پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

تأثیر ماده 62 قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور بر مبانی نظریه رضایی بودن معاملات املاک

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
مجتبی صفرزاددواجی 1
حمید ابهری 2
سام محمدی 2
1 دانشجوی دکترای حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
2 استاد، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
10.48300/jlr.2024.433447.2546
چکیده
تصویب ماده 62 قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور و تفسیر غالب ارائه‌شده از این ماده، سبب تقویت نظریه رضایی بودن معاملات املاک شده است، هرچند با برخی از مبانی معتقدین به این نظریه، مانند اصل صحت تعارضاتی دارد. پذیرش نظریه رضایی بودن معاملات املاک، سبب ایجاد مشکلات فراوان برای مردم، قوه قضائیه و دولت شده است. پرونده‌های کثیری ناشی از معاملات با اسناد عادی به طرفیت اشخاصی که با اعتماد مشروع به حاکمیت و سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، به‌صورت رسمی اقدام به انعقاد قرارداد نموده‌اند و در دفتر املاک نام آنان به‌عنوان مالک قید شده است، مطرح می‌شود که بسیاری از آنها منتهی به صدور حکم ابطال اسناد رسمی می‌گردد. این نظریه نه‌تنها سبب نارضایتی اشخاصی که با این مسئله مواجه شده‌اند، می‌باشد، بلکه سبب از بین رفتن نظم و امنیت معاملات املاک و وسیله‌ای برای ارتکاب فسادهای مالی است و برای پایان دادن به این مشکلات، راهی جز تصویب قانونی برای تشریفاتی کردن معاملات املاک ثبت‌شده و یا غیرقابل استناد نمودن این معاملات در برابر اشخاص ثالث و دولت همانند نظام‌های حقوقی معتبر وجود ندارد و به همین دلیل تصویب طرح الزام به ثبت رسمی معاملات املاک که در مجمع تشخیص مصلحت نظام مطرح و دعاوی معاملات بدون ثبت رسمی را غیرمعتبر و غیرقابل استماع اعلام نموده، ضروری است.
کلیدواژه‌ها
قانون احکام دائمی توسعه
سند رسمی
معاملات
املاک
سند عادی

عنوان مقاله English

The Impact of Article 62 of the Permanent Provisions Law of Development Programs on the Theoretical Foundations of Consensual Property Transactions

نویسندگان English

Mojtaba Safarzad Davaji 1
Hamid Abhari 2
Sam Mohammadi 2
1 PhD Student in Private Law, Faculty of Law and Political Science, Mazandaran University, Babolsar. Iran.
2 Professor, Department of Private Law, Faculty of Law and Political Science, Mazandaran University, Babolsar, Iran.
چکیده English

The enactment of Article 62 of the Permanent Provisions Law of Development Programs and its predominant interpretation has entrenched the theory of consensual validity in property transactions, albeit while creating conflicts with certain foundational principles upheld by its proponents, such as the principle of presumption of validity (asl-e sehhah). This judicial and doctrinal shift has generated significant challenges for the public, the judiciary, and the government, particularly in cases where transactions executed through informal documents have been contested despite parties’ good-faith reliance on governmental authorities and the State Organization for Registration of Deeds and Properties. When such transactions are later invalidated by judicial rulings, the resulting legal uncertainty not only undermines public trust but also disrupts the stability and security of property transactions, potentially facilitating financial corruption. To mitigate these adverse effects, legislative intervention is necessary - either by mandating formalization for transactions involving registered properties or by rendering unregistered transactions inadmissible against third parties and the government, in line with comparative legal frameworks. Consequently, the Expediency Discernment Council’s pending approval of the proposed bill - which would invalidate unregistered property transactions and bar their judicial enforcement - is both urgent and justified. 

