پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

تولید و لزوم رعایت مقررات محیط زیست

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای حقوق خصوصی، دانشکدگان فارابی، دانشکده حقوق، دانشگاه تهران، قم، ایران.
2 استاد، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
تولید انبوه و متنوع، بارزترین چهره دنیای امروز است. تولید به‌رغم نقش مهم در توسعه، باعث تغییرات عمده اقلیم و آلودگی محیط زیست می‌شود. آلودگی محیط زیست، از مهم‌ترین بحران‌های جامعه امروز است؛ موضوعی که سرنوشت بشر را از بنیان متحول می‌کند و به حق انسان در دسترسی به محیط زیست سالم که از حقوق اساسی است، آسیب می‌رساند. آلودگی‌های ناشی از تولید، بیشتر به سبب فقدان استاندارد، بی‌کیفیتی محصولات و عدم کنترل است. آلودگی ناشی از تولید را هرگز نمی‌توان به صفر رساند؛ اما با اقدامات اساسی در زمینه تولید، می‌توان آن را به حداقل رساند. راهکارهای اصولی این است که در زمینه تولید، باید به اهداف بازدارندگی توجه کرد، استانداردهای سخت‌گیرانه تولید را به کار گرفت و استانداردها را نیز به‌روز کرد. تولیدات باید از مواد تجدیدپذیر و بر اساس استانداردهای محیط زیستی و در راستای توسعه پایدار ساخته شود. «عامل آلودگی» محیط زیست، به دلیل ایجاد منشأ آلودگی و تعدی به حقوق دیگران، دارای مسئولیت مدنی است و باید زیان‌های به‌وجود‌آمده را جبران کند؛ زیرا حق برخورداری از محیط زیست سالم از حقوق اساسی انسان است و تولید آلاینده‌ به این حق آسیب می‌رساند. در نظام حقوقی ایران درباره مبنای مسئولیت مدنی، «نظریه تقصیر» ملاک است. این نظریه در زمینه مقابله با آلودگی محیط زیست با منشأ تولید، کارایی لازم را ندارد. به‌علاوه، مطالبه خسارت‌های زیست‌محیطی بر مبنای این نظریه دشوار است. برای جبران کاستی این نظریه، «مسئولیت محض و استناد عرفی» برای کاهش آلودگی‌های محیط زیستی تولید و حمایت از محیط زیست می‌تواند مؤثر واقع شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Production and the Necessity of Adhering to Environmental Regulations

نویسندگان English

Sayed Javad Sajadi 1
Alireza Bariklou 2
1 PhD Student in Private Law, College of Farabi, Faculty of Law, University of Tehran, Qom, Iran.
2 Professor, Department of Private Law, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده English

Mass and diverse production is the most obvious face of today's world. Despite Production has important role in development, it causes major climate changes and environmental pollution. Environmental pollution is one of the most important crises in today's society, an issue that threatens the fate of mankind and harms the human right to a healthy environment, which is a fundamental right. Pollution caused by production is mostly due to lack of standards, poor quality of products and lack of control. Pollution caused by production can never be reduced to zero; but with basic action, pollution can be minimized. The basic solutions are that in the field of production, one should pay attention to the goals of deterrence, apply strict production standards and update the standards. Products should be made from renewable materials based on environmental standards and in line with sustainable development. The "factor of pollution" of the environment, due to creating the source of pollution and violating the rights of others, has civil liability and must compensate for the resulting losses; because the right to access healthy environment is one of the fundamental human rights, and polluting production damages this right. In Iran's legal system, about the civil liability, the "fault theory" is the criterion. This theory is not effective for environmental pollution. Also According to this theory, Demand for environmental damage is difficult. For this reason "strict liability" and Conventional citation can be effective to reduce the environmental pollution of product.

