پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

واکاوی چالش‌های مشارکت بزه‌دیده در مرحله پلیسی

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
2 دانشجوی دکترای حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
چکیده
اولین مواجهه بزه‌دیده بعد از تحمل بزه‌دیدگی با پلیس است. نادیده گرفتن حقوق و نیازهای بزه‌دیده در مرحله پلیسی و عدم بهره‌مندی از ظرفیت وی در کشف جرایم و تحصیل دلایل، موجب بزه‌دیدگی ثانویه و محروم نمودن پلیس از همکاری مؤثر وی می‌شود. در همین راستا قانون آیین دادرسی کیفری 1392 به تأسی از آموزه‌های جرم‌شناسیِ بزه‌دیده‌شناسی، تقویت جایگاه و نقش بزه‌دیده در مرحله پلیسی را به رسمیت شناخته است. با این همه در رویه جاری و عملی پلیس، بزه‌دیده با چالش‌های اساسی روبه‌رو است. این چالش‌ها، گاهی محصول مسکوت ماندن حقوق پیش‌بینی‌شده در قانون یادشده به دنبال فقدان ضمانت اجرای قانونی یا عدم اجرای دقیق و بازدارنده ضمانت اجرا توسط مقامات قضایی است و در موارد عدیده‌ای نیز ناشی از فقدان حمایت‌ها و ابتکارات قانونی است. آنچه در این پژوهش به‌عنوان هدف مورد توجه قرار گرفته است، چالش‌های مشارکت بزه‌دیده در مرحله پلیسی است. به این منظور، نوشتار حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌مندی از منابع دسته اول پژوهشی و مطالعه پرونده‌های موجود در دستگاه قضایی و مشاهده وضعیت بزه‌دیدگان ضمن حضور میدانی در مراجع انتظامی، به دنبال تبیین دقیق چالش‌های بزه‌دیده در مرحله پلیسی است. برایند پژوهش گویای آن است که چالش‌های حقوقی (بیگانه‌پنداری بزه‌دیده، فقدان سازکار آگاهی‌بخشی و معاضدتی، نبود مأمور زن در تحقیقات پلیسی از زنان بزه‌دیده، آموزش و مهارت ناکافی به‌منظور درک بزه‌دیده، فقدان معرفی به پزشکی قانونی یا تأخیر ناموجه در معرفی، عدم پذیرش شکایت و بی‌توجهی در برابر زیان وارده به بزه‌دیده در گزارش نهایی، افشای هویت و محل اقامت بزه‌دیده و تحمیل هزینه‌های ناشی از انجام وظایف پلیس بر بزه‌دیده) و فراحقوقی (عدم همکاری مؤثر پلیس با بزه‌دیده، نبود اقدامات احتیاطی یا عدم تناسب آنها، ملاحظات خویشی، دوستی و حیثیتی بزه‌دیده، توقیف اموال بزه‌دیده یا عدم تسریع در فرایند رفع توقیف و ضرورت ایجاد واحد مددکاری بزه‌دیدگان)، بزه‌دیده را در این مرحله احاطه کرده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An Analysis of the Challenges of Victim Involvement in the Policing Stage

نویسندگان English

Fazlollah Foroughi 1
Shabnam Jahangiri 2
1 Associate Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, Shiraz University, Shiraz, Iran.
2 PhD Student in Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, Shiraz University, Shiraz, Iran.
چکیده English

