پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

ضابطه اجرت‌المثل زوجه در رویه قضایی

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
2 کارشناس ارشد حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
چکیده
اجرت‌المثل زوجه، علی‌رغم مبانی فقهی، عقلی و حقوقی در جامعه سنتی مردسالار ایرانی هنوز مورد جذب و مقبولیت قرار نگرفته است. این نهاد مورد رد صریح اقلیت‌های دینی است و اکثریت بانوان شیعه ایرانی در موقع اختلافات خانوادگی و به‌ویژه طلاق آن را مطالبه می‌کنند. پرسش‌های اصلی این است که در صورت مطالبه، دادگاه‌ها با چه ضابطه‌ای اجرت‌المثل زوجه را تعیین می‌کنند. آیا ایرانیان غیرشیعه می‌توانند از این نهاد استفاده کنند. در این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و تحقیقات میدانی مشخص گردید که کارشناسان قوه قضائیه و کانون کارشناسان نقش محوری را دارند. در فقدان یک آیین‌نامه منسجم و فراگیر، در مجموع حداقل دستمزد کارگر ساده، اعلامی توسط وزارت کار محوریت یافته و زحمات زوجه با آن معیار سنجیده می‌شود. این نهاد مورد شناسایی اقلیت‌های مذهبی نیست. دلایل مختلف حقوقی و غیرحقوقی، از جمله وجود نگاه سنتی مردسالارانه در تفسیر، اجرا و کارشناسی امور حقوقی باعث تقلیل میزان اجرت‌المثل زوجه شده و به فلسفه وجودی آن، که ایجاد منبعی مالی برای زوجه در موقع اختلافات خانوادگی و یا پس از طلاق و نیز بالا بردن هزینه درخواست طلاق توسط زوج است، لطمه زده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Criterion for Determining the Wife's Ujrat al-Mithl in Judicial Practice

نویسندگان English

Farhad Parvin 1
Leila Samizadeh Chari 2
1 Associate Professor, Department of Private Law, Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran.
2 M.A in Private Law, Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran.
چکیده English

Notwithstanding its jurisprudential (fiqhi), rational, and legal foundations, the institution of the wife's ujrat al-mithl (quantum meruit or compensation for domestic labour) has yet to gain full acceptance and currency within Iran's traditional patriarchal society. This institution is explicitly rejected by religious minorities, while the majority of Shia Iranian women claim it in the context of familial disputes, particularly divorce. The principal questions are: by what criterion do courts determine the wife's quantum meruit upon its claim? Can non-Shia Iranians utilize this institution? In this article, adopting a descriptive-analytical method and using library resources and field research, it was determined that experts from the Judiciary and the Center of Justice Experts play a pivotal role. In the absence of a cohesive and comprehensive procedural guideline, the minimum wage for an unskilled worker, as announced annually by the Ministry of Labour, has become the predominant benchmark, and the wife's domestic labour is measured against this standard. This institution is not recognized for religious minorities. Various legal and non-legal reasons, including the persistence of a traditional patriarchal perspective in the interpretation, execution, and expert assessment of legal matters, have led to a diminution of the quantum meruit amount, thereby undermining its raison d'être: to create a financial resource for the wife during familial disputes or post-divorce and to raise the cost of divorce initiation for the husband.

کلیدواژه‌ها English

Wife's Ujrat al-Mithl (Quantum Meruit)
Judicial Practice
Personal Status Law (Aḥwāl-i Shakhṣīya)
Domestic Labour
Family Law
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. ترمینولوژی حقوقی. تهران: انتشارات گنج دانش، 1374.
- فضائلی، مصطفی و اولیاء محمدی. «شرایط استحقاق اجرت‌المثل زوجه در حقوق ایران و نقد آن». نشریه بانوان شیعه، 26(1390)، 95.
- کبیری، حمیده و محمدرضا غلامپور. «مبانی فقهی و حقوقی اجرت‌المثل اعمال زوجه». فقه و تاریخ تمدن، 12،  48، (1395)، 109-134.
https://sanad.iau.ir/Journal/jhc/Article/913879
مصاحبه‌ها
- مصاحبه با آقای دکتر امیر احمدی، قاضی شعبه 287 مجتمع شهید باهنر. 14/11/96.
- مصاحبه با پیمان حسن‌پور، کارشناس قوه قضائیه. 18/11/96.
- مصاحبه با آقای دکتر یونس همامی لاله‌زار، رهبر و رئیس انجمن یهودیان تهران. مورخ 9/11/96.
- مصاحبه با خانم شید، کارشناس کانون کارشناسان دادگستری. 14/11/96.
- مصاحبه با کشیش گریگوریس نرسیسانس، خلیفه‌گری ارامنه تهران. 17/11/96.
- مصاحبه با دکتر وحیدی، رئیس انجمن زرتشتیان تهران. 17/11/96.
سایر منابع
- احوال شخصیه مسیحیان ارامنه گریگوری ایران. مرکز تحقیقات و مقالات آشور. بازدید 12/5/98. قابل دسترسی در:
www.ashour.ir
- «آیین‌نامه احوال شخصیه زرتشتیان ایران انجمن زرتشتیان تهران». شماره روزنامه 18285 تهران. روزنامه رسمی شماره 7/5734 مورخ 15/09/1386. قابل دسترسی در: 
https://rrk.ir/ords/r/rrs/rrs-front/f-detailad?p28_code=9739488&p28_from_page=155&clear=28&session=18178894102832
- رفعتی، محسن. «اجرت‌المثل ایام زوجیت». بازدید 15/6/1402. قابل دسترسی در:
www.dadfarandadandish.com/articles/185431
- قضاوت آنلاین، «نحله ایام زوجیت از مصادیق احوال شخصیه محسوب و تابع مذهب زوج است»، قابل دسترسی در:
https://ghazavatonline.ir/?p=22822
- «مقررات احوال شخصیه مسیحیان پروتستان ایران». شماره روزنامه 18527 تهران. مورخ 16/07/1387. قابل دسترسی در: 
https://rrk.ir/ords/r/rrs/rrs-front/f-detail-ad?p28_code=11065658&p28_from_page=155&clear=28&session=16081969414784
- «نظریه شماره 1991/92/7 مورخ 14/10/92». بازدید 17/5/98. قابل دسترسی در:
https://edarehoquqy.eadl.ir/%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AA/articleType/ArticleView/arti