پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

مبانی رسیدگی به خواسته ضمنی در دعاوی مدنی

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای حقوق خصوصی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران.
2 استادیار، گروه حقوق، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران.
چکیده
بعضی از خواسته‌ها در دادخواست ذکر نمی‌گردند، ولیکن جزء لوازم و مقدمات و یا از نتایج خواسته خواهان هستند و دادگاه بدون توجه به آنها نمی‌تواند به خواسته اصلی، رسیدگی و تصمیم‌گیری نماید. این‌چنین موضوعاتی که در هنگام رسیدگی به خواسته خواهان مورد بررسی قرار می‌گیرند، خواسته ضمنی دعوی محسوب می‌گردند که هرچند در قانون ایران به‌صراحت ذکری از آن به میان نیامده، ولیکن وارد دادرسی مدنی گردیده است. برخی دادگاه‌ها آن را مورد شناسایی قرار داده و گاه نسبت به آن همراه با خواسته مندرج در دادخواست حکم صادر می‌نمایند. حال پرسش این است که رسیدگی دادگاه به خواسته ضمنی خواهان بر اساس چه مبنایی صورت می‌پذیرد؟ و دادگاه‌ها با چه مجوزی می‌توانند به این خواسته غی مصرح خواهان رسیدگی نمایند؟ با استقرا در مواد قانونی مشخص می‌گردد که قانونگذار در بعضی دعاوی خواسته ضمنی را مورد پذیرش قرار داده که با وحدت ملاک از آن می‌توان نسبت به دیگر دعاوی نیز تسری داد. همچنین رأی اصراری شماره 3753 مورخ 24/10/1340 هیئت عمومی دیوان عالی کشور می‌تواند به‌عنوان قاعده عمومی در پذیرش این‌گونه خواسته‌ها در رویه قضایی ایران محسوب گردد. به‌علاوه دادگاه‌ها با تمسک به‌ قاعده تلازم اذن می‌توانند نسبت به خواسته ضمنی خواهان تصمیم‌گیری نمایند. این مقاله درصدد بررسی مبانی و اصولی است که دادگاه‌ها به استناد آن حق و یا تکلیف دارند نسبت به خواسته ضمنی خواهان رسیدگی و حکم صادر نمایند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Grounds for Adjudicating Implicit Claims in Civil Litigation

نویسندگان English

Mehdi Hajimohammad kazemi 1
Rahim Mokhtari 2
Hekmatollah Askari 2
1 PhD Student in Private Law, Shiraz Branch, Islamic Azad University, Shiraz, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Law, Shiraz Branch, Islamic Azad University, Shiraz, Iran.
چکیده English

Certain claims are not explicitly set forth in the statement of claim; yet, they form an integral part of the necessary incidents, prerequisites, or corollaries of the claimant’s principal claim, to the extent that the court cannot adjudicate the principal claim without addressing them. Such issues, which arise for consideration during the proceedings, are deemed the implicit claims of the case. While not expressly provided for in Iranian statutory law, they have found their way into civil procedure. Some courts acknowledge them and may render judgments on them concurrently with the express claim. This gives rise to the central questions: What is the legal basis for a court’s adjudication of a claimant’s implicit claim? By what authority may courts examine this unarticulated claim? An inductive analysis of legal provisions reveals that the legislature has indeed endorsed implicit claims in specific types of lawsuits - a recognition that can be extended to other cases by analogy. Moreover, Defiant Judgment No. 3753, dated 14 January 1962, issued by the General Board of the Supreme Court of Iran, may be regarded as establishing a general principle for the acceptance of such claims in Iranian judicial practice. Courts may also adjudicate implicit claims by recourse to the rule of implication (or: doctrine of implied inclusion) - the doctrine that the authorization of a matter entails the authorization of its necessary concomitants. This article aims to investigate the foundational grounds and principles that empower or obligate courts to examine and rule upon a claimant’s implicit claim.

