پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

واکاوی رابطه استنادِ جنایات ارادی علیه خویش بر اثر ترس دیگری

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، بخش حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
2 کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
چکیده
مقنن کیفری در ماده 499 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 وصف زوال اراده مندرج در ماده 326 قانون مجازات 1370 را در مورد جنایت علیه خویش بر اثر ارعاب دیگری حذف نموده و تنها شرط سقوط مسئولیت مباشر مرعب را بی‌اختیاری وی در هنگام ارتکاب اعمال ملحوظ داشته است. در این میان پرسش قابل ‌طرح آن است که «آیا اعمال ارادی مباشر خائف در شرایط رعب‌آوری که مسبب آن دیگری است، می‌تواند مستمسکی برای مشروعیت جنایات علیه خویش قلمداد گردد، به ‌نحوی ‌که بتوان نتایج واقعه را به شخص مُسبب منتسب نمود؟» ماحصل تأملات این‌گونه رُخ می‌نماید که دست‌کم سه رویکرد متفاوت در باب پرسشِ مشروح مطرح بوده که گویا نظریه دوم مورد پسند مقنن کیفری قرار گرفته است. رویکرد اول با تمسک بر معیار «اگر نبود» درصدد اثبات ضمان مطلق افراد مخیف است. رویکرد دوم با تمرکز بر «مباشرت ارادی» افراد خائف در ورود جنایت به خویش و تمسک بر «عدم تعین فعلی مشخص» از سوی فرد مخیف بر عکس فرد مکرِه در حالت اکراه، قائل بر عدم ضمان مطلق افراد مخیف هستند. رویکرد سوم نیز با طرح معیار «قابلیت پیش‌بینی خطر» به انضمام «رفتار متعارف عقلایی نسبت به هراس ابداعی»، اعتقاد بر ضمان نسبی افراد مخیف دارند. باری، به نظر می‌رسد مبانی رویکرد سوم بیشتر با عقل و عدالت بشری سازگار بوده، لذا نگارنده معتقد است مقنن کیفری با بازاندیشی در موازین حقوقی حاکم بر ماده 499 قانون فوق‌الذکر، در واقع نسبت به حمایت از حقوق حقه افراد خائف گام برداشته است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Investigating the Relationship of Citing Voluntary Crimes against Oneself Due to another Fear

نویسندگان English

Seyyed Mohammad Mehdi Sadati 1
Amin Jalili 2
1 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, Shiraz University, Shiraz, Iran.
2 M.A in Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, Shiraz University, Shiraz, Iran.
چکیده English

Article 499 of the Islamic Penal Code approved in 1392, the criminal legislator has removed the description of the loss of will contained in Article 326 of the Penal Code of 1370 regarding actions against oneself due to the intimidation of another, and has considered the only condition for the fall of the responsibility of the intimidated steward is his lack of discretion when committing the acts. In the meantime, the question can be asked whether the voluntary actions of the fearful officer in the situation of intimidation caused by another person can be considered as a justification for the legitimacy of the crimes against him in such a way that the results of the incident can be attributed to the responsible person. The result of the reflections is that at least three different approaches have been proposed regarding the detailed question, and it seems that the second theory is favored by the criminal legislator. The first approach tries to prove the absolute guarantee of terrible people by insisting on the "if it were not" criterion. The second approach, by focusing on the "voluntary involvement" of fearful people in entering the crime and insisting on "certain current indeterminacy" on the part of the fearful person, in contrast to the repulsive person in the state of reluctance, believes that there is no absolute guarantee of fearful people. The third approach, with the criterion of "predictability of danger" in addition to "conventional rational behavior towards creative panic".

