پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

جایگاه بزه‌دیده در حقوق و رویه دیوان کیفری بین‌المللی

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده
دانش‌آموخته دکترای حقوق بین‌الملل عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
چکیده
بزه‌دیده عنصری است که حقوق او با ارتکاب جرم، مورد تجاوز قرار گرفته است. اگرچه بدیهی به نظر می‌رسد که عامل متحملِ رنجِ بزهکاری، مهم‌ترین عنصر فرایند عدالت کیفری تلقی شود، اما نه‌تنها در حقوق داخلی بلکه در حقوق بین‌الملل کیفری نیز این تصور همواره محقق نبوده است. با وجود مغفول واقع شدن بزه‌دیده در اسناد دادگاه‌های بین‌المللی کیفری اختصاصی قدیمی، در نسل جدید این دادگاه‌ها و به‌ویژه در حقوق و رویه دیوان کیفری بین‌المللی، بزه‌دیده از جایگاه مهمی در مرحله تحقیقات مقدماتی، محاکمه و اجرای حکم برخوردار شده است، اما چالش‌ها و کاستی‌هایی نیز در این زمینه ملاحظه می‌شود. نواقصی که باید با لحاظ تحولات مهم و به نفع بزه‌دیدگان مورد قضاوت قرار گیرد؛ اما نمی‌توان از این نقد اغماض کرد که دیوان فرصت تاریخی اعطای حق دادخواهی جزایی به افراد جامعه جهانی در برابر مرتکبین جنایات بین‌المللی را تا حد زیادی دچار مضیقه نموده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Position of the Victim in the Law and Procedure of the International Criminal Court

نویسنده English

alireza ghasemisaghand
PhD in Public International Law, Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran.
چکیده English

The victim is an element whose rights have been violated by committing a crime. Although it seems obvious that the perpetrator of the suffering of crime is the most important element of the criminal justice process, this notion has not always been realized not only in domestic law but also in international criminal law. Despite the neglect of the victim in the documents of the old specialized international criminal courts in the new generation of these courts and especially in the law and procedure of the International Criminal Court, the victim has enjoyed an important position in the preliminary investigation, trial and execution, but the challenges and shortcomings There are some in this regard. Deficiencies that must be judged in terms of important developments in favor of the victims. But one cannot ignore the fact that the Court has greatly curtailed the historic opportunity to grant criminal justice to individuals in the international community against perpetrators of international crimes.

