پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

جایگاه مطلوب سازمان بازرسی و نقش مردم در نظارت در نظام حقوقی ایران

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای حقوق عمومی، دانشکده حقوق، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران.
2 دانشیار، گروه حقوق عمومی، دانشکده معارف اسلامی و حقوق، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران.
3 استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.
چکیده
فربه شدن قوه قضائیه سبب شده است تا این قوه از انجام وظیفه ذاتی خود که رسیدگی به حل‌وفصل اختلافات است، دور شود. برای اینکه قوه قضائیه بتواند به سهولت به رسالت اصلی امر قضا بپردازد، مستلزم چابک‌سازی است. با برون‌سپاری وظایف غیرقضایی این قوه و نهادهای وابسته به آن، رسیدگی به اموری که دارای ماهیت قضایی است در این قوه به‌درستی صورت می‌پذیرد. به‌منظور چابک‌سازی قوه قضائیه، برخی از نهاد‌‌های وابسته به آن باید به‌منظور رعایت اصل صحیح ساختار اداری از ذیل این قوه خارج و برون‌سپاری شوند. یکی از نهادهای وابسته به قوه قضائیه بر اساس قانون اساسی، سازمان بازرسی است که وظیفه نظارت بر دستگاه‌‌های اجرایی را بر عهده دارد. در این مقاله سؤال نگارندگان آن است که «جایگاه مطلوب سازمان در نظام حقوقی ایران کجاست و نقش مردم در نظارت چیست؟» سازمان بازرسی بازوی نظارتی قوه قضائیه است اما از آنجا که نظارت این سازمان بر دستگاه‌‌های اجرایی و اداری شامل دستگاه‌‌های قوه قضائیه نیز می‌‌شود، از این رو نظارت سازمان بر قوه قضائیه تقلیل یافته و به نظارت سلسله‌مراتبی تبدیل می‌‌شود. این امر باعث می‌‌شود تا نظارت به‌صورت دقیق و صحیح انجام نشود. این ایراد به قوای مقننه و مجریه در صورتی که سازمان بازرسی در زیرمجموعه آنها قرار گیرد، وارد است. لذا باید سازمان از زیرمجموعه قوه قضائیه برون‌سپاری و به زیرمجموعه نهاد رهبری اضافه شود و یا باید بر اساس مفاد مندرج در سند تحول قضایی از ظرفیت بخش خصوصی و همچنین نهادهای مردمی استفاده بهینه شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Desirable Position of the Inspection Organization and the Role of People in Supervision in Iran's Legal System

نویسندگان English

Morteza Rasekhi 1
SEYED MOHAMMAD MEHDI GHAMAMY 2
EHSAN SAMANI 3
1 PhD Student in Public Law, Faculty of Law, Zahedan Branch, Islamic Azad University, Zahedan, Iran.
2 Associate Professor, Department of Public Law, Faculty of Islamic Studies and Law, Imam Sadeq University, Tehran, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran.
چکیده English

The fattening of the judicial branch has caused this branch to perform its inherent duty. In order for the judiciary to be able to deal with matters of justice easily, it requires agility. By outsourcing the non-judicial duties of this branch and its related institutions, dealing with matters of a judicial nature will be properly handled in this branch. Some of its affiliated institutions should be outsourced from the organizational chart of this authority in order to comply with the correct principle of administrative structure. According to the constitution, one of the institutions related to the judiciary is the Inspection Organization, which is responsible for supervising the executive bodies.In this article, the authors' question is that "Where is the desired position of the organization in Iran's legal system and what is the role of the people in supervision?" The inspection organization is the supervisory arm of the judiciary, but since the supervision of this organization on the executive and administrative bodies also includes the judiciary, therefore the organization's supervision of the judiciary is reduced and becomes a hierarchical supervision. This is a problem for the legislative and executive powers if the inspection organization is placed under them. Therefore, the organization should be outsourced from the chart of the judiciary and added to the sub-group of leadership institutions, or the capacity of the private sector and public institutions should be optimally used based on the provisions contained in the judicial reform document.

کلیدواژه‌ها English

Inspection
Supervision
Leadership
Judiciary
People
الف) منابع فارسی
کتاب‌ها:
- راسخ، محمد. نظارت و تعادل در نظام حقوق اساسی. چاپ سوم. تهران: انتشارات دراک، 1395.
- رستمی، ولی. مالیه عمومی. تهران: نشر میزان، 1390.
- عمید زنجانی، عباسعلی و ابراهیم موسی‌زاده. نظارت بر اعمال حکومت و عدالت اداری. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1389.
- عمید زنجانی، عباسعلی. فقه سیاسی. چاپ اول. تهران: نشر امیرکبیر، 1366.
- مخلص‌الائمه، فرزاد. نقد قانون تشکیلات سازمان نظارت و بازرسی کل کشور. تهران: انتشارات میزان، 1385.
مقالات:
- تنگستانی، محمدقاسم. «الزامات حقوقی کارآمدی نظام نظارت و بازرسی با تأکید بر روابط مراجع عام نظارتی». مجلس و راهبرد، 29، 112(1401)، 61-90.
Doi: 10.22034/mr.2022.4768.4628
- خبره، ولی‌الله. «نقش حکمرانی خوب در مبارزه با فساد و جرایم مالی». دانش ارزیابی، 1، 1(1388)، 19-52.
https://www.salamatedari-mag.ir/article_253376.html
- سعیدی، یاسمن. «مقایسه تطبیقی اصل 174 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران با نهاد آمبودسمن بین‌‌المللی». مطالعات میان‌رشته‌ای فقه، 3، 12(1402)، 49-66.
- غمامی، سید محمدمهدی و مهدی مرادی برلیان. «امکان یا امتناع خصوصی‌سازی امور مربوط به قوه قضائیه». حقوقی دادگستری، 82، 104(1397)، 179-213.
https://doi.org/10.22106/jlj.2018.34685
- گرجی ازندریانی، علی‌اکبر و مهدی بابایی. «آمبودزمان، هم‌سنجی سامانه‌‌های ایران، فرانسه و انگلیس». تحقیقات حقوقی، 15، 57(1391)، 125-193.
- گل‌محمدی، احمد. «بازشناسی نهاد بازرسی در ایران در گذر زمان و تحول دوران» (گزارش پژوهشی). مرکز مطالعات و پژوهش‌‌های سلامت اداری و مبارزه با فساد سازمان بازرسی کل کشور، 51(1392)، 5-33.
- مهدوی، محمود و بی‌بی فاطمه فلاح‌الحسینی. «نقش سازمان بازرسی کل کشور در پیشگیری از وقوع جرم». رهیافت پیشگیری، 2، 4(1398)، 37-56.
پایان‌‌نامه:
- انصاری، حسن. «نقش سازمان‌های خصوصی در تحقق اهداف سازمان بازرسی کل کشور». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. شیراز: دانشگاه شیراز، 1390.
- سرویه، محمد. «جایگاه صلاحیت‌های سازمان بازرسی کل کشور از منظر تفکیک قوا». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، 1398.
- معصومی‌زاده، سیدحسین. «ارزیابی جایگاه نهادهای غیرقضایی وابسته به قوه قضائیه». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه شهید بهشتی، 1396.
ج) وب‌سایت‌ها
- جلسه نوزدهم شورای بازنگری قانون اساسی. تاریخ 18 خرداد ماه 1368. قابل دسترسی در:

http://hoghoogh.online.fr/article.php3?id_article=219
- http://www.Bazrasi.ir