جلد 6، چاپ 1. تهران: مرکز الکتاب للترجمه و النشر، 1402.
- موسوی‌‌خمینی، سید‌‌روح‌‌الله. تحریر الوسیله، جلد 2، چاپ 1. قم: مؤسسه مطبوعات دار العلم، بی‌‌تا.
- میرزای‌‌قمی، ابولقاسم‌‌بن‌‌محمد. جامع‌‌الشتات، جلد 2 و 4، چاپ 1. تهران: مؤسسه کیهان، 1413.
- نجفی، شیخ محمدحسن. جواهر‌‌الکلام، جلد 27، چاپ 7. بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1404.
ج) منابع انگلیسی

- “Aberdeen Railway Co v Blaikie Brothers”. Accessed in June 20, 2018. Available at swarb.co.uk/aberdeen-railway-co-v-blaikie-brothers-hl-1854/
- Campbell, Joseph Charles. “Fiduciary Relationships in a Commercial Context”. Sydney Law School Research Paper, 14/26(2014), 1-69. Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=2404202
- Martin, Elizabeth A. Dictionary of Law, Fifth edition. Oxford: Oxford University Press, 2002.
- Nosworthy, Beth. “Directors’ fiduciary obligations: Is the shareholder an appropriate beneficiary?”. Australian Journal of Corporate Law, 24, 3(2010), 282-307. Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=1722490
- Radan, Peter and Cameron Stewart. Principles of Australian Equity and Trusts. Chatswood: LexisNexis, 2010.
- Smith, Gordon. “The Critical Resource Theory of Fiduciary duty”. Vanderbilt Law Review, 55, (2002), 1399-1497. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.339100
- Stuart, Sime and Margot Taylor. Company Law in Practice. Oxford: Oxford University Press, 2014.
- Williamson, Oliver E. The Economic Institutions of Capitalism Firms, Markets, Relational Contracting. New York: Free Press, 1985.