پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

مطالعه تطبیقی محرمانگی اطلاعات موکل نزد وکیل در حقوق ایران و آمریکا

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای حقوق خصوصی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه حقوق خصوصی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 استادیار، گروه حقوق خصوصی، واحد اسلامشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
در نظام حقوقی ایران و آمریکا، به موضوع محرمانگی اطلاعات موکل نزد وکیل به روش‌های مختلف تأکید شده است و قانونگذاران هر دو نظام در حمایت از موکلین، تلاش نموده‌اند تا حفظ اطلاعات در ساختاری قانونمند قرار گیرد. در نظام حقوقی ایران، حفظ اطلاعات موکل نزد وکیل دارای پیشینه طولانی بوده و حفظ اسرار اشخاص در قواعد فقهی نیز که منشأ قوانین نظام حقوقی ایران است، به آن انسجامی کامل داده است. در نظام حقوقی آمریکا نیز حفظ اسرار موکل به پشتوانه نظام کامن‌لا از انسجام مناسبی برخوردار است. با این وصف، موضوع محرمانگی اطلاعات موکل در نظام حقوقی آمریکا از وسعت و مؤلفه‌های گسترده‌تری نسبت به حقوق ایران برخوردار بوده که می‌تواند مورد توجه نظام حقوقی ایران قرار گیرد. هدف اصلی پژوهش حاضر، پاسخ به پرسش‌هایی است از این دست که اصولاً مبنای محرمانگی اطلاعات بین وکیل و موکل بر چه اساسی استوار گردیده است؟ و اینکه با پایان قرارداد وکالت به هر شکل قانونی، آیا موضوع محرمانگی اطلاعات بر ذمه وکیل باقی می‌ماند؟ تکاپوی فکری سامان‌یافته در نوشتار پیشِ رو به‌منظور یافتن پاسخ‌هایی معتبر برای این پرسش‌ها گویای آن است که موضوع ماندگاری اطلاعات موکل در نزد وکیل و مسئولیت در قبال آن، یکی از دغدغه‌های قانونگذار بوده که تلاش گردیده تا با توجه به ظرفیت‌های نظام حقوقی در دو کشور، وکلای دادگستری خود را مقید و مکلف به حفظ اسرار موکلین نمایند، مگر آنکه برحسب ضرورت و به خواست قانون افشای بدون رضایت مالک اسرار، از سوی وکیل صورت پذیرد که البته این موضوع در نظام حقوقی آمریکا بسیار محدودتر از نظام حقوقی ایران است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Comparative Study of Attorney-Client Confidentiality in Iranian and American Law

نویسندگان English

Paria Fattahi 1
Mehdi Meyhami 2
Mojtaba Dehghandar 3
Ismail Shahsavandi 2
1 PhD Student in Private Law, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Private Law, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Private Law, Islamshahr Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

Both the Iranian and American legal systems place significant importance on the confidentiality of information exchanged between attorney and client, albeit through distinct legal mechanisms and doctrinal frameworks. In both jurisdictions, legislators and judicial institutions have sought to establish a robust legal regime designed to protect clients and ensure the preservation of privileged communications. In the Iranian legal system, the duty of confidentiality is deeply rooted in Islamic jurisprudence (fiqh), which serves as a foundational pillar of the national legal order, providing the obligation with profound normative coherence and ethical legitimacy. Conversely, the American legal system approaches client confidentiality through the common law tradition, supported by well-established doctrines governing attorney-client privilege and professional ethics. Despite these shared objectives, the American concept of attorney-client confidentiality possesses broader dimensions and more sophisticated doctrinal components than those currently recognized under Iranian law. These distinctions provide valuable comparative insights for the potential development and refinement of Iranian legal doctrine in this field. This study addresses several fundamental inquiries: What constitutes the underlying legal and philosophical basis for confidentiality between attorney and client? Furthermore, does the duty of confidentiality persist after the termination of the attorney-client relationship? Findings indicate that the continued protection of client information has long been a priority for legislators in both jurisdictions. Consequently, both systems have imposed binding professional obligations on attorneys to maintain client secrets. While both recognize limited exceptions where disclosure may occur without client consent - such as when required by law or justified by legal necessity -the scope of permissible disclosure remains significantly narrower and more strictly regulated within the American legal framework compared to the broader, less defined exceptions prevalent in Iranian law.

