پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

کاربست افتراقی «برابری آیینی» در فرایندهای دادرسی مدنی و کیفری

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
علی اصغر عسگری 1
حسین جاور 2
حمیدرضا علی کرمی 3
وحید قاسمی عهد 3
1 دانشجوی دکترای حقوق خصوصی، دانشکده علوم انسانی، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران.
2 دانشیار، گروه حقوق خصوصی، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران؛ گروه حقوق، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران.
3 استادیار، گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران.
10.48300/jlr.2024.417664.2450
چکیده
در ساحت برابری آیینی در فرایند دادرسی با دو موقعیت مهم مواجه هستیم؛ نخست، ضرورت آن که اجتناب‌ناپذیر به نظر می‌رسد و دوم، چگونگی لحاظ و کاربست آن در طراحی و ارزیابی انواع سیستم‌های دادرسی است. به موازات گسترش مفهوم برابری آیینی در لابه‌لای قواعد آیین دادرسی مدنی، ابهام در این باره نیز رو به تزاید است. منشأ اصلی این ابهامات نیز به لغزندگی و روشن نبودن مفهوم این نهاد و آثار آن در میانه انشعابات شکلی (مدنی و کیفری) در فرایند دادرسی، مکانیسم دستیابی به این مفهوم، تأثیر آن در ارزیابی مفاهیمی مثل انصاف در نظام‌های دادرسی و نیز نحوه انعکاس آن در ادبیات قضایی و دکترین حقوقی برمی‌گردد. از این رو لازم است مفهوم و ماهیت دقیق آن به‌درستی روشن شود و نقش آن در فرایند دادرسی مدنی و کیفری، به تفکیک روشن شود. این نوشتار درصدد است در پرتو روش تحلیلی و توصیفی و بر مبنای تبیین ماهوی و توجه به ضرورت، منشأ و آثار ناشی از برابری آیینی به تبیین مفهوم و موقعیت آن در چیدمان ساختاری و کارکرد نظام دادرسی، شیوه‌ها و شکل‌های برابری آیینی و مکانیسمی که از طریق آن برابری در دادرسی به کار گرفته می‌شود، بپردازد.
کلیدواژه‌ها
برابری آیینی
برابری در وسیله
برابری در قواعد
برابری در نتیجه
دادرسی منصفانه

عنوان مقاله English

The Differential Function of Procedural Equality in Civil and Criminal Proceedings

نویسندگان English

Ali Asghar Asgari 1
Hossein Javar 2
Hamid Reza Ali Karami 3
Vahid Ghasemi Ahd 3
1 PhD Student in Private Law, Faculty of Humanities, Arak Branch, Islamic Azad University, Arak, Iran.
2 Associate Professor, Department of Private Law, Farabi School, University of Tehran, Qom, Iran; Department of Law, Arak Branch, Islamic Azad University, Arak, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Law, Arak Branch, Islamic Azad University, Arak, Iran.
چکیده English

This article seeks to provide a sustained treatment of the complex role that equality plays in procedural thought. In this situation we are faced with two mentalities about procedural equality in the judicial process. Firstly, procedural equality is an inevitable necessity, and secondly, how this ideal concept should be considered in the design and evaluation of all types of judicial systems. However, due to the lack of a precise definition, we are not completely sure what exactly is meant when the concept of equality is expanded under the rules of procedure, and in fact, we are confused due to the consequences caused by the apparent branches of procedural law. In short, we know that we cannot have a fair trial without procedural equality, but we are not sure what it means exactly? This double rhythm has shaped the discussions of procedural equality in academic literature and judicial procedure. This article aims to examine the obvious and complex role played by equality in criminal and civil proceedings.