The victim's first encounter after suffering victimization is with the police. Disregarding the rights and needs of the victim in the policing stage and failing to utilize their capacity in crime detection and evidence collection leads to secondary victimization and deprives the police of their effective cooperation. In this regard, the Iranian Criminal Procedure Code of 2013, influenced by the teachings of victimological criminology, has recognized the strengthening of the victim's status and role in the policing stage. Nevertheless, in current police practice and procedure, the victim faces serious challenges. These challenges are at times a product of the non-implementation of the rights provided for in the said Code, due to the lack of legal enforcement guarantees or the failure of judicial authorities to implement sanctions precisely and as a deterrent; and in numerous cases, they stem from the absence of legal protections and initiatives. This study aims to delve into the challenges of victim involvement in the policing stage. In so doing, using a descriptive-analytical framework and drawing upon primary sources, studying cases within the judicial system, and observing the conditions of victims through field presence at law enforcement agencies, the researchers seek to delineate the challenges faced by victims in the policing stage. Findings indicates that legal challenges (treating the victim as an outsider, lack of proper mechanisms for providing information and legal assistance, absence of female officers in police investigations of female victims, insufficient personnel training and skills for understanding the victim, failure to refer to forensic medicine or undue delay in such referral, non-acceptance of complaints and indifference to the harm inflicted on the victim in the final report, disclosure of the victim's identity and address, and imposing the costs associated with police duties on the victim) and extra-legal challenges (lack of effective police cooperation with the victim, absence of or disproportionality of precautionary measures, considerations of kinship, friendship, and the victim's reputation, seizure of the victim's property or lack of an expedited process for its release, and the necessity of establishing a victim support unit) overwhelm the victim at this stage.

