پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

تحولات نهاد تخفیف مجازات و چالش‌های آن در پرتو سیاست حبس‌‌زدایی با نگاهی به اسناد بین‌‌المللی

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
علیرضا امام دادی 1
محمدعلی طاهری 2
سید حسن هاشمی 2
1 دانشجوی دکترای حقوق جزا و جرم‌شناسی، واحد بیرجند، دانشگاه آزاد اسلامی، بیرجند، ایران.
2 استادیار، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، واحد بیرجند، دانشگاه آزاد اسلامی، بیرجند، ایران.
10.48300/jlr.2024.410067.2414
چکیده
به دنبال اعمال مجازات حبس و توسعه سیاست «حبس‌‌گرایی» و ظهور آسیب‌‌های آن از جمله آثار مخربی که بر اقتصاد جامعه و خانواده به دنبال دارد، به‌تدریج «حبس‌‌زدایی» در برنامه سیاست جنایی کشورها آثاری را بر جای گذاشت. از طرفی تحولات کیفر صرفاً به عواملی داخلی در یک کشور محدود نیست و در این میان اسناد بین‌المللی و حقوق بشری و همچنین تحولات جهانی نیز تأثیرگذار بوده و به‌طور مستقیم و غیرمستقیم نقش‌آفرینی نموده‌اند. از این رو ضروری است تا جدیدترین تحولات نهاد «تخفیف مجازات» به‌عنوان ابزاری در راستای حبس‌زدایی، بر مبنای این اسناد مورد بررسی واقع شود. روش تحقیق به‌کاررفته در این پژوهش از نوع توصیفی ـ تحلیلی بوده که به بررسی تحولات صورت‌گرفته در نهاد تخفیف مجازات در راستای حبس‌زدایی بر مبنای آخرین اراده قانونگذار در قانون کاهش مجازات حبس تعزیری با نگاهی بر اسناد بین‌المللی می‌پردازد. در مجموعه اسناد بین‌‌المللی ناظر بر تحولات کیفر حبس در راستای حبس‌‌زدایی، تلاش‌های صورت‌گرفته حاکی از توجه به اصل حداقل‌گزینی این مجازات است که با ارائه رهنمودهایی سعی در پیاده‌سازی آن دارد. از طرفی هرچند سیاست حبس‌زدایی در ایران با تکیه بر نهاد تخفیف مجازات در راستای کاهش جمعیت کیفری، در برخی جهات همسوی با این اسناد به‌منظور استفاده حداقلی و فردی‌‌سازی اجرای مجازات حبس و جایگزینی آن با سایر تدابیر، تحولات مثبتی را به دنبال داشته است، اما این سیاست همراه با چالش‌هایی برای این نهاد بوده که از نگاه قانونگذار مغفول مانده است.
کلیدواژه‌ها
حبس‌زدایی
حبس‌گرایی
اسناد بین‌المللی
تخفیف مجازات
کیفردهی

عنوان مقاله English

Transformations in Penal Mitigation and its Challenges in Light of Decarceration Policy (with Reference to International Instruments)

نویسندگان English

Alireza Emamdadi 1
Mohamadali Taheri 2
Seyyed Hasan Hashemi, 2
1 PhD Student in Criminal Law and Criminology, Birjand Branch, Islamic Azad University, Birjand, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Birjand Branch, Islamic Azad University, Birjand, Iran.
چکیده English

The implementation of incarceration and the expansion of "prison-centric policy" (or "carceralism") along with the emergence of its detrimental consequences, including the deleterious effects it imposes on the economy, society, and the family, have progressively led "decarceration" to leave its mark on the criminal policy agendas of states. On the other hand, penal transformations are by no means confined to domestic factors within a single country; in this regard, international and human rights instruments, as well as global developments, have also been influential, playing both direct and indirect roles. It is therefore essential to examine the most recent developments in "penal mitigation" as a tool for decarceration, based on these instruments. The research method employed in this study is descriptive-analytical, examining the transformations that have occurred in penal mitigation in furtherance of decarceration, based on the legislator’s latest intent in the Law on Reduction of Ta’zir Imprisonment Penalties (2020), while considering international instruments. Within the corpus of international instruments overseeing penal transformations in the direction of decarceration, the efforts undertaken indicate an attention to the principle of the minimal use of this punishment, attempting to implement it by providing guidelines. Although, for its part, the decarceration policy in Iran, relying on penal mitigation to reduce the penal population, has in certain respects brought about positive developments aligned with these instruments - aiming for the minimal and individualized application of imprisonment and its replacement with other measures - this policy has simultaneously posed challenges for this institution which have been overlooked by the legislator.

