پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

نظم حقوقی حاکم بر سرمایه‌گذاری خارجی در روابط ایران و ایالات متحده آمریکا و استانداردهای حمایت از آن

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
فاطمه نیاورانی 1
فتح اله رحیمی 2
توکل حبیب زاده 3
1 دانشجوی دکترای حقوق بین‌‌الملل، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه حقوق، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 دانشیار، گروه حقوق عمومی، دانشکده معارف اسلامی و حقوق، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران؛ استاد مدعو، گروه حقوق، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.48300/jlr.2024.423491.2485
چکیده
روابط سرمایه‌گذاری دو دولت ایران و ایالات متحده آمریکا به جهت اختلافات سیاسی، محدود و بیشتر مربوط به قبل از پیروزی انقلاب اسلامی است. عهدنامه مودت 1955 پیش از خروج ایالات متحده از آن و بیانیه‌های الجزایر از مهم‌ترین قراردادهای منعقده فی‌مابین دو دولت هستند و نقش مؤثری در شناسایی نظم حقوقی حاکم بر روابط فی‌مابین داشته‌اند. موضوع بخش عمده اختلافات مطروحه به‌موجب بیانیه الجزایر در دیوان داوری دعاوی ایران و ایالات متحده آمریکا میان هر یک از اتباع دو کشور علیه کشور دیگر، حمایت از سرمایه‌گذاری خارجی بوده است. این مقاله در‌صدد بررسی آن است که نظم حقوقی حاکم بر سرمایه‌گذاری خارجی در روابط ایران و آمریکا و معیارهای حمایت از سرمایه‌گذاری خارجی را در پرتو قراردادهای فی‌مابین و آرای دیوان داوری دعاوی ایران ـ ایالات متحده آمریکا بررسی نماید. بدین منظور در بخش اول و دوم این مقاله به قانون حاکم بر دیوان داوری لاهه و جایگاه عهدنامه ‌مودت در این خصوص و در بخش سوم به معیارهای حمایت از سرمایه‌گذاری آن‌چنان‌‌که در آرای دیوان مزبور آمده، پرداخته شده است و در نهایت این نتیجه حاصل شده است که اگرچه به برخی از معیارهای حمایتی در آرای این دیوان هیچ اشاره‌ای نشده است، اما در برخی معیارها، توسعه و پیشرفت حقوق سرمایه‌گذاری خارجی را مشاهده می‌کنیم. با این حال جا داشت دیوان بیش از این به معیارهای حمایت از سرمایه‌گذاری خارجی می‌پرداخت.
کلیدواژه‌ها
ایران و ایالات متحده آمریکا
معیارهای حمایت از سرمایه‌گذاری خارجی
سرمایه‌گذاری خارجی
دولت میزبان
سرمایه‌گذار خارجی

عنوان مقاله English

The Legal Regime Governing Foreign Investment in Iran-United States Relations and the Standards of Its Protection

نویسندگان English

Fatemeh Niavarani 1
Fathollah Rahimi 2
Tavakkol Habibzadeh 3
1 PhD Student in International Law, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Law, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
3 Associate Professor, Department of Public Law, Faculty of Islamic Studies and Law, Imam Sadegh University, Tehran, Iran; Lecturer and Invited in Department of Law, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

Investment relations between the two governments of Iran and the United States of America are limited due to political tensions and were largely concluded before the 1979 Islamic Revolution. The 1955 Treaty of Amity, prior to the United States' withdrawal from it, and the Algiers Accords are among the most important agreements concluded between the two governments and play a decisive role in identifying the legal regime governing their mutual relations. Most of the disputes brought before the Iran-United States Claims Tribunal (IUSCT, the Tribunal), pursuant to the Algiers Accords, by nationals of each of the two countries against the other state, has been the protection of foreign investment. This study seeks to examine the legal regime governing foreign investment in Iran-US relations and the standards for protecting foreign investment in light of the mutual agreements and the awards of the IUSCT. Hence, the first and second parts of the study address the law applicable to the Tribunal and the status of the Treaty of Amity in this regard, and the third part deals with the standards of protection for investment as set forth in the awards of the Tribunal. It is ultimately concluded that although no reference was made to some protective standards in the awards of the Tribunal, the development of foreign investment law could be observed in some of the awards. Nevertheless, the Tribunal should have addressed the standards for protecting foreign investment more extensively.