کلیدواژه‌ها English

Procedural Equality
Equipage Equality
Rules Equality
Outcome Equality
Fair Trial
الف) منابع فارسی
کتاب‌ها
- آشوری، محمد. آیین دادرسی کیفری، دوره 2 جلدی. چاپ 21. تهران: انتشارات سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، 1398.
- استفانی، گاستون، ژرژ لواسور و برنار بولوک. آیین دادرسی کیفری، ترجمه حسن دادبان. جلد اول. چاپ اول. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، 1377.
- السان، مصطفی. اصول دادرسی منصفانه. رساله دکتری. تهران: دانشگاه شهید بهشتی، 1387.
- پوراستاد، مجید. اصول و قواعد آیین دادرسی مدنی فراملی. چاپ سوم. تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش، 1387.
- پوراستاد، مجید. نقش دادرس مدنی در تحصیل دلیل و کشف حقیقت. چاپ دوم. تهران مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش، 1391.
- خدابخشی، عبدالله. تمایز بنیادین حقوق کیفری و مدنی. چاپ سوم. تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهشهای حقوقی شهردانش، 1398.
- غمامی، مجید و حسن محسنی. اصول دادرسی فراملی. چاپ اول. تهران: انتشارات میزان، 1386.
- محسنی، حسن. اداره جریان دادرسی مدنی بر پایه همکاری و در چهارچوب اصول دادرسی. چاپ اول. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1389.
- م‍ح‍ق‍ق‌ ح‍ل‍ی‌، ج‍ع‍ف‍رب‍ن‌ ح‍س‍ن‌. ش‍رائ‍ع‌ الاس‍لام‌ ف‍ی‌ م‍س‍ائ‍ل‌ ال‍ح‍لال‌ و ال‍ح‍رام. جلد 4. چاپ سوم. قم: انتشارات بنیاد معارف اسلامی، 1385.
- معاونت آموزش و تحقیقات قوه قضائیه. رویه قضایی ایران در ارتباط با دادگاه حقوقی. جلد اول. چاپ دوم. تهران: انتشارات جنگل، 1388.
مقالات
- آشوری، محمد و جعفر موحدی. «طریقیت یا موضوعیت داشتن روش دادرسی، مطالعه تطبیقی در فقه امامیه، حقوق اروپایی و حقوق موضوعه». پژوهش حقوق کیفری، 5، 16(1395)، 95-115.
Doi:10.22054/jclr.2016.6760
- السان، مصطفی و نصیبه محمودی. «مطالعه تطبیقی اصل تغییرناپذیری دعوای حقوقی در حقوق ایران و آمریکا». مطالعات تطبیقی، 9، 2(1397)، 473-491.
Doi:10.22059/JCL.2018.245146.63357
- پوراستاد، مجید و مهسا کریمی. «اصل تناسب در دادرسی مدنی». تحقیقات حقوق تطبیقی ایران و بین‌الملل، 10، 35(1396)، 59-87.
- سلیمی، عبدالحکیم. «پراگماتیسم و پیامدهای حقوقی آن». معرفت، 19، 7(1389)، 31-42.
- شایگان، اسماعیل. «اصل لزوم ارائه تمامی جهات قانون دعوا در رویه قضای فرانسه». مطالعات آرای قضایی، 5، 16(1395)، 113-121.
- صابر، محمود. «معیارها و تضمین‌های دادرسی عادلانه در مرحله تحقیقات مقدماتی». پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 13، 4(1388)، 143-175.
- قنواتی، جلیل و اسلام مدنی. «اخلاق و دادرسی عادلانه در پرتو قابلیت پیش‌بینی قواعد دادرسی». پژوهش‌های اخلاقی، 8، 31(1397)، 159-183.
- غمامی، مجید و حسن محسنی. «پیرامون برخی نوآوری‌ها و نقاط ضعف اصول آیین دادرسی مدنی فراملی». مطالعات حقوق خصوصی، 43، 2(1392)، 39-58.
Doi: 10.22059/jlq.2013.35269
- گسن، رمون و شهرام ابراهیمی. «ملاحظه‌هایی درباره هدف آیین دادرسی کیفری». حقوقی دادگستری، 70، 56- 57(1385)، 333- 348.
https://doi.org/10.22106/jlj.2006.11486
- محسنی، حسن. «نقص اعمال آیین دادرسی مدنی در حقوق فرانسه». حقوق تطبیقی، 6، 2(1394)، 793-808.
Doi: 10.22059/jcl.2015.55789
- محسنی، حسن. «عدالت آیینی: پژوهشی پیرامون نظریه‌ای دادرسی عادلانه». مطالعات حقوق خصوصی، 38، 1(1387)، 285-319.
- محسنی، حسن. «نظام‌های دادرسی مدنی». مطالعات حقوق خصوصی، 37، 10(1386)،81-115.
- محسنی، حسن. «مفهوم اصول دادرسی و نقش تفسیری آنها و چگونگی تمیز این اصول از تشریفات دادرسی». مجله کانون وکلا، 193(1385)، 99-132.
- محسنی، حسن. «نقص شکلی و ماهوی در دادرسی مدنی». پژوهش حقوق خصوصی، 2، 8(1393)، 139-159.
- مرادی، قاسم. «اصول حاکم بر دادرسی عادلانه». جستارهای حقوق عمومی، 2، 4(1397)، 31-45.
- میرزایی، اقبال علی. «ارجاع قانون به قانون دیگر و دشواری‌های ناشی از آن». دیدگاه‌های حقوقی قضایی، 65(1393)، 123-156.
- هرمزی، خیرالله. «توصیف قانون واقعیات و اهمیت آن در دادرسی». مجله پژوهش حقوق و سیاست، 19، 28(1389)، 379-402.
- هرمزی، خیرالله، حسنعلی مؤذن‌زادگان و سیدحجت علوی. «ماهیت و آثار طرح دعوی مدنی در محاکم کیفری». پژوهش حقوق کیفری، 6، 22(1397)، 285-320.
https://doi.org/10.22054/jclr.2018.27527.1540
ب) منابع انگلیسی

- Kotlán, Pavel. “Relationship of Criminal Proceedings to Civil Litigation, Insolvency and Tax Proceedings”, DANUBE, 11, 2(2020), 141-155. https://doi.org/10.2478/danb-2020-0008
- Meyn, Ion. “The Haves of Procedure”. William & Mary Law Review, 60, 5(2019), 1765-1825. https://scholarship.law.wm.edu/wmlr/vol60/iss5/4
- Meyn, Ion. “The Unbearable Lightness of Criminal Procedure”. American Journal of Criminal Law, 42, 1(2013), 39-88. https://repository.law.wisc.edu/s/uwlaw/media/39471
- Meyn, Ion. “Why Civil and Criminal Procedure Are So Different: A Forgotten History”, Fordham law Review, 86, 2(2017), 697-736. Available at: https://ir.lawnet.fordham.edu/flr/vol86/iss2/14
- Rubenstein, William B. “The Concept of Equality in Civil Procedure”. Cardozo Law Review, 23, 5(2002), 1865-1915. https://billrubenstein.com/wp-content/uploads/2019/08/Concept-of-Equality.pdf
- Seymour, Jillaine. “Justice and the representative parties rule: an overriding interest?”. Legal Studies, 25, 4(2005), 668-688. https://doi.org/10.1111/j.1748-121X.2005.tb00688.x
پژوهشهای حقوقی
دوره 24، شماره 61
بهار 1404
صفحه 643-670