کلیدواژه‌ها English

Decarceration
Prison-Centric Policy (Carceralism)
International Instruments
Penal Mitigation
Sentencing
الف) منابع فارسی
- آشوری، محمد. جایگزین‌های زندان یا مجازات‌های بینابین با آخرین اصلاحات. تهران: مرکز نشر جهش، 1398.
- آشوری، محمد و محمدجواد فتحی. «ارزیابی قواعد ناظر بـر کیفیات مخففه در حقوق ایران». مطالعات حقوق خصوصی، 39، 2(1388)، 1-21.
- آقایی‌نیا، حسین. تخفیف مجازات سلطنت مطلق یا اختیار مقید، مجموعه مقالات در تجلیل از دکتر محمد آشوری. تهران: انتشارات علوم جنایی، 1383.
- آنسل، مارک. دفاع اجتماعی. ترجمه محمد آشوری و علی‌حسین نجفی ابرندآبادی. تهران: انتشارات گنج دانش، 1396.
- احمدزاده، رسول و مجتبی تام. ملاحظاتی درباره قانون کاهش مجازات حبس تعزیری. تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضائیه، 1399.
- اله‌وردی میگونی، فرهاد. «هیچ چیز مؤثر نیست؟ اسطوره شکست رویکرد بازپروری مجرمان». فصلنامه مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، 50، 2(1399)، 301-323.
Doi:10.22059/JQCLCS.2020.305714.1580
- ایسنا. «تصاویر زندان اوین نشانگر خلأهای نظارتی است/ جامعه دیگر عذرخواهی‌های نمادین را نمی‌پذیرد». 2 شهریور 1400. قابل دسترسی در: 
isna.ir/xdJSYs
- باهری محمد و میرزاعلی اکبرخان داور. نگرشی به حقوق جزای عمومی. چاپ ششم. تهران: انتشارات مجد، 1400.
- توجهی، عبدالعلی و حسام ابراهیم‌وند. «کیفرگذاری و کیفردهی در حوزه سلب آزادی در حقوق ایران و انگلستان». دیدگاه‌های حقوق قضایی، 22، 77-78(1396)، 41-90.
- توجهی، عبدالعلی. آسیب‌شناسی قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1392. تهران: انتشارات پژوهشگاه قوه قضائیه، 1400.
- توجهی، عبدالعلی. نهادهای ارفاقی در قانون مجازات اسلامی. چاپ دوم. تهران: انتشارات قوه قضائیه، 1402.
- جمالو، فاطمه. «تحولات تخفیف مجازات در قانون مجازات اسلامی سال 1392». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. قم: دانشگاه قم، 1396.
- جوانفکر، عباس. «حبس‌زدایی، ضرورتی ناگزیر». ماهنامه اصلاح و تربیت، 47(1384)، 45-47.
- دهخدا، علی‌اکبر. لغت‌نامه. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1377.
- رحیمی‌نژاد، اسمعیل. «تصمیم دادگاه: حق یا تکلیف». مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، 3، 4(1390)، 155-172.
- رستمی هادی و مهری برزگر. «کمینه‌گرایی در قانون کاهش مجازات حبس تعزیری (1399) و چالش‌های فراروی آن». پژوهشنامه حقوق کیفری، 13، 1(1401)، 75-97.
Doi: 10.22124/JOL.2022.19710.2148
- رضوی‌فرد، بهزاد. حقوق کیفری بین‌المللی عمومی. تهران: انتشارات میزان، 1399.
- سلیمی، صادق. «عوامل تخفیف مجازات در آرای دیوان بین‌المللی کیفری». پژوهشهای حقوق جزا و جرم‌شناسی، 8، 16(1399)، 53-78.
Doi: 10.22034/jclc.2021.125297
- شجاعی، علی. «تخفیف حبس در قانون‌نامه جنایی 1392». پژوهش حقوق کیفری، 2، 7(1393)، 149-164.
- شریان‌نسل، مریم، جمال بیگی و بابک پورقهرمانی. «تورم جمعیت کیفری زندان‌ها و نقض مقررات بین‌المللی حقوق بشر؛ علت‌ها و راهبردها». فصلنامه مطالعات بین‌المللی، 17، 67(1399)، 65-90.
Doi: 10.22034/ISJ.2021.251690.1229
- صانعی، پرویز. حقوق جزای عمومی، جلد دوم. تهران: انتشارات طرح نو، 1388.
- علیزاده طباطبایی، سید محمود. «تخفیف مجازات، تکلیف یا اختیار؟». روزنامه شرق. شماره 2033. 18 خرداد 1393.
- غلامی، حسین. «تکرار جرم به‌عنوان حرفه مجرمانه». مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 62(1382)، 285-315.
-کاظم‌پور، ثنا، محمد فرجیها و محمدجعفر حبیب‌زاده. «تحلیل کیفرشناختی تبعیض در فرایند کیفردهی ناظر بر جرایم مواد مخدر اتباع بیگانه؛ مطالعه تطبیقی». مطالعات حقوق تطبیقی،13، 1(1401)، 321-353.
Doi: 10.22059/jcl.2022.328249.634232
- «کاهش 30 درصدی بازگشت مجدد زندانیان به زندان در 2 سال اخیر». 4 آذر 1402. قابل دسترسی در:
https://www.mizanonline.ir/fa/news/4746214
- محسنی، مرتضی. حقوق جزای عمومی، جلد اول. چاپ پنجم. تهران: انتشارات گنج دانش، 1396.
- معاونت حقوقی و توسعه قضایی قوه قضائیه. مجموعه اسناد استانداردها و هنجارهای سازمان ملل متحد در زمینه پیشگیری از جرم و عدالت کیفری. چاپ سوم. تهران: شرکت سهامی روزنامه رسمی کشور، 1398.
- معظمی، شهلا. «پیشگیری از تکرار جرم ». ماهنامه اصلاح و تربیت، 64(1379)، 33-42.
- مک شین، مارلین و فرانک ویلیامز. «پذیرش فرهنگ زندان». ترجمه حسین غلامی. پژوهش حقوق عمومی، 4، 7(1381)، 159-175.
- نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین. «سیاست جنایی سازمان ملل متحد». فصلنامه تحقیقات حقوقی، 1، 18(1375)، 287-356.
- نوبهار، رحیم. اصل قضایی بودن مجازات‌ها: تحلیل فقهی اصل بر محاکمه عادلانه. تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهشهای حقوقی شهر دانش، 1389.
- نوربها، رضا. نگاهی به قانون مجازات اسلامی. چاپ دوم. تهران: انتشارات میزان، 1388.
- یورگ‌ آلبرشت، هانس‌. ازدحام در زندان‌ها. مترجم حسین غلامی. تهران: میزان، 1394.
ب) منابع خارجی