کلیدواژه‌ها English

Confidential Communication
Unauthorized Disclosure of Information
Attorney Liability
Transfer of Information
Confidentiality Obligation
الف) منابع فارسی
- آریزی، محسن. «مروری بر مکاتب اخلاقی تکلیف گرایی، نتیجه گرایی و فضیلت گرایی». کنگره بین‌المللی نوآوری و تحقیق در علوم انسانی و اسلامی، تهران ، 1398.
- انصاری، باقر. «حمایت از اسرار تجاری در برابر افشای غیرمجاز».‌ پژوهش حقوقی، 41(1401)، 44.
- بخت‌جو، روح‌الله، عباس کریمی، محسن صادقی و محسن ساورایی. «نگاهی تحلیلی ـ کاربردی به قرارداد محرمانگی با تکیه بر قرارداد نمونه اتاق بازرگانی». پژوهشنامه بازرگانی، 23، 91(1398)، 192.
- بختیاروند، مصطفی و اکرم آقامحمدی. «قرارداد حفظ محرمانگی: راهکاری مطمئن برای جلوگیری از افشای اطلاعات محرمانه دارندگان اموال فکری». نشریه رشد فناوری، 12، 48(1395)، 43.
- توحیدی، احمدرضا و رضا شهبازی. اسرار تجاری در قانون تجارت. اولین همایش ملی وکالت اخلاق، فقه و حقوق، ‌تهران، 1393.
- چگینی، سعید. «حدود وظیفه مراقبت و مهارت وکیل در حقوق ایران و کامن‌لو». فصلنامه علمی – حقوقی، 2(1397)، 5.
- حاجی عزیزی، بیژن و سیده مریم اعتماد. تعهد وکیل به رعایت مصلحت موکل. تهران: نشر بوعلی سینا، 1401.
- دهخدا، علی‌اکبر. لغت‌نامه دهخدا. تهران: نشر دانشگاه تهران، 1395.
- رهبری، ابراهیم. حقوق اساسی تجاری. تهران: نشر سمت، 1398.
- روزنامه رسمی، «آیین‌نامه اجرایی لایحه قانونی استقلال کانون وکلا». تهران. 77. 1400، 2218.
- شعاریان، ابراهیم. «وظیفه همکاری موکل در مقابل وکیل دادگستری». مجله کانون وکلای دادگستری، 19-20(1396)، 55.
- شهیدی، مهدی و ایراندخت نظری. نظریه‌های حقوقی و لوایح. تهران: نشر مجد، 1398.
- علی‌اکبری، رستم و یاسر شاکری. «اصول و قواعد حاکم بر اخلاق حرفه‌ای در شغل وکالت». مجله تمدن حقوقی، 9(1400)، 205.
- فراکنا، ویلیام کی. فلسفه اخلاق. ترجمه هادی صادقی. تهران: نشر طه، 1393.
- فیض‌الاسلام، علی. شرحی بر نهج‌البلاغه. تهران: نشر سپهر، 1365.
- کاتوزیان، ناصر. حقوق مدنی، قواعد عمومی قراردادها، جلد 1. تهران: نشر گنج دانش، 1398.
- میرشکاری، عباس و شبیر آزادبخت. «مطالعه تطبیقی محرمانگی اطلاعات پزشکی متوفیان». مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، 26(1401)، 269.
- نظری توکلی، سعید و احمد امی. اخلاق حرفه‌ای وکالت و مشاوره. تهران: نشر طه، 1398.
ب) منابع انگلیسی
- Anderson, Kurt E, “Key Issues on Non-Disclosure Agreements (NDA)”, (2007).
- Barkett, J. M. “Attorney-Client Privilege”, Litigation, 45, (2018), 34.
- Cannon, T. A. “Ethics and Professional Responsibility for Legal Assistants”, (1996).
- Gifis, S. H. “Dictionary of Legal Terms: Definitions and Explanations for Non-Lawyers”. Simon and Schuster, (2015).
- Kamola, K. “Features of the definition of the attorney–client privilege in us judicial practice”. World Bulletin of Management and Law, 19(2023), 36.
- Kar, R. “The Art of Promise and Power of Contract”. Jotwell: J. Things We Like, 1(2016), 85.
- Kim, N. S. “Relative Consent and Contract Law”. Nev. LJ, 18(2017), 165.
- McCauley, J. M. “Attorney-Client Privilege and the Ethical Duty of Confidentiality for In-house Counsel under US Law”. Int'l. In-House Counsel Journal, 13, (2020), 1-20.
- McNicol, S. “Esso Australia Resources Ltd v Federal Commissioner of Taxation”. Sydney Law Review, 21, (1999), 656.
- Mitchell, R., E. Imwinkelried & M. Stockdale. “Deferred prosecution agreements and legal professional privilege/attorney-client privilege: English and US experience compared”. J. Int'l & Comp. L., 8, (2021), 283.
- Mootz III, F. J. “Ethical Cannabis Lawyering in California”. Mary's J. on Legal Malpractice & Ethics, 9(2018), 2.
- Patterson, L. “Legal Ethics and the Lawyer's Duty of Loyalty”. Emory LJ, 29, (1980), 909.
- Simon, W. H. “Attorney-client confidentiality: a critical analysis”. Geo. J. Legal Ethics, 30(2017), 447.
- Vasishtha, S. “Confidentiality and Limitations of Attorney-Client Privilege”, (2020), 370-394.
- Wald, E. & R. G. Pearce. “Being Good Lawyers: A Relational Approach to Law Practice”. Geo. J. Legal Ethics, 29, (2016), 601.
- Wilson, T. “Helpful decision on legal professional privilege”. Inhouse counsel, 5, 10(2002), 117-118.
- Yaroshefsky, E. “Regulation of Lawyers in Government Beyond the Client Representation Role”. Notre Dame JL Ethics & Pub. Pol'y, 33(2019).