کلیدواژه‌ها English

Rights
Environment
Regulations
Production
Standards
Pollution
Damages
Civil Liability
الف) منابع فارسی
- احمد‌زاده لایقی، تهمینه. «استانداردهای بین‌المللی مدیریت زیست‌محیطی سری ایزو ۱۴۰۰؛ راه‌حل ساختار زیست‌محیطی صنایع». سومین همایش کشوری بهداشت محیط. بی‌تا.
- استاندارد جهانی خودروسازی ISO/TS 16949. ترجمه سید حمیدرضا حسینی هرندی و سید علی‌رضا حسینی هرندی. تهران: نوین‌آموز، ۱۳۷۸.
- اسدی، جهانگیر. «تشریح استاندارد ایران، ایزو ۱۴۰۰۱». نشریه علمی، ‌فرهنگی و اقتصادی مؤسسه استاندارد و تحقیقات ایران، 9، 90(1377)، 32-34.
- اسماعیل اسدی، رمضان و مهناز گودرزی. «تأثیر برنامه‌های توسعه‌ای سازمان ملل بر برنامه‌های توسعه جمهوری اسلامی». مطالعات روابط بین‌الملل، ۱۱، ۴۳(۱۳۹۷)، 9-47.
- باریکلو، علی‌رضا. مسئولیت مدنی (مطابق رویکرد قانون مجازات ۱۳۹۲، تجدیدنظرشده). چاپ ۵. تهران: میزان، ۱۳۹۷.
- بروس گریک، آر، جان. ای. نیلی، ریچارد. آر. کیبه، ویلیام دالتون. مواد و فرایند‌های ساخت. ترجمه اردشیر طهماسبی. چاپ ۱. تهران: ارکان دانش، ۱۳۸۷.
- بهبهانی‌نیا، آزیتا و سهیلا صادقیان. آلودگی محیط زیست. تهران: پریکا، ۱۳۹۳.
- پناهی، مصطفی، جلال شایگان، سید محمود شریعت، محمدعلی عبدلی، منصور غیاث‌الدین، عبدالرضا کرباسی و سیمین ناصری. محیط زیست عمومی. چاپ ۱. تهران: شرکت انتشارات فنی ایران، ۱۳۹۷.
- ترنر، آر، ک، دی. ‌پیرس و ای. باتمن. اقتصاد محیط زیست. ترجمه سیاوش دهقان، عوض کوچکی و علی کلاهی اهری. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۳۷۴.
- توکل، محمد. جامعه‌شناسی تکنولوژی. تهران: جامعه‌شناسان، ۱۳۹۰.
- جعفری‌تبار، حسن. مسئولیت مدنی کالاها. چاپ ۱. تهران: دادگستری، ۱۳۸۹.
- خواجویی، امیر، بهناز ضمیریان و غلام‌حسین پرمون. مبانی محیط زیست، با رویکرد آلودگی هوا. چاپ 1. تهران: فناوران، ۱۳۹۴.
- زاکس، اینیاسی. بوم‌شناسی و فلسفه توسعه. ترجمه حمید نوحی. تهران: هادی، ۱۳۷۳.
- ژیزل، اسکورو. حمل‌ونقل، بلایای آب‌وهوایی و آلودگی. ترجمه شهریار خالدی. تهران: مرکز چاپ و انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، ۱۳۸۰.
شفیع‌زاده، محمدعلی و عبدالرضا کرباسی. «بررسی سیاست‌های بهره‌وری انرژی و شاخص‌های آن در کشورهای توسعه‌یافته و درحال‌توسعه». نشریه انرژی ایران، 9، ۲۳(۱۳۸۴).
- شهبازی، آرامش. «توسعه پایدار یا پایداری توسعه در حقوق بین‌الملل». حقوقی بین‌المللی، 27، ۴۲(۱۳۸۹)، 125-139.
Doi: 10.22066/cilamag.2010.17277
- عابدی، زهرا، مهدی ریاحی و صالح صالحی. «تجزیه‌وتحلیل اقتصادی جرایم زیست‌محیطی در ایران و مشکلات اجرایی آن». علوم و تکنولوژی محیط زیست، ۱۶، ۴(۱۳۹۳)، 187-175.
- عباس‌پور، مجید. محیط زیست و انرژی توسعه پایدار. جلد 1. چاپ ۱. تهران: مؤسسه انتشارات علمی دانشگاه شریف، ۱۳۸۶.
- علی طالشی، محمدصالح و حمید سودایی‌زاده و فرهاد نژاد کردی. «بررسی نقش استانداردهای محیط زیستی در دستیابی به توسعه پایدار، با توجه به سطح آگاهی دانشجویان». فصلنامه آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، 1، ۲(۱۳۹۱)، 45-53.