کلیدواژه‌ها English

Criminal Procedure Code of 2013
Victim
Policing Stage
Legal Challenges
Extra-Legal Challenges
الف) منابع فارسی
- آشوری، محمد. آیین دادرسی کیفری 1. تهران: انتشارات سمت، 1394.
- آشوری، محمد. عدالت کیفری، مجموعه مقالات. تهران: انتشارات گنج دانش، 1376.
- آشوری، محمد و محمدعلی بهمنی قاجار. «رویه کمیته حقوق بشر در حمایت از حق آزادی و امنیت شخصی». مطالعات حقوق خصوصی، 38، 3(1387)، 1-17.
- ابراهیمی، پیمان. «بزه‌دیده به ‌منزله شاکی و حقوق او در مقررات دادرسی کیفری ایران». حقوقی دادگستری، 53(1384)، 287-324.
- امامی آرندی، حبیب. قلمرو مسئولیت کیفری پلیس در جرایم علیه حریم خصوصی، افق‌های نوین حقوق کیفری، نکوداشت‌نامه استاد دکتر حسین آقایی‌نیا. تهران: انتشارات میزان، 1398.
- باقری‌نژاد، زینب. اصول آیین دادرسی کیفری. تهران: انتشارات خرسندی، 1394.
- برهانی، محسن و الهه لطفعلی‌زاده. تأملات شرحی بر قانون مجازات اسلامی. تهران: انتشارات قوه قضائیه، 1401.
- تدین، عباس و زینب باقری‌نژاد. «هستی‌شناسی اصول بنیادین دادرسی کیفری». پژوهش حقوق کیفری،  9، 33(1399)، 187-219.
- توجهی، عبدالعلی. اندیشه حمایت از بزه‌دیدگان و جایگاه آن در گستره جهانی سیاست جنایی تقنینی ایران. تهران: انتشارات سمت، 1383.
- خالقی، علی. نکته‌ها در قانون آیین دادرسی کیفری. تهران: پژوهشکده حقوق شهر دانش، 1402.
- رجبی، ابراهیم. «درمانگاه بزه‌‎دیده و بزه‌دیدگی و نقش پلیس در آن». دانش انتظامی، 12، 1(1388)، 7-33.
- رستمی، هادی. آیین دادرسی کیفری. تهران: انتشارات میزان، 1396.
- زینالی، امیرحمزه و محمدباقر مقدسی. «حق بزه‌دیده بر امنیت اطلاع‌رسانی در فرایند کیفری». تحقیقات حقوقی، 57(1391)، 228-251.
- پرادل، ژان، گئرت کورستنز و گرت فرملن. حقوق کیفری شورای اروپا. ترجمه محمد آشوری. تهران: انتشارات خرسندی، 1393.
- ساقیان، محمدمهدی. جایگاه بزه‌دیده در مرحله تحقیقات پلیسی، حقوق کیفری پویا، مجموعه مقاله‌ها در پاسداشت استاد دکتر محمدعلی اردبیلی. تهران: انتشارات میزان، 1401.
- سماواتی، امیر. «ناتوانان بزه‌دیده؛ از بایسته‌های جرم‌شناختی تا قوانین و مقررات کیفری»، حقوقی دادگستری، 69، 52-53(1384)، 119-168.
- شیری، عباس. «بزه‌دیده‌شناسی قضایی (قانونی)». تحقیقات حقوقی، 21، 84(1397)، 215-242.
- شیری، عباس. «حقوق و نیازهای بزه‌دیده در مرحله پلیسی». پژوهش‌های دانش انتظامی، 20، 2(1397)، 191-220.
- شیری، عباس. عدالت ترمیمی. تهران: انتشارات میزان، 1396.
- طهماسبی، جواد. آیین دادرسی کیفری 1. تهران: انتشارات میزان، 1398.
- کاظمی، صادق. «اقدامات احتیاطی نسبت به شهود و بزه‌دیده با تأکید بر قانون آیین دادرسی کیفری 1392». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. شیراز: دانشگاه شیراز، 1396.
- کوشکی، غلامحسین. آیین دادرسی کیفری. تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی، 1400.
- معاونت حقوقی و توسعه قضایی قوه قضائیه (مرکز مطالعات توسعه قضایی). عدالت برای بزه‌دیدگان. ترجمه علی شایان. تهران: انتشارات سلسبیل، 1384.
- منصورآبادی، عباس و فضل‌الله فروغی. آیین دادرسی کیفری 1. تهران: انتشارات میزان، 1395.
- مؤذن‌زادگان، حسنعلی. «پیشگیری از تشدید بزه‌دیدگی در فرایند دادرسی». نشریه مطالعات پیشگیری از جرم، 12(1388)، 15-32.
- مهرپور، حسین. نظام بین‌المللی حقوق بشر. تهران: انتشارات اطلاعات، 1394.
- نیازپور، امیرحسن. «نقش بزه‌دیده در چگونگی پاسخ‌دهی به بزهکاران». مجله تحقیقات حقوقی، 15، 57(1391)، 366-384.
- والین، لوک. «قربانیان و شهود در جنایات بین‌المللی: از حق حمایت تا حق بیان». ترجمه توکل حبیب‌زاده و مجتبی جعفری. حقوقی بین‌المللی، 23، 34(1385)، 33-56.
Doi: 10.22066/cilamag.2006.17848
-  یوسفی، ایمان. آیین دادرسی کیفری 1. تهران: انتشارات میزان، 1393.
ب) منابع خارجی

- Charter of Victims’ Rights Resource Kit. Lawlink: NSW, 2004.
- Doak, Jon. “Victims’ Rights in the Criminal Justice System”. In: Encyclopedia of Criminology and Criminal Justice. ed. Gary Bruinsma and David Weisburd. New York: Springer Science+Business Media, 2014, 5497–5507.
- Guinchard, Serge and Jacques Buisson. Procédure pénale. 4th ed. Paris: Litec, 2008.
- Knudsen, Mathias L. Knudsen, Victims of Violence: Support, Challenges and Outcomes. New York: Nova Science Publishers, 2020,
- Lazerges, Christine. “le renforcemcnt de la presumption d innocence et droits des victims”. Revue de science criminelle et de droit pénal comparé, 1(2001), 70.
- Pradel, Jean. Pradel, Procédure pénale. 13th ed. Paris: Cujas, 2010.
- Lévy, René. Du suspect au coupable: le travail de police judiciaire. Genève: Éditions Médecine et Hygiène, 1987.
- Schoonmaker, Samuel V. “Criminal Law or Family Law: The Overlapping Issues”. Family Law Quarterly, 44, 2(2010), 155-167.