پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

آسیب‌شناسی حق بر آموزش‌وپرورش رایگان در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد مدیریت نظارت و بازرسی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکترای حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران؛ قاضی دادگستری.
چکیده
حق بر آموزش‌وپرورش رایگان در اسناد حقوق بشری و پیرو آن در حقوق داخلی و قوانین اساسی کشورها از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. این حق در جمهوری اسلامی ایران، اصولی از قانون اساسی را به خود اختصاص داده و در قوانین عادی بر آن تأکید شده است. با این حال حق بر آموزش‌وپرورش رایگان در ایران همواره با آسیب‌های تأثیرگذاری روبه‌رو است. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی و جمع‌آوری اطلاعات و منابع مورد نیاز به روش کتابخانه‌ای در پی پاسخ به این پرسش اساسی است که حق بر آموزش‌وپرورش رایگان مصرح در قانون اساسی با چه آسیب‌‌هایی مواجه است؟ برآیند پژوهش حاکی از این است که دولت به معنای عام یعنی همه قوای حاکمیتی با توجه به قانون اساسی، باید رفع آسیب‌‌های سخت مانند تأمین بودجه کافی، تبیین یک سیاست پایدار در نظام آموزشی، توجه به اصل آموزش رایگان و همگانی و اجباری بودن آموزش، توجه به رفاه معلمان و انطباق آموزش با ارزش‌‌ها و فرهنگ مهاجرین را سرلوحه کار خود قرار دهد. از سوی دیگر وزارت آموزش‌وپرورش نیز می‌بایست مطابق اسناد بالادستی ازجمله توجه به سند تحول بنیادین درصدد رفع آسیب‌‌های مهم داخلی مانند کمبود نیروی انسانی، ایجاد تنوع در کتاب‌ها و مواد آموزشی، ایجاد زیرساخت‌‌های مناسب فناوری اطلاعات و ارتباطات، توجه به آموزش دختران، گسترش عدالت آموزشی، آزادی انتخاب نوع آموزش و اصلاح ساختاری گام بردارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An Analytical Study of the Right to Free Education in the Constitution of the Islamic Republic of Iran

نویسندگان English

Hossein Khazaei 1
Saeed Ghaedi 2
1 M.A in Supervision and Inspection Management, University of Judicial Sciences and Administrative Services, Tehran, Iran.
2 PhD Student in Criminal Law and Criminology, University of Judicial Sciences and Administrative Services, Tehran, Iran; Judge.
چکیده English

The right to free education occupies a distinguished position in international human rights instruments and, consequently, within domestic legal systems and the constitutions of various countries. In the Islamic Republic of Iran, this right has been expressly recognized in several principles of the Constitution and further emphasized in ordinary legislation. Nevertheless, the right to free education in Iran has consistently been confronted with significant systemic deficiencies. This research, conducted through a descriptive-analytical methodology, seeks to answer the fundamental question of what challenges and deficiencies confront the constitutional right to free education in Iran. Findings indicate that the State, in its broad sense encompassing all branches and institutions of governance, is constitutionally required to prioritize the elimination of major obstacles, including the provision of adequate funding, the formulation of a stable and coherent educational policy, adherence to the principle of free, inclusive, and compulsory education, attention to teachers’ welfare, and the adaptation of educational programs to the cultural values and needs of migrants. On the other hand, the Ministry of Education is likewise required, in accordance with upstream policy documents, particularly the Fundamental Transformation of Education Document, to address significant internal deficiencies, including shortages in human resources, the diversification of textbooks and educational materials, the establishment of appropriate information and communication technology infrastructures, greater attention to girls’ education, the expansion of educational justice, the protection of freedom in the choice of educational methods, and the pursuit of structural reforms.

