پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

مفهوم، چالش‌ها و راهکارهای احیای حقوق عامه توسط سازمان بازرسی کل کشور

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
مجتبی همتی 1
حسین خزایی 2
1 استادیار، گروه حقوق عمومی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران.
2 کارشناسی ارشد مدیریت نظارت و بازرسی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران.
10.48300/jlr.2024.424161.2490
چکیده
در بند دوم اصل 156 قانون اساسی، احیای حقوق عامه و گسترش عدل و آزادی‌‌های مشروع، جزو وظایف قوه قضائیه ذکر شده است؛ اما با گذشت بیش از چهار دهه از تصویب قانون اساسی، در قوانین مدون، مفهوم و سازکارهای تحقق حقوق عامه، مراجع مسئول در این زمینه و چالش‌‌های آن تعیین و تبیین نشده است. علی‌‌رغم اینکه در دکترین به مفهوم و موانع آن پرداخته شده است اما به ارتباط سازمان بازرسی کل کشور و احیای حقوق عامه، چالش‌‌ها و راهکارهای آن پرداخته نشده است. هدف این پژوهش، پرداختن به این موضوع می‌باشد. برآیند پژوهش حاکی از این است که بند دوم اصل 156 باید به‌صورت «اجرا و گسترش عدالت از طریق تضمین منافع عمومی و حقوق شهروندان» تنظیم شده و سازمان بازرسی زیر نظر مقام رهبری (به‌عنوان مقام ناظر بر قوای سه‌گانه و همه نهادهای عمومی) انجام وظیفه کرده و کمیسیون اصل نود و دیوان محاسبات هم در این سازمان ادغام و سازمان‌دهی شوند. در این صورت، هم نظارت و بازرسی فعال و فراگیر محقق می‌شود و هم موازی‌کاری برطرف شده و حقوق عامه بهتر تأمین می‌شود. ولی چنین امری مستلزم بازنگری در اصول قانون اساسی از جمله اصل 174 است؛ اما در شرایط حاضر سازمان بازرسی برای احیای اثربخش حقوق عامه، باید بر رفع چالش‌های درون‌سازمانی (چالش‌های نرم) و چالش‌های برون‌سازمانی (چالش‌های سخت) متمرکز شود.
کلیدواژه‌ها
احیای حقوق عامه
سازمان بازرسی
قانون اساسی
منافع عمومی
حقوق شهروندی

عنوان مقاله English

Concept, Challenges and Strategies for Restoring Public Rights by the National Inspection Organization

نویسندگان English

Mojtaba Hemmati 1
Hossein Khazaei 2
1 Assistant Professor, Department of Public Law, University of Judicial Sciences and Administrative Services, Tehran, Iran.
2 M.A in Supervision and Inspection Management, University of Judicial Sciences and Administrative Services, Tehran, Iran.
چکیده English

In the second paragraph of Article 156 of the Constitution, the revival of public rights and the expansion of justice and legitimate freedoms are mentioned among the duties of the judiciary. But more than four decades after the adoption of the Constitution, in the codified laws, the concept and mechanisms of realization of public rights, the responsible authorities in this field and its challenges have not been determined and explained. Despite the fact that doctrines deal with concept and obstacles of revival of public rights, but does not address the relationship between the National Inspection Organization and the revival of public rights, its challenges and solutions. The purpose of this study is to address this issue. The research indicates that the second paragraph of Article 156 should be set as "implementation and expansion of justice through guaranteeing public interests and rights-citizens" and And the inspection organization should perform its duties under the supervision of the leadership (as the supervisory authority of all public organisations), and the 90th Principle Commission and the Court of Accounts should be integrated and organized in this organization. In this case, both active and comprehensive supervision and inspection will be achieved, and parallel work will be eliminated and public rights will be better provided.but this requires a review of the principles of the Constitution, including Article 174; However, in the current situation, the inspection organization should focus on addressing internal (soft) and external (hard) challenges to achieve the goal of revitalizing public rights.

