پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

ماهیت و ارزش اثباتی اقرار و امکان‌سنجی تعارض آن با یکدیگر در حقوق افغانستان

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه ابن‌سینا، کابل، افغانستان.
چکیده
اقرار یکی از مهم‌ترین ادله اثبات دعوا می‌باشد و عبارت است از «اعتراف شخص به حقی، به ضرر خود و به نفع دیگری». این مقاله ماهیت، قدرت و ارزش اثباتی اقرار را مورد بررسی قرار داده و نیز امکان یا عدم امکان تحقق تعارض میان اقاریر را ارزیابی نموده است. بدین جهت ابتدا شرایط تحقق تعارض را مورد بررسی قرار داده و نتیجه می‌گیرد که برای تحقق تعارض چهار شرط: وجود حداقل دو دلیل، ناسازگاری مدلول دو دلیل، وحدت موضوع و قدرت اثباتی ادله به‌طور هم‌زمان ضروری است. سپس امکان یا عدم امکان تحقق تعارض میان اقاریر را بر مبنای شرایط چهارگانه فوق ارزیابی نموده و به این نتیجه می‌رسد که به دلیل فقدان سومین شرط تحقق تعارض (وحدت موضوع) بین اقرار خواهان و خوانده امکان تحقق تعارض وجود ندارد. در خصوص تعارض اقرارهای دو یا چند خوانده، برخی راهکار رفع تعارض را در تساقط دانسته‌اند، برخی راهکار «قرعه» و برخی دیگر هم راهکار تحمل نصف مسئولیت را برای هر یک از اقرارکنند‌گان پیشنهاد نموده‌اند که راهکار تقسیم مساوی مسئولیت، موجه‌تر به نظر می‌رسد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Nature and Probative Value of Confession and the Resolution of Conflicting Confessions in Afghan Law

نویسنده English

Abdul khaliq Shafaq
Assistant professor, Department of Private Law, Faculty of Law, Avicenna University, Kabul, Afghanistan.
چکیده English

Confession (iqrār) constitutes one of the most significant forms of evidence in legal proceedings, defined jurisprudentially as "an individual's acknowledgment of a right to the detriment of oneself and to the benefit of another." This article critically examines the nature, probative force, and evidentiary value of confession, with particular attention to the possibility of conflicts arising between multiple confessions. The analysis proceeds in two stages: First, it identifies and evaluates the four necessary conditions for such conflicts to arise: (1) the existence of at least two pieces of evidence, (2) the logical incompatibility of their implications, (3) the unity of subject matter, and (4) the concurrent probative force of the evidence. Second, the possibility of conflicts between confessions is assessed against these conditions, demonstrating that no conflict can arise between the confession of a claimant and that of a respondent due to the absence of condition three (unity of subject matter). Regarding conflicts between multiple respondents’ confessions, the study contrasts three jurisprudential approaches: (1) application of tasāquṭ (mutual nullification), (2) resolution by drawing lots (qurʿah), and (3) equal division of liability among confessing parties - concluding that the third approach is more legally and logically justified.