کلیدواژه‌ها English

Iran and the United States of America
Standards for Protecting Foreign Investment
Foreign Investment
Host State
Foreign Investor
الف) منابع فارسی
- آهنگری، بهزاد. «انصاف در اسناد و رویه داوری سرمایه‌گذاری ‌خارجی». تحقیقات حقوقی معاهده، 2، 3(1397)، 103-126.
- افتخار جهرمی، گودرز. «دیوان داوری دعاوی ایران ـ ایالات متحده و عملکرد آن در قلمرو حقوق بین‌الملل». تحقیقات حقوقی، 12، 16(1372)، 5-96.
- امینی، اعظم و محمد عابدی. «آثار حقوقی خروج ایالات متحده آمریکا از عهدنامه مودت و تأثیر آن بر فرایند دادرسی در دیوان بین‌المللی دادگستری». مطالعات بین‌رشته‌ای دانش راهبردی، 9، 36(1398)، 133-156.
- باغبان، رحیم، محمد جعفر قنبری جهرمی و محمود باقری. «جنبه‌های حمایتی حقوق ایران در مورد سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و مطالعه تطبیقی با استانداردهای بین‌المللی»، تحقیقات حقوقی بین‌المللی، 10، 36(1396)، 1-24.
- بیگ‌زاده، ابراهیم، یداله دادگر و ریحانه دست‌افکن. «جایگاه اصل عدم تبعیض مالیاتی در پرتو رویه قضایی دیوان دادگستری اتحادیه اروپا، دیوان عالی ایالات متحده آمریکا و نظام مالیاتی جمهوری اسلامی ایران (با تأکید بر وضعیت حقوقی اتباع بیگانه و اشخاص غیرمقیم)». پژوهشنامه مالیات، 26، 38(1397)، 77-105.
- پاسبان،‌ محمدرضا و ‌زینب اصغری. «نقش رفتار ‌منصفانه‌ در حل‌و‌فصل اختلافات ناشی ‌از سرمایه‌گذاری‌ خارجی با تأکید ‌بر‌ مفهوم مسئولیت اجتماعی شرکت‌های ‌فراملی». پژوهش حقوق‌ خصوصی، 3، 8(‌1393)، 43-70.
- پوررضایی، کمیل، سیدعلی هنجنی و محسن محبی، «محدوده حاکمیت قانونمند مبتنی بر جبران آثار اعمال حق حاکمیت بر منابع طبیعی»، علوم و تکنولوژی محیط‌زیست، 12، 22(1399)، 17-26.
- پیران، حسین. مسائل حقوقی سرمایه‌گذاری بین‌المللی. تهران: گنج دانش، 1389.
- جعفری لنگرودی، محمد‌جعفر. ترمینولوژی حقوق. چاپ ‌دوازدهم. تهران: گنج ‌دانش، 1381.
- خلیلیان، ‌سید‌خلیل. دعاوی حقوقی ایران ‌و‌ آمریکا مطرح در دیوان داوری لاهه. تهران: شرکت سهامی انتشار، ‌1382.
- دالزر، رودلف و کریستف شروئر. اصول‌‌ حقوق ‌بین‌الملل‌‌ سرمایه‌گذاری. ترجمه سید‌قاسم‌ زمانی و به‌آذین‌ حسیبی. چاپ ‌سوم. تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهشهای حقوقی شهر دانش، 1395.
- ریاست جمهوری. معاونت پژوهش، تدوین و تنقیح قوانین و مقررات کشور. اداره چاپ و انتشار. مجموعه گزارش آرای دیوان داوری دعاوی ایران ـ ایالات ‌متحده آمریکا، جلد‌های 4، 5، 7، 8، 9، 11. تهران: ریاست جمهوری، معاونت پژوهش، تدوین و تنقیح قوانین و مقررات کشور، اداره چاپ و انتشار، 1392-1394.
- صفایی، ‌سید‌حسین. حقوق ‌بین‌الملل و داوری‌های بین‌المللی. چاپ ‌اول. تهران: میزان، 1375.
- عسکری، ‌پوریا. حقوق ‌سرمایه‌گذاری ‌خارجی در رویه داوری‌ بین‌المللی. چاپ ‌سوم. تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهشهای حقوقی شهر دانش ، 1394.
- علیدوستی ‌شهرکی، ناصر. «انصاف در حل اختلافات سرمایه‌گذاری ‌خارجی». مطالعات حقوق خصوصی، ‌40، ‌3(‌1389)، 261-276.
- غمامی، مجید و فهیمه یادگاری. حقوق ‌سرمایه‌گذاری‌ بین‌المللی (مفهوم‌شناسی سرمایه‌گذار و سرمایه‌گذاری ‌خارجی). چاپ ‌اول. تهران: شرکت ‌سهامی ‌انتشار، 1398.
- لونفلد، آندریاس اف. حقوق بین‌الملل‌ اقتصادی. ترجمه محمد حبیبی ‌مجنده. چاپ دوم. تهران: جنگل: جاودانه، 1392.
- مافی، همایون. «تحلیلی بر عملکرد دیوان داوری دعاوی ایران ـ آمریکا». پژوهش حقوق و سیاست، 10، 24(1387)، 177-223.
- مافی، همایون، زهرا محمودی کردی و علی قهاری. «تدابیر منصفانه در رویه دیوان دعاوی ایران ـ ایالات متحده»، تحقیقات حقوقی، 23، 92(1399)، 197-222.
Doi:10.22034/jlr.2020.179494.1357
- محبی، محسن. دیوان دعاوی ایران ـ ایالات ‌متحده آمریکا (ماهیت، ساختار، عملکرد). ترجمه محمد حبیبی مجنده. تهران: فردافر، 1383.
- محبی، محسن. «رژیم قانون حاکم دیوان داوری ایران ـ ایالات متحده در دعاوی نفتی و تأثیر آن در روند داوری بین‌المللی». تحقیقات حقوقی، 2، 27-28(1378)، 45-92.
- مطیعی، انسیه و مسعود البرزی ورکی. «بررسی تطبیقی اصل انصاف و اصول عدل و انصاف». پژوهش های حقوق تطبیقی، 22، 3(1397)، 137-162.
- موحد، محمدعلی. درس‌هایی از داوری‌های نفتی، جلد اول. تهران: دفتر خدمات حقوقی بین‌المللی، 1374.
- موسی‌زاده، رضا. بایسته‌های حقوق بین‌الملل عمومی. تهران: نشر میزان، 1395.
- میرفخرایی، سیدحسن و صادق پیری. «استنادپذیری عهدنامه مودت 1955 درباره تحریم‌های غرب علیه ایران». مطالعات روابط بین‌الملل، 9، 34(1395)، 93-126.
ب) منابع خارجی

