پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

دلایل‌‌کاهش رغبت شهروندان در دستگیری متهمان (مطالعه موردی دانشجویان پسر دانشگاه فردوسی مشهد)

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 استاد، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.
2 استادیار، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.
3 دکترای حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.
4 دانشجوی دکترای حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.
چکیده
منظور از مداخله ناظران، مداخله انتظامی افراد عادی حاضر در صحنه جرم است؛ چنانکه در عملیاتِ «دستگیریِ شهروندی» مردم ناظر به توقیف مرتکبینِ جرم اقدام می‌‌کنند. این تحقیق با استفاده از روش پیمایشی و ابزار پرسشنامه محقق‌‌ساخته درصدد نگرش‌‌سنجی عوامل اجتناب از توقیف مرتکبان جرم در میان 353 دانشجوی پسر دانشگاه فردوسی مشهد در نیم‌‌ سال ‌‌اول سال تحصیلی 1402 است که با استفاده از فرمول کوکران مبنای آزمون قرار گرفتند. داده‌‌های پژوهش در دو بخش توصیفی و استنباطی قابل مطالعه است. بنا به یافته‌‌های توصیفی تحقیق، در نگرش افراد جامعه هدف، سطح اجتناب از این مداخله گسترده‌‌تر از مقدار مداخله است. در این رابطه به ترتیب، عدم آگاهی ناظر نسبت به انتخاب نوعِ واکنش، امید به مداخله سایر افراد حاضر در صحنه‌‌ جرم، ترس از سرزنش دیگران، مهم‌‌ نبودن موضوع جرم و ترس از صدمه ‌‌دیدن، بیشترین تأثیر و ترس از مؤاخذه شدن توسط پلیس و مهم نبودن سرنوشت قربانی به علت غریبه بودن او به ترتیب کمترین اثر را در این موضوع داشته‌‌اند. یافته‌‌های استنباطی ‌‌نیز نشان می‌دهد که در نگرش افراد مذکور، میان این عوامل و نوع جرم همبستگی معناداری وجود دارد؛ چنانکه به‌طور مثال در جرم «توزیع مواد مخدر صنعتی»، ترس صدمه ‌‌دیدن و ترس از سرزنش دیگران مهم‌ترین عواملِ ‌‌عدم مداخله جهت دستگیری مرتکبان جرم هستند. همچنین میان عدم مداخله و نوع رشته تحصیلی رابطه معناداری مشاهده شده، به طوری که تنها دانشجویان دانشکده حقوق، حس‌‌ مشارکت بیشتری در این زمینه ‌‌از خود نشان داده‌‌اند. در مقابل میان متغیرهای عدم ‌‌مداخله و سطحِ تحصیلات و وضعیت تأهل همبستگی معناداری مشاهده نشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Reasons for the Decreased Inclination of Citizens to Apprehend Offenders (Case Study: Male Students at Ferdowsi University of Mashhad)

نویسندگان English

َAbdolreza Javan Jafari 1
Sayyed Mehdi Seyedzadeh Sani 2
Prizad Kavosi Khasraghi 3
Mohamad Norouzi 4
1 Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University, Mashhad, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University, Mashhad, Iran.
3 PhD in Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University, Mashhad, Iran.
4 PhD Student in Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University, Mashhad, Iran.
چکیده English

Bystander intervention refers to the police-like intervention of ordinary individuals present at a crime scene; as in the operation of "citizen's arrest (Dastgiri-e Shahrvandi)", observing citizens take action to detain perpetrators of a crime. This research, using a survey method and a researcher-made questionnaire, seeks to gauge the attitudes toward factors for avoiding the detention of offenders among 353 male students at Ferdowsi University of Mashhad in the first semester of the 2023-2024 academic year, who were selected as the test basis using the Cochran formula. The research data can be studied in both descriptive and inferential sections. According to the descriptive findings of the research, in the attitude of the target population, the level of avoidance of this intervention is more extensive than the level of willingness to intervene. In this regard, the following factors, in order of importance, had the greatest impact: the bystander’s lack of awareness regarding the choice of reaction type, hope for intervention by other individuals present at the crime scene, fear of blame from others, the insignificance of the crime subject, and fear of injury. In contrast, fear of being reprimanded by the police and the insignificance of the victim’s fate due to them being a stranger had the least impact. The inferential findings also indicate that in the attitude of these individuals, there is a significant correlation between these factors and the type of crime; such that, for example, in the crime of "distribution of synthetic narcotics," fear of injury and fear of blame from others are the most important factors for non-intervention in apprehending offenders. Furthermore, a significant relationship was observed between non-intervention and the type of academic field, such that only students from the Faculty of Law showed a greater sense of civic participation in this regard. In contrast, no significant correlation was observed between the variables of non-intervention and the level of education and marital status.