کلیدواژه‌ها English

Implicit Claim
Logical Necessities
Preliminary Matters of a Claim
Grounds for Implicit Adjudication
Civil Procedure
الف) منابع فارسی
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. دانشنامه حقوقی. جلد سوم، چاپ چهارم. تهران: انتشارات ابن‌سینا، 1375.
- خالقیان، جواد، امید محمدی و الهه نوری. بررسی صلاحیت دادگاه خانواده. تهران: انتشارات اندیشه سبز نوین، 1395.
- خدابخشی، عبدالله. حقوق دعاوی. چاپ دوم. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1393.
- خدابخشی، عبدالله. مبانی فقهی آیین دادرسی مدنی. جلد اول. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1397.
- خمامی‌زاده، فرهاد. «تئوری موضوعات ضمنی در تعارض قوانین». تحقیقات حقوقی، 16، 61(1392)، 329-362.
- زندی، محمدرضا. رویه قضایی دادگاهی تجدیدنظر استان تهران در امور مدنی 7. چاپ دوم. تهران: انتشارات جنگل، 1389.
- شمس، عبدالله. آیین دادرسی مدنی دور پیشرفته. جلد دوم، چاپ چهل و سوم. تهران: انتشارات دراک، 1398.
- شمس، عبدالله، ابراهیم تقی‌زاده و کامران میرحاجی. «طرح امور موضوعی و آثار آن در دعوای مدنی». حقوقی دادگستری، 82، 103(1397)، 123-150.
https://doi.org/10.22106/jlj.2018.33933
- صادقی، مریم و علیرضا فصیحی‌زاده. «تأثیر قاعده تلازم اذن به شی‌ء با اذن به لوازم آن بر دادرسی در امور مدنی با تأکید بر رویه قضایی». مطالعات حقوقی، 13، 2(1400)، 183-220.
https://www.doi.org/10.22099/jls.2021.35998.3738
- صفیان، سعید. شناسایی طرفین دعوای مدنی. چاپ اول. تهران: انتشارات دادگستر، 1400.
- قاضی، حسین و سعید شریعتی. اصول فقه کاربردی. چاپ سیزدهم. تهران: انتشارات سمت، 1398.
- کاشانی، جواد و بدیع فتحی. «مطالعه دعوای ضمنی (متضمن) در دادرسی مدنی ایران و فرانسه با تأکید بر رویه قضایی». مجله مطالعات حقوقی، 13، 3(1400)، 185-213.
https://www.doi.org/10.22099/jls.2021.35817.3720
- کاشانی، جواد. «مرجع رسیدگی به دعاوی مسئولیت به طرفیت دولت». فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، 21، 73(1395)، 127-162.
- کشاورز، سید محمدعلی. آیین دادرسی مدنی. چاپ اول. تهران: انتشارات امیرکبیر، 1344.
- محسنی، حسن و محمد پورطهماسبی فرد. «اصل تسلط طرفین دعوا بر جهات و موضوعات دعوا». کانون وکلای دادگستری، 21، 190(1384)، 53-77.
- محسنی، حسن. اداره جریان دادرسی مدنی بر پایه همکاری در چارچوب اصول دادرسی. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1389.
- محسنی، حسن. کد آیین دادرسی مدنی فرانسه. چاپ چهارم. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1391.
- محمدی، ابوالحسن. قواعد فقه. چاپ اول. تهران: مؤسسه نشر یلدا، 1373.
- نهرینی، فریدون و محمد خاکباز. «کنکاشی بر قاعده محدود بودن رسیدگی دادگاه در قلمرو خواسته». حقوق خصوصی، 18، 1(1400)، 1-20.
https://www.doi.org/10.22059/jolt.2020.301501.1006842
- هرمزی، خیراله و فریدالدین تکاپو. «لوازم عقلی دعوا». پژوهش حقوق خصوصی، 9، 32(1399)، 21-59.
https://doi.org/10.22054/jplr.2021.47845.2316
ب) منابع عربی
- ابراهیم، محمد. النظریه العامه للطلبات العارضه الدعاوی الفرعیه فی قانون المرافعات علی ضوء المنهج القضایی. قاهره: دارالفکرالعربی، 1404ق.
ج) منابع خارجی

- Brus, Florence. “Le principe dispositif et le procès civil”. Thèse de doctorat, Université de Pau et des Pays de l’Adour, 2014.
- Motulsky, Henri. “La cause de la demande dans la délimitation de l’office du juge”. In: Écrits et notes de procédure civile. edited by Gérard Cornu and Jean Foyer. Paris: Dalloz, 1973.
- Normand, Jacques. “Le juge et le fondement du litige”. In: Mélanges Pierre Hébraud, 595-625. Toulouse: Université des sciences sociales de Toulouse, 1981.