- کاتوزیان، ناصر و مهدی انصاری. «مسئولیت ناشی از خسارت‌های زیست‌محیطی». مطالعات حقوق خصوصی، ۳۸، ۲(۱۳۸۷)، 285-313.
- کاتوزیان، ناصر. الزام‌های خارج از قرارداد. تهران: دانشگاه تهران، ۱۳۸۴.
- کاتوزیان، ناصر. دوره مقدماتی حقوق مدنی، وقایع حقوقی. چاپ ۱۴. تهران: سهامی انتشار، ۱۳۷۷.
- کاتوزیان، ناصر. مسئولیت مدنی. جلد ۲. چاپ ۹. تهران: دانشگاه تهران، ۱۳۹۰.
- کاتوزیان، ناصر. مسئولیت مدنی. جلد 2، چاپ ۴. تهران: دانشگاه تهران، ۱۳۸۴.
- کورکولاسوریا، لال و نیکلاس رابینسون. مبانی حقوق بین‌الملل محیط زیست. ترجمه محمدمهدی حسینی. تهران: میزان، ۱۳۹۰.
- گروه پژوهشگران گستره. نگرش بر توسعه پایدار از دیدگاه اکولوژیکی. تهران: گستره، ۱۳۸۰.
- گروه مؤلفین و مترجمین. راهنمای تولید بهینه و اصول تضمین کیفیت در صنعت ساخت داروهای دامپزشکی. تحت نظارت دفتر دارو و درمان سازمان دامپزشکی کشور. چاپ ۱. تهران: پرتو واقعه، ۱۳۹۳.
- گلدانی، مهدی و علی امامی میبدی. «جایگاه محیط زیست در برنامه‌های پنج‌ساله توسعه از منظر هفت عنوان منتخب». مجلس و راهبرد، ۲۲، 82(1394)، 336-297.
- لیب، لیندا حجار. حقوق بشر و محیط زیست. ترجمه رضا امینی. چاپ ۱. تهران: سمت، ۱۳۹۶.
- محسن‌زاده، احمدعلی. حقوق محیط زیست؛ نظریه‌ها و رویه‌ها. دفتر حقوقی و امور مجلس سازمان حفاظت محیط زیست. چاپ ۱. تهران: خرسندی، ۱۳۸۸.
- مرادی، حسن. حقوق محیط زیست بین‌الملل. تهران: میزان، ۱۳۹۲.
- مشهدی، علی. حق بر محیط زیست سالم. تهران: میزان، ۱۳۹۲.
- مک کالیون، کنت. «اجرای عدالت درباره محیط زیست بین‌المللی؛ حقوق و راه‌حل‌ها». ترجمه محمدحسین زاهدین لباف. حقوقی بین‌المللی، 21، 31(1383)، 185-171.
Doi: 10.22066/cilamag.2004.18004
- مولایی، یوسف. حق بر محیط زیست در گستره نسل سوم حقوق. مجموعه حقوق محیط زیست؛ نظریه‌ها و رویه‌ها. چاپ ۱. تهران: خرسندی، ۱۳۸۸.
- نمروو، نلسون. آلودگی صفر برای صنعت. ترجمه داوود حسین‌شاهی، چاپ ۱. یزد: اندیشمندان یزد، ۱۳۹۴.
- وایت، راب داگلاس. جرایم علیه طبیعت. ترجمه پیمان نمامیان و سبحان طیبی. چاپ ۱. تهران: مجد، ۱۳۹۴.
- هاشمی، نیلوفر، محمدسعید ذکایی و محمدرضا تاجیک. «نسبت دو مفهوم توسعه و محیط زیست در تحلیل گفتمان قوانین دوران برنامه پنجم و ششم توسعه». سیاست‌های راهبردی و کلان، ۱۱، ۴۳(۱۴۰۲)، 476-433.
Doi: 10.30507/jmsp.2022.330671.2383
- همتی، مجتبی. «اقامه دعوای جبران خسارت زیست‌محیطی در نظام حقوق ایران»، دیدگاه‌های حقوق قضایی، 23، ۸۱(۱۳۹۷)، 221-253.
- هیئت مؤلفان. صنعت و محیط زیست و معرفی استاندارد ایزو ۱۴۰۰۱. چاپ ۱. تهران: کتاب همراه، ۱۳۹۷.
- یگانه، مهرداد. استاندارد و استاندارد کردن. چاپ ۱. تهران: مرکز آموزش و تحقیقات صنعتی ایران، ۱۳۷۹.
- یوسفی، حسین، محمد میرزایی، گیتی نوری و یاسمین زندی. محیط زیست و سلامت انسان. چاپ ۱. تهران: تالاب، ۱۳۹۶.
ب) منابع انگلیسی