- Ashworth, Andrew. Criminal justice and deserved sentence. Oxford: Oxford University Press, 2015.
- Bleicher Samuel A. “The Legal Significance of Re-Citation of General Assembly Resolutions”. American Journal of International Law, 63, 3(1969), 444-478. https://doi.org/10.2307/2198866
- Clark, Tom. “Sentencing dangerous offenders following the Criminal Justice and Immigration Act 2008, and the place of psychiatric evidence”. Journal of Forensic Psychiatry & Psychology, 22, 1(2011), 138-155. https://doi.org/10.1080/14789949.2010.523898
- Crawshaw, Ralph  & Leif Holmström. Essential Texts on Human Rights for the Police. London: Brill, 2008.
- Middlemass, Keesha M. & Calvin John Smiley. Prisoner Reentry in the 21st Century: Critical Perspectives of Returning Home. New York: Routledge, 2019.
- Sharp, Walter R. “Decisionmaking in the Economic and Social Council”. International Organization, 22, 4(1968), 881-901. doi.org/10.1017/S0020818300013849
- Vogel, Mary E. Crime, Inequality and the State. London: Routledge, 2020.
- Walmsley, R. World Prison Population List: International Center for Prison Studies. London: International Prison Publications, 2013.
پژوهشهای حقوقی
دوره 24، شماره 64
زمستان 1404
صفحه 73-102