پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

نگرشی بر جرم‌انگاری تغییر وضعیت و ضبط خودروی فاقد کالای قاچاق از منظر حقوق شهروندی

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه حقوق، واحد بندرعباس، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران.
2 دانشجوی دکترای حقوق جزا و جرم‌‌شناسی، واحد بندرعباس، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران.
3 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌‌شناسی، واحد میبد، دانشگاه آزاد اسلامی، میبد، ایران.
چکیده
یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های اساسی و روزمره شهروندان در طول زندگی تأمین معیشت و گذران زندگی خانواده است. دولت‌ها در فراهم نمودن بستر معیشت شهروندان وظیفه‌ای خطیر را بر عهده دارند. در جهت تأمین معیشت، ناتوانی افراد و کوتاهی دولت در سیاست‌های حمایتی اقتصادی، شهروندان را با مشکلات عدیده‌ای مواجه خواهد نمود. دولت موظف به برقراری عدالت اجتماعی، ایجاد اشتغال و رفع بیکاری است. مشکلات اقتصادی و فقر باعث گرایش افراد به بزهکاری می‌گردد. امروزه به‌ویژه در مناطق مرزی کشور یکی از راه‌های قانون‌گریزی و ارتکاب جرم برای تأمین معیشت و اقتصاد خانواده، روی آوردن بسیاری از جوانان به قاچاق کالا و سوخت است. این عمل توسط قانونگذار هم جرم‌انگاری شده و برای مرتکبین مجازات قانونی از جمله ضبط خودروی حامل کالای قاچاق مقرر شده است، در حالی که یکی از علل گرایش افراد به بزه قاچاق، عدم اهتمام دولت در تأمین اقتصاد و رفاه شهروندان است. به‌تازگی حسب تبصره ۷ ماده ۲۱ قانون اصلاح قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، تغییر وضعیت وسیله نقلیه به‌صورت نامتعارف جهت قاچاق کالا یا حمل کالای قاچاق را با وصف اینکه در زمان استفاده و یا نگهداری دارای کالای قاچاق باشد یا نباشد، جرم انگاشته شده و مقرر گردیده در مرتبه دوم خودرو به نفع دولت ضبط خواهد شد. این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای و مقررات جزایی به بررسی این جرم‌انگاری و آسیب‌های آن از منظر حقوق شهروندی با تأکید بر علم بزه‌دیده‌شناسی پرداخته است. یافته‌های پژوهشی حکایت از آن دارد که هرچند مجازات مرتکبین از میزان قاچاق سوخت و کالا به‌صورت کلان تا حدودی کاسته است، لیکن بازدارندگی لازم را نداشته است. به نظر می‌رسد ضبط خودروی فاقد کالای قاچاق، تنها به دلیل تغییر وضعیت، فاقد وجاهت شرعی و اخلاقی و مغایر با حقوق شهروندی است. چنین اقدامی، مجازاتی غیرمنصفانه در حق شهروندان به شمار می‌آید و می‌تواند ضربه‌ای مهلک به بنیان اقتصاد خانواده وارد سازد؛ از این ‌رو شایسته است قانونگذار در جهت اصلاح این مجازات اقدام نماید.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Perspective on the Criminalization of Vehicle Alteration and the Confiscation of Vehicles Lacking Contraband from the Viewpoint of Citizenship Rights

نویسندگان English

Alireza Saybani 1
Reza Jorjandi Moghadam 2
Sareh Edalati 3
1 Assistant Professor, Law Department, Bandar Abbas Branch, Islamic Azad University, Bandar Abbas, Iran.
2 PhD Student in Criminal Law and Criminology, Bandar Abbas Branch, Islamic Azad University, Bandar Abbas, Iran.
3 M.A Student in Criminal Law and Criminology, Meybod Branch, Islamic Azad University, Meybod, Iran.
چکیده English