کلیدواژه‌ها English

Bystander Non-Intervention
Citizen's Arrest
Crime Scene
Ferdowsi University
Social Responsibility
الف) منابع فارسی
- حسینی، سیده ساعده. «بررسی عوامل مؤثر بر مداخله ناظران در پیشگیری از جرم». رساله مقطع دکتری. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، 1400.
- حسینی، سیده ساعده، سید مهدی سیدزاده ثانی و عبدالرضا جوان جعفری. «رویکرد حقوقی جرم شناختی به مداخله ناظران در پیشگیری از جرم». آموزه‌‌های حقوق کیفری، 16، 18(1398)، 3 -30.
- دانایی راد، الناز و علی ادبی. «تأثیر مداخله ناظران بر انواع زورگویی (بررسی موردی پایه هفتم مدارس پسرانه ناحیه 7 مشهد)». حقوق کودک، 4، 14(1401)، 75- 92.
- رازقی موسوی، سید سجاد و مهرداد رایجیان اصلی. «واکاوی نقش پلیس جامعه محور در پرتو عدالت ترمیمی (با تاکید بر سامانه عدالت جنایی)». آموزه‌های فقه و حقوق جزا، 2، 1(1402)، 45-66.
- رضوانی جویباری، ناصر، مسعود حیدری و علی یوسف‌‌زاده. «مقابله با بی‌تفاوتی اجتماعی در سیاست کیفری ایران». مطالعات حقوق کیفری و جرم‌‌شناسی، 50، 1(1399)، 113- 135.
- عنبری، موسی و سارا غلامیان. «تبیین جامعه‌شناختی عوامل مرتبط با بی‌تفاوتی اجتماعی»، بررسی مسائل اجتماعی ایران (نامه علوم اجتماعی)، 7، 2(1395)، 133-159.
- فیشر، بونی ‌‌اس و استیون پی. لب. دانشنامه بزه‌‌دیده‌‌شناسی و پیشگیری از جرم، جلد اول. چاپ اول. تهران: انتشارات میزان، 1393.
- محبوبی‌منش، حسین. «تغییرات اجتماعی ازدواج». فصلنامه مطالعات راهبردی زنان، 26(1383)، 172-202.
- میرساردو، طاهره و موسی حسینی. «بررسی نقش مشارکت‌های مردمی در پیشگیری از سرقت منازل». پژوهش‌های جامعه‌شناختی، 4، 23(1389)، 111-131.
- ناطق‌‌پور، محمدجواد و سید احمد فیروزآبادی. «شکل‌گیری سرمایه اجتماعی و فراتحلیل عوامل مؤثر بر آن». نامه علوم اجتماعی، 28، 2(1385)، 160- 190.
- نوروزی، محمد. «نقش‏آفرینی شهروندان در مرحله تحقیقات مقدماتی». پایان‌‌نامه کارشناسی ارشد. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، 1396.
- نوروزی، محمد، عبدالرضا جوان جعفری و سید مهدی سیدزاده ثانی. «گونه‌‌شناسی مسئولیت‌های حاصل از «بازداشت شهروندی» در حقوق ایران». تعالی حقوق، 5، 4(1398)، 149-116.
- نوروزی، محمد، عبدالرضا جوان جعفری و سید مهدی سیدزاده ثانی. «نقش‌‌آفرینیِ شهروندان در فرایند تحقیقات مقدماتی». تعالی حقوق، 3، 18(1396)، 33-62.
- یزدیان جعفری، جعفر. «بررسی جرم خودداری از کمک به افراد در معرض خطر». حقوق پزشکی، 8، 31(1393)، 115-147.
ب) منابع خارجی

- Arlsdale, John Z. Trends in Social Psychology. Hauppauge, N.Y.: Nova Science Publishers Inc, 2003.
- Collin, Peter Hodgson. Dictionary of Law. Chicago: Fitzroy Dearborn publishers, 1999.
- Husain, Akbar. Social Psychology. Upper Saddle River, N.J.: ‎ Pearson, 2011.
- Wenik, Jack. “Forcing the bystander to get involved: A case for a statute requiring witnesses to report crime”. The Yale Law Journal, 94, 7(1985), 1787-1806. https://doi.org/10.2307/796222
ج) وب‌سایت‌ها و روزنامه‌‌های خبری

- رسانه مشرق. «اثر تماشاگر یا Bystander Effect چیست؟/ هرچه تماشاگر بیشتر، احتمال کمک کردن کمتر». 1402. قابل دسترسی در:
mshrgh.ir/1485607
- New York Times. “37 Who Saw Murder Didn’t Call the Police; Apathy at Stabbing of Queens Woman Shocks Inspector”. March 27, 1964. Available at: https://www.nytimes.com/1964/03/27/archives/37-who-saw-murder-didnt-call-the-police-apathy-at-stabbing-of.htmlhttps://en.wikipedia.org/wiki/Citizen%27s_arrest