کلیدواژه‌ها English

Permanent Provisions Law of Development
Official Document
Transactions
Real Estate
Unofficial Document
الف) منابع فارسی
کتاب‌ها
- ابهری، حمید و علی سرخی. نقش اسناد عادی در معاملات املاک. ویرایش سوم. تهران: فکرسازان، ۱۳۹۶.
- شمس، عبدالله. ادله اثبات دعوا حقوق ماهوی و شکلی. ویرایش پانزدهم. تهران: دراک، 1391.
- شهیدی، مهدی. تشکیل قراردادها و تعهدات. ویرایش اول. تهران: حقوق‌دان، 1377.
- شهیدی، مهدی. مجموعه مقالات حقوقی مقاله فروش مال غیرمنقول بدون تنظیم سند رسمی. ویرایش اول. تهران: حقوق‌دان، 1385.
- صفایی، سیدحسین. دوره مقدماتی حقوق مدنی. جلد دوم: قواعد عمومی قراردادها. ویرایش نهم. تهران: میزان، 1389.
- قاسم‌زاده، سید مرتضی. اصول قراردادها و تعهدات. ویرایش اول. تهران: دادگستر، ۱۳۸۳.
- کاتوزیان، ناصر. اثبات و دلیل اثبات. جلد اول. تهران: میزان، 1383.
- کاتوزیان، ناصر. حقوق مدنی، نظریه عمومی تعهدات. ویرایش هفتم. تهران: میزان، 1393.
- کاتوزیان، ناصر. قواعد عمومی قراردادها، دوره عقود معین یک. ویرایش ششم. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1374.
- گرجی، ابوالقاسم. مجموعه مقالات حقوقی. ویرایش دوم. تهران: دانشگاه تهران، 1372.
- لنگرودی، محمدجعفر. مبسوط در ترمینولوژی حقوق. ویرایش پنجم. جلد اول. تهران: کتابخانه گنج دانش، 1390.
- محقق داماد، مصطفی. قواعد فقه: بخش مدنی (مالکیت/ مسئولیت). ویرایش سی و هشتم. تهران: مرکز نشر علوم انسانی، 1392.
- مهرپور، حسین. دیدگاه‌های جدید در مسائل حقوقی. ویرایش دوم. تهران: نشر اطلاعات، 1374.
- هاشمی، سید محمد. حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران. جلد دوم. ویرایش بیست و دوم. تهران: میزان، 1389.
مقالات، رساله و تقریرات
- ابهری، حمید. «نقش سند رسمی در بیع املاک». پژوهشهای حقوقی، 7، 14(1387)، 185–۲۱۰.
- اسلامی، سید محمدهادی، جلیل قنواتی و عباسعلی حیدری. «تفسیر ماده 62 قانون احکام دائمی». پژوهش‌نامه فقه و مبانی حقوق اسلامی، 11، 1(1397)، 37-58.
- اسماعیلی، محسن. «اصل حاکمیت اراده در حقوق غرب و اسلام مبانی، آثار و پیشینه تاریخی». پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 5، 16(1397)، 3-26.
Doi: 10.22091/csiw.2019.1554.1124
- بیگدلی، عطاءالله. «حاکمیت اراده در فقه امامیه، نظام رومی ژرمنی و حقوق ایران، درآمدی مبنایی ـ فلسفی». پژوهش‌نامه حقوق اسلامی، 16، 1(1394)، 125-150.
Doi: 10.30497/law.2015.1770
- پیلوار، رحیم و حاتمه صفری. «نگاهی نو به اعتبار اسناد عادی راجع به اموال غیرمنقول با تأکید بر یک رأی». رأی، 8، 28(1398)، 105-119.
Doi: 10.22106/jcr.2018.98848.1219
- سادات اخوی، سیدمحسن و سید مرتضی طباطبایی. «تحلیل اعتبار مطلق اسناد رسمی در پرتو قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور». حقوقی دادگستری، 108(1398)، 119-134.
- صاحبی، مهدی. «نقش ثبت سند در معاملات غیرمنقول با تأکید و رویه قضایی مطالعه تطبیقی در حقوق فرانسه». رساله دکترا. تهران: دانشگاه شهید بهشتی، 1389-1390.
- طباطبایی، سید محمدصادق و روح‌الله کیانی. «بازتاب های اصل صحت در فقه و حقوق». پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، 32(1392)، 49-68.