کلیدواژه‌ها English

Revival of Public Rights
Inspection Organization
Constitution
Public Interest
Citizenship Rights
الف) منابع فارسی
- آیین‌نامه اجرایی قانون تشکیل سازمان بازرسی کل کشور مصوب (1388) با آخرین اصلاحات (1398).
- افشاری، فاطمه و آرین پتفت. «موانع احیای حقوق عامه در حقوق ایران و راهکارهای تحقق مطلوب آن». دانش حقوق عمومی، 10،33(1400)،  111-140.
Doi: 10.22034/qjplk.2021.231
- براتی، جعفر و بیژن عباسی. «بررسی معیارهای نهاد آمبودزمان با قوانین و مقررات سازمان بازرسی کل کشور». دانش حقوق عمومی، 10، 31(1400)، 43-65.
Doi: 10.22034/qjplk.2021.217
- پاک‌نژاد، امین‌اله و سیدمحمدمهدی غمامی. « سازوکارهای مشارکت نهادهای دوست دادگاه در احیای حقوق عامه». مطالعات حقوق بشر اسلامی، 10، 23(1400)، 55-79.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. وسیط در ترمینولوژی حقوق. چاپ پنجم. تهران: گنج دانش، 1392.
- جلالی، محمد و رضوان ضیایی. «نقش آمبودزمان‌ها در توسعه و ارتقای مردم‌سالاری». پژوهش حقوق عمومی، 15، 39(1392)، 129-166.
- خزایی، حسین و ابوالفضل درویشوند. «بررسی تأثیر و موانع دولت الکترونیک بر ارتقای سلامت نظام اداری». اولین کنفرانس بین‌المللی حقوق و علوم قضایی، 1399، 1-16.
- دادیار، هادی. «نقش دادستان در حفظ حقوق عامه و چالش‌های قانونی و اجرایی آن». رساله دکتری. تهران: دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران (پردیس قم)، 1390.
- دستورالعمل تشکیل شورای دستگاه‌‌های نظارتی مصوب (1391).
- دستورالعمل نحوه مقابله با ترک وظایف قانونی مدیران و کارمندان و پیشگیری از آن مصوب (1399).
- دستورالعمل نظارت و پیگیری حقوق عامه مصوب (1397).
- صفرخانی، حسن. «نظارت نوین و نقش سازمان بازرسی کل کشور در تحقق آن». دانش ارزیابی، 1(1388)، 53-79.
- طرح حمایت از افشاکنندگان فساد مصوب (1399).
- عاکفی قاضیانی، موسی و محمدرضا میرزاده. «نقش سازمان‌های مردم‌نهاد در پیشگیری و مقابله با فساد اداری در دستگاه‌های اجرایی استان سیستان و بلوچستان». پژوهش‌های سلامت اداری، 6، 19(1393)، 81-114.
- غمامی، سید محمدمهدی. «الگوی احیای حقوق عامه با تحول در نظام هنجارها و ساختارهای قضایی». حقوق اسلامی، 15، 58(1397)، 71-92.
- قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد مصوب (1390)
- قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مصوب (1358) با آخرین اصلاحات (1368).
- قانون تشکیل سازمان بازرسی کل کشور مصوب (1360) با آخرین اصلاحات (1393).
- قانون دیوان عدالت اداری مصوب (1402).
- قانون مجازات اسلامی مصوب (1392).
- گرجی ازندریانی، علی‌اکبر. مبانی حقوق عمومی. چاپ دوم. تهران: انتشارات جنگل، جاودانه، 1389.
- مرتضوی، سید راحم و محمدتقی علوی. «تأثیر سازمان بازرسی کل کشور بر بهبود پاسخگویی و رسیدگی به شکایات مردمی زیر نظر حقوق شهروندی». دومین کنفرانس بین‌المللی علوم انسانی با رویکرد بومی ـ اسلامی و با تأکید بر پژوهش‌های نوین، 1395، 1-21.
- موسوی، سید فضل‌الله، ابراهیم موسی‌زاده و  فضل‌الله جوکار. «بررسی استقلال نهاد آمبودزمان با نگاه تطبیقی». مطالعات حقوق خصوصی، 42، 4(1391)،  217-234.
Doi: 10.22059/jlq.2013.32002
- نقره‌کار، محمد صالح. نقش دادستان در صیانت از حقوق عامه. چاپ اول. تهران: انتشارات جنگل، جاودانه، 1388.
- نوروزیان، امیر. «بررسی نظارت الکترونیک و نقش آن در دستیابی به هدف‌های سازمان بازرسی کل کشور». پایان‌نامه کارشناسی ارشد مدیریت MBA. تهران: دانشکده علوم انسانی و مدیریت، دانشگاه پیام نور مرکز، 1389.
- نیکونهاد، حامد. «شورای دستگاه‌‌های نظارتی: شکل‌‌گیری، جایگاه و صلاحیت‌‌ها». حقوق اساسی، 16، 32(1398)، 218-242.
- هاشمی شاهرودی، سیدمحمود. نظارت و بازرسی. تهران: نشر بنیاد فقه و معارف اهل بیت، 1394.
- همایونی، غلامحسین. جزوه درس نظارت و بازرسی تطبیقی. تهران: دانشکده ثبت و مدیریت قضایی دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، نیمسال دوم، 1400.
- همتی، مجتبی. «اقامه دعوای جبران خسارت زیست‌محیطی در نظام حقوق ایران». دیدگاه‌های حقوق قضایی، 23، 81(1397)، 221-253.
ب) منابع اینترنتی
- ایسنا. «گزارش رئیس سازمان بازرسی کل کشور از پیگیری دستورات رئیس قوه قضائیه». 18 مرداد 1400. قابل دسترسی در:
https://www.isna.ir/amp/1400051812977
- تسنیم. «افشاگران فساد چگونه حمایت می‌شوند؟». 6 آبان 1399. تاریخ دسترسی 28/04/1402. قابل دسترسی در:
https://www.alef.ir/news/3990806072.html
- جاهد، شاهرخ. «لزوم بازرسی‌های بین بخشی توسط سازمان بازرسی کل کشور». پایگاه آگاهی‌های حقوقی. 1397. قابل دسترسی در:
https://www.zolfaghari.ir/inter-sectional-inspections/amp/
- خبرگزاری موج. «پیگیری سازمان بازرسی کل کشور پیرامون برخورد با اخلالگران در حوزه مافیای دارو». 15 شهریور 1400. قابل دسترسی در:
https://www.mojnews.com/n/21R6
ج) منابع انگلیسی

- Ang, Lawrence & Francis Arthur Buttle. “Customer retention management processes: A quantitative study”. European Journal of Marketing, 40, 1-2(2005), 83-99. DOI: 10.1108/03090560610637329
- Crean, Fiona. Toronto Ombudsman: The Office of Last Resory: Annual Report 2010. Toronto: Toronto Ombudsman, 2010. https://www.ombudsmantoronto.ca/wp-content/uploads/2023/08/Ombudsman-Toronto-2010-Annual-Report.pdf
- Grant, Rebecca & Christopher Higgins. “Monitoring service workers via computer: The effect on employees, productivity, and service”. National Productivity Review, 8, 2(1989), 101-112. Available at: https://doi.org/10.1002/npr.4040080203
پژوهشهای حقوقی
دوره 24، شماره 61
بهار 1404
صفحه 351-382