کلیدواژه‌ها English

Afghan Law
Confession (Iqrār)
Legal Evidence
Islamic Jurisprudence
Conflict of Evidence
Mutual Nullification (Tasāquṭ)
Lot (Qurʿah)
- السنهوری، عبدالرزاق احمد. الوسیط فی شرح القانون المدنی الجدید. الطبعه الثالثه‌. بیروت: منشورات الحلبی الحقوقیه، 2011.
- المؤمن المحامی، حسین. نظریه الاثبات، القواعد العامه و الاقرار و الیمین. الطبعه‌الثانیه. بغداد: بی‌نا، 2016.
- امامی، سید حسن. حقوق مدنی. چاپ پانزدهم. تهران: کتاب‌فروشی اسلامیه، 1394.
- انصاری، مرتضی. فرائدالاصول. چاپ نهم. قم: مجمع‌الفکر الاسلامی، بی‌تا.
- ایهاب، عبدالمطلب. ادله الاثبات و اوجه بطلانها. الطبعه الاولی. قاهره: المرکز القومی للاصدارات القانونیه، 2009.
- آخوند خراسانی، محمدکاظم بن حسین. کفایه الاصول. تهران: بی‌نا، 1364.
- بریخ حوریه و باله کنزه. «سلطه القاضی فی تقدیر ادله الاثبات فی المواد المدنیه». رساله الماجستیر. تهران، جامعه عبدالرحمان میره، 2016.
- بهرامی، بهرام. بایسته‌های ادله اثبات دعوا. چاپ اول. تهران: نگاه بینه، 1387.
- بیهقی، احمد بن علی. تاج المصادر. تهران: هادی عالم‌زاده، 1366.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. دائره‌المعارف علوم اسلامی قضایی. چاپ سوم. تهران: گنج دانش، 1381.
- حائری، عبدالکریم. دررالفوائد. قم: محمد مؤمن قمی، بی‌تا.
- خلاف، عبدالوهاب. علم اصول الفقه. دمشق: بی‌نا، 1992.
- دهخدا، علی‌اکبر. لغت‌نامه. تهران: دانشگاه تهران، 1373.
- رسولی، عبدالحسین. دلایل اثبات در حقوق افغانستان. چاپ اول. کابل: فرهنگ، 1393.
- رضوانی، علی‌اصغر. اصول فقه مقارن. چاپ اول. قم: ذوی‌القربی، 1387.
- روشن، محمد و صادقی، محمد. دانشنامه حقوقی خانواده. چاپ اول. تهران: جنگل، 1395.
- زحیلی، وهبه. اصول الفقه اسلامی. دمشق: بی‌نا، 1418.
- زراعت، عباس و امید متقی اردکانی. «تعارض ادله اثبات دعاوی کیفری؛ پیامدها و راهکارها». مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 7، 13(1394)، 66-82.
- زراعت، عباس. «قاعده قرعه». فصلنامه حقوق، ۴۰، ۱۰۱(۱۳۸۹)، 91-107.
- سبحانی تبریزی، جعفر. الموجز فی اصول الفقه. چاپ چهاردهم. قم: مؤسسه الامام الصادق، 1387.
- سرخانی، مصیب و نرگس محبوبی. بررسی فقهی و حقوقی قاعده اقرار. چاپ اول. تهران: مجد، 1394.
- شمس، عبدالله. آیین دادرسی مدنی (دوره پیشرفته). چاپ بیست و نهم. تهران: دراک، 1395.
- شوکانی، محمد بن علی. ارشادالفحول الی تحقیق الحق من علم الاصول. بیروت: محمد صبحی بن حسن حلاق، 1421.
- شهیدی، مهدی. «اقرار غیر مجرد». حقوقی دادگستری، 55، 1(1370)، 40-56.
- صبری السعدی، محمد. الاثبات فی المواد المدنیه و التجاریه. عین ملیله: دارالهدی، 2009.
- صدر، محمدباقر. دروس فی علم الاصول. چاپ پنجم. قم: مؤسسه النشر الاسلامی‏، بی‌تا.
- طهرانی حائری، محمدحسین بن عبدالرحیم. الفصول الغرویه فی الاصول الفقهیه. قم: بی‌نا، 1363.
- ظریف، محمد عالم. وسایل اثبات در دعاوی مدنی. کابل: ستره محکمه، 1369.
- عمروانی، رحمان. تعارض ادله اثبات دعوا (در امور حقوقی). چاپ اول. تهران: فکرسازان، 1390.
- عمید زنجانی، عباسعلی. قواعد فقه. چاپ پنجم. تهران: سمت، 1393.
- عوده، رشید. «حجیه الاقرار فی الشریعه و القانون». رساله الماجستیر. نابلس: جامعه النجاح الوطنیه، 2003.
- قافی، حسین و شریعتی فرانی، سعید. اصول فقه کاربردی. چاپ چهارم. قم: سمت و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1395.
- کاتوزیان، ناصر. اثبات و دلیل اثبات. چاپ، نهم. تهران: نشر میزان، 1395.
- محقق داماد، سید مصطفی. مباحثی از اصول فقه. چاپ سوم. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، 1383.
- محقق داماد، سیدمصطفی. قواعد فقه (۳) بخش قضایی. چاپ ششم. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، 1392.
- محمدی، ابوالحسن. مبانی استنباط حقوق اسلامی یا اصول فقه. چاپ پنجاه و سوم. تهران: مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران، 1392.
- مدنی، سید جلال‌الدین. ادله اثبات دعوی. چاپ پنجم. تهران: پایدار، 1379.
- مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی. فرهنگ‌نامه اصول فقه. چاپ چهارم. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1392.
- مظفر، محمدرضا. اصول الفقه. چاپ پنجم. قم: مؤسسه النشر الاسلامی‏، بی‌تا.
- معین، محمد. فرهنگ فارسی. چاپ چهارم. تهران: امیرکبیر، 1387.
- موسوی بجنوردی، سید حسن. القواعد الفقیه. جلد 3، چاپ دوم. قم: مؤسسه اسماعلیان، 1314.
- نجفی، محمدحسن. جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام. ج 35، چاپ ششم. تهران، المطبعه الاسلامیه، 1398.