 - Eugenio, Natalia Rodriguez, Michael McLaughlin & Daniel Pennock. Soil Pollution: A Hidden Realty. Rome: Food and agriculture organization of the United Nations, 2018.
- Gage, Andrew B. “Public environmental rights a new paradigm for environmental law?”. Environmental law conference, 2007.
 - Khalatbari, Yalda & Abbas Poorhashemi. “Environmental Damage’: Challenges and opportunities in International Environmental Law”. CIFILE Journal of International Law (CJIL), 1, 1(2019), 21-28.
- Orlando, Emanuela. “From domestic to global? Recent trends in environmental liability from a multi-level and comparative law perspective”.  Review of European, Comparative & International Environmental Law (RECIEL), 24, 3(2015), 289-303. DOI:10.1111/reel.12136
 - Shelton, Dinah. “human rights and environment: what specific environmental rights have been recognized”. Denver Journal of International Law & Policy, 35, 1(2006), 129-171.
 - Takacs, David. “The Public Trust Doctrine, Environmental Human Rights, and the Future of Private Property”. New York University Environmental Law Journal, 16, (2008), 711-765.
ج) وب‌سایت‌ها
- زیاری‌فر، عرفان و مرتضی علی‌پور. «تأثیر آلودگی نفتی بر روی محیط زیست». قابل دسترسی در:
https://enog.shirazu.ac.ir
- سازمان ملل. «بیانیه ریو پیرامون محیط زیست و توسعه». قابل دسترسی در:
https://iran.un.org/en/node/106468
- شرکت توزیع نیروی برق استان تهران. «همه چیزی که شما باید درباره برچسب انرژی بدانید». 1398. قابل دسترسی در:
https://www.bargh-ilam.ir/page-main/FA/0/form/540-G540/type-dorsasearch
- عصر ایران. «چگونه اجاق گاز حتی زمانی که خاموش است آلودگی تولید می‌کند؟». 1400. قابل دسترسی در:
https://www.asriran.com/fa/news/824963
- فنون برق. «برچسب انرژی لوازم خانگی چیست و چه اهمیتی دارد؟». قابل دسترسی در:
https://fonoonbargh.com/energy-label/
- نساجی. «تأثیر صنعت مد بر محیط زیست». قابل دسترسی در:
https://nasaji.com
- نساجی. «صنعت و تجارت / آلودگی صنعت مد». قابل دسترسی در:
https://nasaji.com
- یورونیوز. «ذرات ناشی از فرسایش لاستیک هزار برابر مضرتر از دود اگزوز؛ بریتانیایی‌ها راه‌حل یافتند». 2022. قابل دسترسی در:
https://parsi.euronews.com/green/2022/05/02/tyre-dust-is-1000x-more-harmful-than-exhaust-fumes-uk-students-solved-the-problem