One of the most important and daily concerns of citizens is securing livelihood and providing for their families. In securing livelihood, the incapacity of individuals and the negligence of the government in supportive economic policies will confront citizens with numerous problems. The government is obliged to establish social justice, create employment, and eliminate unemployment. Economic problems and poverty cause individuals to lean towards delinquency. Nowadays, especially in the border regions of Iran, one of the ways of evading the law and committing crime for securing livelihood and family economy is the tendency of many youths towards smuggling goods and fuel. This act has also been criminalized by the legislator, and legal punishment, including the confiscation of the vehicle carrying contraband goods, has been prescribed for the perpetrators, while one of the causes of individuals' tendency towards the offense of smuggling is the government's lack of commitment to securing the economy and welfare of citizens. Recently, pursuant to Note 7 of Article 21 of the Law Amending the Law on Combating the Smuggling of Goods and Currency, the unconventional alteration of a vehicle for the purpose of smuggling goods or transporting contraband goods- with the attribute that it may or may not have contraband goods at the time of use or storage- has been considered a crime, and it has been stipulated that on the second instance, the vehicle will be confiscated in favor of the government. This article, using a descriptive-analytical method and relying on library resources and penal regulations, has examined this criminalization and its harms from the perspective of citizenship rights with an emphasis on the science of victimology. Findings indicate that although the punishment of perpetrators has relatively reduced the amount of fuel and goods smuggling on a macro level, it has not had the necessary deterrent effect. It seems that the confiscation of a vehicle lacking contraband goods, solely due to its alteration, lacks religious and moral legitimacy and is contrary to citizenship rights. Such an action constitutes an unfair punishment against citizens and can deal a fatal blow to the foundation of the family economy; therefore, it is incumbent on the legislator to take action to reform this punishment.