Articles
- Baya, Fadhlurrahman, Hula Adolf & Prita Amalia. “Lemiting Investor Legitimate Expectations In Foreign Investment To Ensure State Economic Sovereignty”. International Journal of Business Economic and Law, 23, 1(2020), 55-60.
- Bitar, Khalil. “A Social Equity AAssessment Tool (SEAT) For Evaluation”. (2021), 1-15. DOI:10.13140/RG.2.2.19927.19369/1
- Karas, Martin & Katarína Brocková. “Investment Protection and Sovereignty: The Clash of Theories in the Practice of Investment Arbitration”. Jornal of Applied Economic Sciences, XV, 2(2020), 398-406. https://doi.org/10.14505/jaes.v15.2(68).12
- Popa, Cristina Elena. “International investment protection in front of the states role in crisis times to managing disputes”. Juridical Tribune; 10, 3(2020), 455-465.
- Schreuer, Christoph. “Fair and Equitable Treatment in Arbital Practice”. The Journal of World Investment and Trade, 6, 3(2005), 357-386.
- World Bank. Guideline on the Treatment of Foreign Direct Investment. Washington: World Bank Group, 1992.
- Yannaca-Small, Katia. Fair and Equitable Treatment Standard: Recent Developments. Oxford: Oxford University Press, 2008.
Documents
- Draft Covention on the Protection of Foreign Property and Resolution of the Council of the OECD on the Draft Convention, 1967.
- OECD Draft Convention on the Protection of Foreign Property, 1967, 7 I.L.M. 117, 1968
NAFTA, 32 I.L.M. 639,1993.
Awards and opinions
- Concurring and Dissenting Opinion of Award No. 136-49/50-2.
- Consortium, IUSCT, Partial Award No 311-150/81/76/74-3, 14 July 1987.
- Dissenting Opinion of the Iranian Arbitrators in Case no. A-18.
- Emanuel Too, IUSCT, Final Award No. 460-880-2, IUSCT, 29/12/1989.
- INA Corporation,Final Award No. 184-161-1 - 13 August 1985.
- Mark Dallal, Final Award No.53-149-1 – 10 June 1983.
- Moussa Aryeh, IUSCT, Award No. 583-266-3, 25/09/1997.
- Phelps Dodge Corp. and Overseas Private Investment Corp, IUSCT, Final Award No. 217-135-2. 19/03/1986.
- Schering Corporation, IUSCT, Final Award No. 122-38-3, 16 April 1984.
- Separate Opinion Judge Lagergren of Award No. 184-161-1.
- Sola Tiles Inc., Final Award No. 298-317-1, 22 April 1.
- The Islamic Republic of Iran, IUSCT, Final Award NO. 602-A15(IV)/A24-FT, 02/07/2014.
پژوهشهای حقوقی
دوره 24، شماره 63
پاییز 1404
صفحه 491-524