کلیدواژه‌ها English

Constitution
Free Education
Fundamental Transformation Document
Right to Education
Educational Equity
الف) منابع فارسی
- اسلامی هرندی، فاطمه، فریبا کریمی و محمدعلی نادی. «شناسایی مؤلفه‌های عدالت آموزشی در آموزش‌وپرورش ایران». فصلنامه پژوهش در نظام‌های آموزشی، 13، 47(1398)، 55-75.
- بدیحی، مهرداد، غلامحسین مسعود و فرامرز عطریان. «دولت رفاه و آموزش‌وپرورش رایگان با توجه به اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران». مجله حقوق پزشکی، ویژه‌نامه نوآوری حقوقی. (1400)، 91-107.
- «بودجه آموزش‌وپرورش». پایگاه روزنامه کیهان. تاریخ دسترسی 30/05/1402. قابل دسترسی در:
- حاتمی، مهدی. حق بر آموزش و تعهدات دولت‌ها. چاپ دوم. تهران: انتشارات خرسندی، 1396.
- حقیقت پاک کسمایی، مسعود. «تعهدات دولت‌ها نسبت به حق بر آموزش به‌مثابه حقی اساسی با تأکید بر نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. مازندران: دانشگاه مازندران، 1400.
- ربانی، محدثه، محمدرضا کرامتی و کیوان صالحی. «یادگیری مشارکتی در محیط برخط: چالش‌‌ها و راهکارها». نشریه علمی فناوری آموزش، 2، 18(1402)، 1-14.
- رحمت‌الهی، حسین و زهرا دانش نازی. «حق و آزادی آموزش‌وپرورش». دوفصلنامه مطالعات حقوق بشر اسلامی، 3، 7(1393)، 53-70.
- رنانی، محسن. توسعه یعنی عدالت در آموزش انسان‌محور. تهران: سیاست‌گذار رفاه، ضمیمه اقتصادی شرق، 1394.
- رهایی، سعید و زهرا رزاق مرندی. «حق بر زبان مادری و آموزش». فصلنامه حقوق بشر، 12، 1(1396)، 95-116.
- زهرا فرضی‌زاده، مهدی طالب و محمود توسلی. «بررسی موانع تحصیل دختران روستایی». فصلنامه تعلیم و تربیت،33، 129(1396)، 115-134.
- زینلی، حمید. مسائل اساسی نظام آموزش‌وپرورش ایران.  تهران: اندیشکده سیاست‌گذاری تعلیم و تربیت هجرت، 1402.
- شعبانی، قاسم. حقوق اساسی و ساختار حکومت جمهوری اسلامی ایران. چاپ پنجاه و سوم. تهران: نشر اطلاعات، 1393.
- «صدای معلم». پایگاه خبری تحلیلی معلمان ایران. تاریخ دسترسی: 25/06/1402. قابل دسترسی در:
- طباطبایی مؤتمنی، منوچهر. بررسی و تحلیل حقوق شهروندی و حقوق بشر آزادی‌‌های عمومی و حقوق بشر. چاپ دهم. تهران: نشر دانشگاه تهران، 1401.
- عزیزی، نعمت‌اله، پریوش جعفری، خلیل غلامی، صلاح‌الدین محمدی عیسی‌آباد. «چگونگی ادراک معلمان کردستان از رفاه خویش و عوامل مؤثر بر آن بر پایه رویکرد داده بنیاد». مجله علوم تربیتی، 24، 2(1396)، 109-128.
- قاضی، سید ابوالفضل. بایسته‌های حقوق اساسی. چاپ پنجاه و ششم. تهران: نشر میزان، 1396.
- کوچکی، فاطمه. «تعیین حقوقی تعهدات آموزش‌وپرورش نسبت به آموزش اتباع غیر ایرانی». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دماوند: دانشگاه آزاد، 1397.
- مرندی، الهام و اعظم قربانی. «مبانی و سازکارهای حمایتی حق آموزش در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و اسناد حقوق بشری». فصلنامه مطالعات حقوق بشر اسلامی، 10، 20(1400)، 91-120.
- مظهری، محمد، سید علی موسوی و رحیم روانی. «بررسی حق تحصیل از لحاظ عوامل وابسته به آن در نظام حقوقی ایران». نشریه مطالعات شهروندی، 1، 2(1401)، 83-106.
- موسوی، سید حسن. «نقش کتب درس در برنامه‌‌های آموزشی». تاریخ دسترسی 19/10/1402. قابل دسترسی در:
- وحیدی، احمدرضا. تأملی در اصول کلی نظام، حقوق و آزادی‌های مردم در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. قم: نشر معارف، 1385.
ب) منابع خارجی
- Capatano, J. “The challenges of equity in public education”. 2017. Available at: https://www.teachhub.com/challenges-equity-public-education
- Council of Europe. First Additional Protocol to the European Convention on Human Rights (1950).
- Dutt, Shushmitta. “Girls education as freedom”. Indian Journal of Gender Studies, (2010), 15-18.
- European Parliament. Charter of Fundamental Rights of the European Union (2000).
- Levin, H. M. “The economic payoff to investing in educational justice”. Educational Researcher, 38, 1(2009), 5-20. DOI: 10.3102/0013189X08331192
- Mareng, Chuei. “Development of women`s education in Kenya”. International NGO Journal, 5, 3(2010), 68-73.
- Mowbray, Jacqueline. Linguistic Justice: International Law and Language Policy. Oxford: OUP Oxford, 2013.
- OIC. Cairo Declaration on Human Rights in Islam (1990).
- Roa, Digumarti Bhaskara. Education for all Global Consensus. Dehli: APH Publishing Corporation, 2007.
- Seel, M. Encyclopedia of the Sciences of Learning. Berlin: Springer, 2012.
- Thematic Commentary (2012), No. 3 on the Language Rights of Persons Belonging to National Minorities under the Framework Convention (Council of Europe).
- UNESCO. Convention against Discrimination in Education (1960).
- United Nations. Convention on the rights of the child (1989).
- United Nations. Forum on Minority Issues Compilation of Recommendations of the First Four Sessions 2008 to 2011 (2011).
- United Nations. International Covenant on Civil and Political Rights (1966).