کلیدواژه‌ها English

Unconventional Alteration
Criminalization
Contraband Goods
Citizenship Rights
Vehicle Confiscation
- احمدی موحد، اصغر. اجرای احکام کیفری. تهران: نشر میزان، ۱۳۸۶.
- احمدی، عبدالله. جرم قاچاق. چاپ اول. تهران: نشر میزان، ۱۳۸۵.
- ادابی، میرزاعلی. «ضبط و مصادره اموال در جرایم مربوط به قاچاق از منظر قوانین کشور». فصلنامه کارآگاه، 5، ۱۸(۱۳۹۱)، ۱۴۲-۱۶۶.
- ازکیا، مصطفی و یوسف راهنما. «بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر سوخت، مطالعه موردی باغ شایگان مهاباد»، پژوهش‌های جامعه‌شناختی، ۲(۱۳۸۷)، ۳۵-۴۸.
- آقابابایی، حسین. «گفتمان فقهی و جرم‌انگاری در حوزه جرایم علیه امنیت ملت و دولت». حقوق اسلامی، 2، ۵(۱۳۸۴)، ۱۱-۴۲.
- بذرافشان، جواد، مهرشاد طولابی‌نژاد و نجمه حملی. «بررسی عوامل و محرک‌های تغییر الگوی معیشت روستاهای مناطق مرزی (مورد مطالعه: دهستان مینان، شهرستان سرباز)». نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 18، ۴۹(۱۳۹۷)، ۱۲۷-۱۵۰.
- جرجندی مقدم، رضا. «تأثیر عدم حضور متهم در فرایند تحقیق و دادرسی کیفری، از منظر حقوق دفاعی». دادبان، ۱۶، (۱۴۰۱)، ۶-۳۵.
- حسن رئیسی، مصطفی و ریحانه خلیلی. «آسیب‌شناسی سیاست‌های نوین  مبارزه با قاچاق کالا در قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب ۱۳۹۲». پژوهشهای حقوقی، 18، ۳۷(۱۳۹۸)، 167-187.
DOI: 10.48300/jlr.2019.91601
- خضرزاده، اسعد، منصور سلیمانی و محمدتقی رضویان. «بررسی قاچاق کالا از مرزهای دریایی جنوب ایران». نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 10، ۱۸(۱۳۸۹)، ۶۷-۸۴.
- درخشان، حمید. «انگاره‌های اقتصاد در قوانین». در: مجموعه مقالات کنفرانس مدیریت یارانه‌ها. تهران:دانشگاه امام صادق (ع)، ۱۳۸۶.
- زارع مهدوی، قادر و محمد سهرابی. «آسیب‌شناسی سیاست‌های تقنینی جمهوری اسلامی ایران در مبارزه با قاچاق کالا». فصلنامه مطالعات سیاسی، 10، ۳۷(۱۳۹۶)، ۷۵-۹۸.
- ستاری، بهزاد و جلال جعفری. «عوامل مؤثر بر قاچاق سوخت و راهکارهای پیشگیری از آن». دومین کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های دینی، علوم اسلامی، فقه و حقوق در ایران و جهان اسلام. کرج، ۱۳۹۸.
- صفاری، علی. کیفرشناسی. چاپ بیستم. تهران، انتشارات جنگل، ۱۳۸۶.
- ظهیری‌نیا، مصطفی، یاسر رستگار، هدایت‌الله نیکخواه و سمیره بهرامی. «تحلیل کیفی پیامدهای اجتماعی ـ اقتصادی پدیده قاچاق سوخت در شهر میناب». پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، 6، ۱۹(۱۳۹۶)، ۱۹-۳۴.
- علوی، سید محمدتقی و سیده مهشید میری بالاجورشری. «مقاصد شریعت و نقش و جایگاه مصلحت در قانونگذاری». آموزه‌های فقه و حقوق جزا، 1، 3(1401)، 65-78.
- عمید، حسن. فرهنگ عمید (دوجلدی). چاپ بیست و هشتم. تهران، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۹۲.
- غفاری، محمد. «عوامل توجیه‌کننده جرم‌زدایی». عدالت آرا، ۸(۱۳۸۶)، ۱۳۶-۱۷۳.
- غلامی، حسین. «اصل حداقل بودن حقوق جزا». پژوهش حقوق کیفری، 1، ۲(۱۳۹۱)، ۴۱-۶۵.
- فاطمه عامری، صادق صادقی و مهران صادقی. تحلیل و ارزیابی سیاست جنایی ایران در حوزه ضبط و مصادره اموال. تهران: انتشارات مجد، ۱۳۹۴.
- فرحی، مریم. «جرم‌انگاری در بستر مکاتب حقوق کیفری و نظریه‌های جرم‌شناسی، با نگاهی به حقوق کیفری ایران و آمریکا». مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه، 4، 1-2(۱۳۹۷)، ۷۴-۹۰.
- قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
- قانون اصلاح قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب ۱۴۰۰
- قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر
- قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۴
- قماشی، سعید. «کرامت انسانی مانع گسترش جرم‌انگاری». پژوهش حقوق کیفری، 1، ۱(۱۳۹۱)، ۱۳۷-۱۵۸.
- قماشی، سعید. کرامت انسانی و نقش آن در جرم‌انگاری. چاپ اول. تهران: نشر میزان، 1393.
- کریمی، قاسم و جاوید صلاحی. «پیشگیری از جرایم قاچاق کالا و ارز بر مبنای قوانین موضوعه». مطالعات حقوق، ۲(۱۳۹۵)، ۳۳-۴۸.
- محقق داماد، سیدمصطفی. قواعد فقه. چاپ دوم. تهران: انتشارات سمت، ۱۳۸۶.
- مسرور، فاطمه، محمدتقی فخلعی و حسین ناصری مقدم. «تبیین جایگاه رفتار ناقض حق کرامت در جرم‌انگاری». پژوهش‌های اخلاقی، 11، 43(۱۴۰۰)، ۲۳۷-۲۶۴.
- معین، محمد. فرهنگ فارسی. چاپ اول. تهران: انتشارات راه رشد، ۱۳۸۴.
- مهرا، نسرین. «درآمدی بر جرم‌زدایی، کیفرزدایی و قضازدایی». تحقیقات حقوقی، 1، 21-22(۱۳۷۷)، ۳۰۱-۳۱۱.
- مهریزی، مهدی و وهاب دانش‌پژوه. «قرآن و جرم‌انگاری حداقلی». مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، 7، ۱۲(۱۳۹۵)، ۱۰۵-۱۳۶.
- میرمحمدصادقی، حسین و محمد احمدی. «قلمرو جرم‌انگاری و جرم‌زدایی». گفتمان حقوقی، ۳۱ (۱۳۹۶)، ۷-۳۶.
- نجفی توانا، علی و محمدسعید ابراهیم‌پور. «جلوه‌های توسعه جرم‌انگاری در حوزه جرایم اقتصادی». مطالعات فقه اقتصادی، 3، 1(1400)، 103-124.
- نوبهار، رحیم. «اصل کاربرد کمینه حقوق کیفری». آموزه‌های حقوق کیفری، 8، ۱(۱۳۹۰)، ۹۱-۱۱۴.