کلیدواژه‌ها English

Victim
Restorative Justice
International Criminal Court
International Crime
Fair Trial
الف) منابع فارسی
- ابراهیمی، پیمان. «بزه‌دیده به‌منزله شاکی و حقوق او در مقررات دادرسی کیفری ایران». حقوقی دادگستری، 69، 52-53(1384)، 287-324.
https://www.jlj.ir/article_44307.html
- اسدی، لیلا سادات. «جبران خسارت ناشی از جرم در دادرسی‌های کیفری بین‌المللی». »، حقوقی دادگستری، 73، 68(1388)، 65-91.
https://doi.org/10.22106/jlj.2009.11218
- اسدی، لیلاسادات. حقوق بزه‌دیده در دادرسی‌های کیفری بین‌المللی، چاپ دوم. تهران: انتشارات سمت: دانشگاه امام صادق (ع)، 1392.
- باقری‌نژاد، زینب. اصول آیین دادرسی کیفری. تهران: خرسندی، 1394.
- تقی‌پور، علیرضا. «محدودیت‌های حق پرسش متهم از شاهد در قواعد دادرسی و رویه قضایی دادگاه‌های کیفری بین‌المللی»، مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، 2، 2(1390)، 19-43.
https://law.tabrizu.ac.ir/article_2068.html
- حاجی‌ده‌آبادی، احمد. جبران خسارت بزه‌دیده به هزینه دولت و نهادهای عمومی. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1388.
- رایجیان اصلی، مهرداد. بزه‌‌دیده‌‌شناسی حمایتی، چاپ دوم. تهران: دادگستر، 1390.
- حسینی، سیدابراهیم و سیدقاسم زمانی. «مفهوم قربانی در حقوق بین‌الملل کیفری». پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌‌شناسی، 5، 9(1396)، 169-189.
https://jclc.sdil.ac.ir/article_49831.html
- رضوی‌فرد، بهزاد و حسن فقیه محمدی. «تکامل حقوق بزه‌‌دیدگان از منظر مقررات موضوعه دیوان کیفری بین‌المللی». حقوقی بین‌المللی، 28، 45(1390)، 195-233.
https://doi.org/10.22066/CILAMAG.2011.16960
 - فلچر، جرج. «جایگاه بزه‌دیدگان در نظریه سزادهی»، ترجمه مهرداد رایجیان اصلی، حقوقی دادگستری، 72، 62-63(1387)، 303-320.
https://doi.org/10.22106/jlj.2008.11297
 - شیایزری، گیتی و کریانگ ساک. حقوق بین‌المللی کیفری، ترجمه بهنام یوسفیان و محمد اسماعیلی. تهران: انتشارات سمت، 1383.
- لعل علیزاده، محسن. «بررسی تطبیقی حقوق بزه‌دیدگان در مراحل تعقیب و تحقیق در قانون آیین دادرسی کیفری 1392 با دیوان کیفری بین‌المللی». پژوهش حقوق کیفری، 5، 19(1396)، 95-126.
https://doi.org/10.22054/jclr.2017.7964.1135
- نجفی‌‌ابرندآبادی، علی‌‌حسین. «رویکرد جرم شناختی به قانون احترام به آزادی‌های مشروع و حفظ حقوق شهروندی». تعالی حقوق، 14(1386)، 47-53.
https://sid.ir/paper/463889/fa
- نژندی‌منش، هیبت‌الله و شهریار آموزگار. «جایگاه بزه‌دیده در اساسنامه دیوان کیفری بین‌المللی». قضاوت، 17، 91(1396)، 135-161.
https://www.ghazavat.org/article_178185.html
- نیازمند، ندا، مهرداد رایجیان اصلی و محمدمهدی ساقیان. «چالش‌های مترتب بر حق‌های بزه‌دیده در دیوان جنایی بین‌المللی»، مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، 49، 1(1398)، 239-257.
https://doi.org/10.22059/JQCLCS.2019.73357
- والین، لوک. «قربانیان و شهود در جنایات بین‌المللی: از حق حمایت تا حق بیان»، ترجمه توکل حبیب زاده و مجتبی جعفری، حقوقی بین‌المللی، 23، 34(1385)، 33-56.
https://doi.org/10.22066/CILAMAG.2006.17848
ب) منابع خارجی

- Brady, Helen. “Disclosure of Evidence”, in Elements and Rules, Criminal Court: The Search and Seizure Right to Privacy. the Yale journal of International Law, 26(2001).
- Carlos, Ochoa S. Juan. “The ICC’S pre-trial chamber I confirmation of charges decision in the case of prosecutor V. Thomas Lubanga Dyilo: between application and development of international criminal law”. European Journal of Crime, Criminal Law and Criminal Justice, 16, 1(2008), 39-58. doi:10.1163/092895608x272570
- Cohen, Miriam. “Victims’ Participation Rights within the International Criminal Court: A Critical Overview”. Denver Journal of International Law & Policy, 37, 3(2009), 351-377.  Available at https://digitalcommons.du.edu/djilp/vol37/%20iss3/3
- Findlay, Mark and Clare McLean. “Emerging International Criminal Justice”. Criminal Justice. 18, 3(2007), 457- 480. Available at https://ink.library.smu.edu.sg/sol_research/2041
- Moffett, Luke. “Realising Justice for Victims before the International Criminal Court”.  International Crimes Database, 6(2014), 1-11.
- Obando, Ana Elena. The International Criminal Court: An Opportunity for Women. Women’s Human Rights Net, August 2004. http://www.whrnet.org/docs/issue-international_court.html
- Schabas, William A. The International Criminal Court: A Commentary on the Rome Statute (Oxford Commentaries on International Law). UK: Oxford University Press, 2010.