- کاتوزیان، ناصر. «سیاست قضایی و دفاتر اسناد رسمی». مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 68(1384)، 279-296.
- کارچانی، مهدی و هدی مددی. «گزارش نشست نقد یک رأی (دادگاه تجدیدنظر استان تهران): امکان ابطال سند رسمی رهن به استناد سند عادی انتقال مالکیت با تاریخ مقدم». رأی، 8، 26(1398)، 165-186.
Doi: 10.22106/jcr.2019.101548.1236
- عابدی، احمد. «تقریرات درس خارج فقه: بررسی فقهی قانون تجارت/ورشکستگی شرکت‌ها/ حکم علم و شک به تطابق حکم حاکم با مصلحت». حوزه علمیه قم، 1/ 11/ 1401. قابل دسترسی در:
https://eshia.ir/feqh/archive/text/abedi/feqh2/1401/14011101
- موسوی بجنوردی، سید محمد و افتخار دانش پور. «بررسی فقهی حقوقی جایگاه شورای نگهبان در نظام جمهوری اسلامی ایران و نحوه نظارت آن بر قوانین و مقررات». پژوهشنامه متین، 53(1390)، 51-74.
وب‌سایت‌ها
- اداره کل حقوقی قوه قضاییه، «نظریه شماره 2940/۹۶/7 مورخ 30/11/1396». قابل دسترسی در:
https://edarehoquqy.eadl.ir
- پایگاه خبری اختبار. «نظر فقهای شورای نگهبان درباره مواد ۲۲، ۴۶، ۴۷ و ۴۸ قانون ثبت اسناد و املاک». آخرین ویرایش 12 آبان 1395. قابل دسترسی در:
https://www.ekhtebar.ir/?p=25000
- پایگاه ملی قوانین و مقررات. «رأی وحدت رویه شماره 672 مورخ 1/10/133». قابل دسترسی در:
https://qavanin.ir/Law/PrintText/181656
- خبرگزاری الف. «رهبر انقلاب: مصلحت کشور در سلب اعتبار از معاملات غیر رسمی اموال غیرمنقول است». 6 تیر 1402. قابل دسترسی در:
https://www.alef.ir/news/4020406048.html
- خبرگزاری فارس. «سودجویی زمین‌خواران از بلاتکلیفی طرح اعتبارزدایی از اسناد غیررسمی». 20 آبان 1402. قابل دسترسی در:
https://www.farsnews.ir/news/14020815000718
- خبرگزاری فارس. «نامه وزیر اقتصاد به رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام/ درخواست تصویب طرح الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول». 5 خرداد 1402. قابل دسترسی در:
https://farsnews.ir/Economy/1685076360000855477
- سامانه نشست‌های قضایی. «نظریه هیئت عالی نشست‌های قوه قضائیه به شماره 9044-1401». قابل دسترسی در:
www.neshast.org
ب) منابع عربی
- آخوند خراسانی، محمدکاظم بن حسین. کفایه الأصول (طبع آل البیت). قم: مؤسسه آل‌البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث، 1409 قمری. برداشت شده از تارنمای کتابخانه دیجیتال نور، قابل دسترسی در:
https://noorlib.ir/book/info/2748
- مکارم شیرازی، ناصر. قواعد الفقهیه. ویرایش سوم. جلد دوم. قم: مدرسه الامام امیر المومنین، 1411 قمری. قابل دسترسی در:
https://noorlib.ir/book/info/313
- موسوی خمینی، روح‌الله. الرسائل. قم: اسماعیلیان، 1368. قابل دسترسی در:
https://noorlib.ir/book/info/2733
ج) منابع انگلیسی

- Weill, Alex & François Terré. Droit Civil: les obligathions. Paris: Dalloz, 1980.
- Ghestin, Jacques. Traité de droit civil: laformation ducontract, Vol. 1-2: les obligation. Paris: Libraivie generale de droit et de jurisprudence, 1993.
- Simler, Philippe & Philippe Delebecque. Droit civil: les sûretés, la publicité foncière. 3th ed. Paris: Dalloz, 2000.
پژوهشهای حقوقی
دوره 24، شماره 62
تابستان 1404
صفحه 427-456