کلیدواژه‌ها English

Intimidation
Director
Crime Against Oneself
Citation Relationship
Cause
الف) منابع فارسی
- اردبیلی، محمدعلی. حقوق جزای عمومی، جلد دوم. تهران: نشر میزان، 1396.
- آقایی‌نیا، حسین. جرایم علیه اشخاص. تهران: نشر میزان، 1397.
- برهانی، محسن و آرش بادکوبه هزاوه. «جایگاه نظر کارشناس در احراز رابطه سببیت». حقوقی دادگستری، 85، 113(1400)، 69-91.
- برهانی، محسن و عطیه پارساییان. «عرف و مؤلفه‌های قانونی و مادی تشکیل‌دهنده پدیده مجرمانه». حقوق اسلامی، 10، 36(1396)، 147-172.
- بهرامی احمدی، حمید. ضمان قهری. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع)، 1391.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. ترمینولوژی حقوق. تهران: انتشارات گنج دانش، 1378.
- حاجی ده آبادی، احمد. «مرجع احراز موضوع قانون با تأکید بر شرکت در قتل». مطالعات حقوقی، 7، 1(1394)، 99-123.
- حاجی نوری، غلامرضا. «مطالعه تطبیقی رهیافت‌های سببیت در مسئولیت مدنی». مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، 1، 1(1389)، 61-89.
- حداد عادل، غلامعلی. دانشنامه جهان اسلام، جلد 10. تهران: بنیاد دائره‌المعارف اسلامی، 1385.
- حسن‌زاده، مهدی. «کارشناسی دلیلی مستقل از علم قاضی». حقوق اسلامی، 3، 12(186)، 63-76.
- حکمت‌نیا، محمود. مسئولیت مدنی در فقه امامیه. قم: پژوهشگاه علوم انسانی، 1386.
- داراب‌پور، مهراب. قاعده مقابله با خسارت. تهران: انتشارات گنج دانش، 1377.
- رستمی، هادی و هادی شعبانی کندسری. «احراز رابطه سببیت در فرض مداخله عوامل گوناگون در جنایات و خسارت مالی (با تأکید بر قانون مجازات اسلامی 1392)». پژوهش حقوق کیفری، 4، 15(1395)، 144-171.
https://doi.org/10.22054/jclr.2016.4439
- ژوردن، پاتریس. اصول مسئولیت مدنی. ترجمه مجید ادیب. تهران: نشر میزان، 1382.
- صادقی، محمدهادی و  محمد میرزایی. «ماهیت رابطه استناد و معیار احراز آن». مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 11، 21(1398)، 194-167.
Doi: 10.22075/feqh.2019.14813.1583
- صادقی، محمدهادی و فرزاد تنهایی. «ماهیت اختیار و جایگاه آن در حقوق کیفری». پژوهش حقوق کیفری، 6، 21(1392)، 39-72.
https://doi.org/10.22054/jclr.2018.12430.1217
- صادقی، محمدهادی. «اجتماع سب و مباشر در قانون مجازات اسلامی 1392». مطالعات حقوقی، 6، 2(1393)، 97-123.
- صادقی، محمدهادی. جرایم علیه اشخاص. تهران: نشر میزان، 1394.
- طاهری نسب، سید یزدالله. «نقش قابلیت پیش‌بینی صدمه در رابطه علیت در حقوق کیفری ایران و انگلستان». تحقیقات حقوقی، 1(1388)، 187-230. 
- طاهری نسب، سید یزدالله. رابطه علیت در حقوق کیفری ایران و انگلستان. تهران: مؤسسه انتشارات دادگستر، 1388.
- علیدوست، ابوالقاسم. «مرجعیت عرف در تطبیق مفاهیم بر مصادیق». حقوق اسلامی، 1، 2(1383)، 11-32.
- علیدوست، ابوالقاسم. فقه و عرف. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1388.
- غمامی، مجید و مجتبی اشراقی آرانی. «تفکیک امر حکمی از امر موضوعی در دادرسی مدنی تبیین نظریه عمومی». مطالعات حقوق خصوصی، 40، 2(1389)، 275-294.
- کاتوزیان، ناصر. دوره مقدماتی حقوق مدنی (وقایع حقوقی). تهران: شرکت سهامی انتشار، 1385.
- کلارکسون، کریستوفر. تحلیلی مبانی حقوق جزا. ترجمه حسین میر محمدصادقی. تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی شهید بهشتی، 1371.
- گرجی، ابوالقاسم. مقالات حقوقی، جلد اول. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1365.
- محسنی، فرید و نصیر ملکوتی. «رابطه سببیت در قانون مجازات اسلامی 1392». حقوقی دادگستری، 79، 91(1394)، 135-160.
https://doi.org/10.22106/jlj.2015.15719
- میرمحمدصادقی، حسین. جرایم علیه اشخاص. تهران: نشر میزان، 1396.
- وصالی ناصح، مرتضی و محمدباقر پارساپور. «مسئولیت مدنی ناشی از ترس (مطالعه تطبیقی در فقه امامیه، حقوق ایران و نظام حقوق عرفی)». پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 20، 2(1395)، 147-169.
http://clr.modares.ac.ir/article-20-4423-fa.html
ب) منابع عربی
- اصفهانی فاضل هندی، محمد بن حسن. کشف اللثام و الابهام عن قواعد الاحکام، جلد یازدهم. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین، 1416ق.
- حسینی شیرازی، سید محمد. القصاص. قم: دارالقرآن الحکیم، 1408ق.
- حسینی مراغه‌ای، سید میرعبدالفتاح. العناوین. قم: مؤسسه نشرالاسلامی، 1417ق.
- حکیم، سید محمدتقی. الاصول العامه للفقه المقارن. قم: مجمع العالمی لاهل البیت (ع)، 1415ق.
- خوئی، سید ابوالقاسم. مبانی تکمله المنهاج، جلد 42. قم: موسوعه الامام الخوئی، 1418ق.
- سبزواری، سید عبدالاعلی. مهذب الاحکام، جلد 28. قم: مؤسسه المنار، 1413.
- طرابلسی، ابن براج. المهذب، جلد دوم. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین، 1406.
- طوسی، محمدبن حسن. المبسوط فی الفقه الامامیه، جلد هفتم. تهران: المکتبه المرتضویه، 1378ش.
- عاملی، جوادبن محمد حسینی. مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلامه، جلد دهم. بیروت: دارالاحیاء التراث العربی، 1413ق.
- علامه حلی، حسن بن یوسف. قواعدالاحکام فی معرفه الحلال و الحرام، جلد سوم. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1413ق.
- محقق حلی. شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، جلد هفتم. قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1408ق.
- مدنی کاشانی، آقا رضا. کتاب الدیات. قم: مؤسسه النشرالاسلامی، 1408ق.
- مرعشی نجفی، سید شهاب‌الدین. القصاص علی ضوء القرآن. قم: کتابخانه آیه الله العظمی مرعشی نجفی (ره)، 1415ق.
- مقدس اردبیلی، احمدبن محمد. مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشادالاذهان، جلد 14. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1403ق.
- موسوی خمینی، روح‌الله. تحریرالوسیله. قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان، 1409ق.
- نجفی، محمدحسن. جواهرالکلام فی شرح شرایع‌الاسلام، جلد 26. تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1376ش.
- نجفی، محمدحسن. جواهرالکلام فی شرح شرایع‌الاسلام، جلد 41. تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1376ش.
ج) وب‌سایت‌ها
- «شیلر، اسطوره مریوان». روزنامه جام‌جم. شماره 6315. مورخ 31/06/1401. قابل دسترسی در:
https://jamejamdaily.ir/?nid=6315&cattitle=International&pid=19&type=