پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

تضمین اصول بنیادین در پرتو تدابیر دادرسی کیفری

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده
گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
کنکاش در هر نظام حقوقی نشان می‌دهد اصول بنیادین در آن نظام حقوقی، زیرساخت‌ها و پایه‌های آن نظام را می‌سازند. اصول بنیادین دادرسی، به‌مثابه اصول کلی و دائمی، ریشه در حقوق اساسی داشته که وجود آنها باعث پایندگی و دوام و نبود آنها موجب ازهم‌گسیختگی حیات دادرسی و مشروعیت آن می‌گردد. این اصول منشأ خود را در ارزش‌ها و باورهای هر نظام، دستاوردها و آموزه‌های حقوق بشری، حقوق داخلی و اسناد بین‌المللی می‌یابند و به همین علت، در قلمرو آیین دادرسی کیفری، اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند؛ بنابراین، تأمین و تضمین آنها از طریق شناخت رابطه این اصول با تدابیر دادرسی و تعیین ضمانت اجرای متناسب در مقابل هرگونه عدول یا نقض این اصول امکان‌پذیر خواهد بود. رابطه بین اصول دادرسی که در برخی موارد قاعده‌ساز و در برخی موارد راهبردی هستند، با تدابیر کیفری را گاه می‌توان در درون فرایند دادرسی کیفری و گاه در بیرون از فرایند دادرسی کیفری یافت. در این مقاله به شیوه توصیفی ـ تحلیلی، تلاش شده است تا با شناخت نوع اصل و نوع رابطه بین اصول قاعده‌ساز یا راهبردی و تدابیر دادرسی، از یک سو درجه اهمیت و جایگاه آن اصل مورد توجه قرار گیرد و از سوی دیگر، ضمانت اجرای مناسب در پاسخ به نقض آن اصل، تعیین و تبیین گردد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Guaranteeing Fundamental Principles in Light of Criminal Procedure Measures

نویسنده English

Zeinab Bagherinezhad
Department of Criminal Law and Criminology, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

Fundamental principles form the bedrock of any legal system, serving as the structural and normative foundation of procedural order. In criminal procedure, these principles - rooted in constitutional law, human rights doctrines, domestic legislation, and international instruments - function as enduring safeguards of judicial legitimacy. Their presence ensures the integrity of legal proceedings, while their absence risks procedural disintegration. Given their critical role, protecting these principles requires a dual approach: (1) analyzing their interplay with procedural measures and (2) instituting proportionate sanctions for violations. The relationship between procedural principles and criminal measures is multifaceted. Some principles operate as rule-making norms (establishing concrete procedural standards), while others act as strategic guidelines (shaping broader policy objectives). These interactions may manifest within or beyond the formal criminal process. Through a descriptive-analytical methodology, this article examines the nature of each principle and categorizes its relationship with procedural measures - whether rule-making or strategic. Such an analysis serves two purposes: first, it elucidates the hierarchical significance of each principle within the legal framework; second, it provides a basis for designing tailored sanctions to address violations, thereby reinforcing procedural justice. By systematizing these relationships, the study advances a framework for evaluating the weight of procedural principles and ensuring their enforcement. This contributes to both theoretical clarity and practical efficacy in criminal procedure.

کلیدواژه‌ها English

Fundamental Principles
Rule-Making Principles
Strategic Principles
Criminal Procedure
Criminal Justice
الف) منابع فارسی
- اردبیلی، محمدعلی. حقوق جزای عمومی. جلد نخست. تهران: نشر میزان، 1401.
- آشوری، محمد. آیین دادرسی کیفری. جلد دوم. تهران: انتشارات سمت، 1400.
- آخوندی، محمود. آیین دادرسی کیفری (اندیشه‌ها). جلد چهارم. قم: انتشارات اشراق (دانشگاه قم)، 1381.
- آگاه، وحید. حقوق بنیادین و اصول حقوق عمومی در رویه هیئت عمومی دیوان عدالت اداری (1388-1361). تهران: انتشارات جنگل، 1389.
- بکاریا، سزار. رساله جرایم و مجازات‌ها. ترجمه محمدعلی اردبیلی. تهران: نشر میزان، 1400.
- پرادل، ژان. «به دنبال اصول راهبردی مشترک آیین دادرسی کیفری کشورهای مختلف اروپایی». ترجمه منوچهر خزانی. مجله دفتر خدمات حقوقی بین‎الملل جمهوری اسلامی ایران، 24، 1(1376)، 78.
- تدین، عباس. تحصیل دلیل در آیین دادرسی کیفری. تهران: نشر میزان، 1395.
شاکری گلپایگانی، طوبی. سیاست جنایی اسلامی. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1396.
- شاملو، باقر. «اصل برائت کیفری در نظام‌های نوین دادرسی». در: مجموعه مقالات علوم جنایی در تجلیل از استاد دکتر محمد آشوری. تهران: انتشارات سمت، 1383، 262-283.
- فضائلی، مصطفی. دادرسی عادلانه: محاکمات کیفری بین‌المللی. تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهشهای حقوقی شهر دانش، 1394.
- قانون آیین دادرسی کیفری فرانسه. ترجمه عباس تدین. تهران: انتشارات خرسندی، 1396.
- قربانی، علی. دادرسی منصفانه در رویه دادگاه اروپایی حقوق بشر. قم: انتشارات حقوق امروز، 1394.
- کریم‌زاده، احمد. آرای دادگاه‌های انتظامی قضات در امور کیفری. تهران: انتشارات جنگل، جاودانه، 1386.
- معاونت آموزش قوه قضائیه. مجموعه نشست‌های قضایی، مسائل آیین دادرسی کیفری (1). تهران: انتشارات جاودانه، 1386.
- معاونت آموزش قوه قضائیه. رویه قضایی ایران در ارتباط با دادگاه‌های عمومی جزایی. جلد دوم. تهران: انتشارات جنگل، 1388.
- میلانی، علیرضا. نگرشی بر اصل قانونی بودن جرایم و مجازات‌ها. تهران، نشر میزان، 1386.
- ناجی زواره، مرتضی. دادرسی بی‌طرفانه در امور کیفری. تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهشهای حقوقی شهر دانش، 1394.
‌- هاشمی، سید محمد. حقوق بشر و آزادی‌های اساسی. تهران: نشر میزان، 1400.
ب) منابع خارجی

- Amar, Akhil Reed. The constitution and criminal procedure, First principles. New Haven: Yale University press, 1998.
- Cornu, Gérad. Vocabulaire juridique. Paris: Puf, 2022.
- Fourment, François. Procédure pénale. Paris: Editions paradigme, 2013.
- Vergès, M. Étienne. “Les principes directeurs du procès judiciaire”. Thèse de doctorat. université d’Aix-Marseille, 2000.
- Vergès, M. Étienne. Procédure pénale. Paris: Lexis Nexis, 2020.