پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

ماهیت سقوط تعهد توسط ثالث و بررسی امکان مراجعه او به متعهد

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بزرگمهر قائنات، قائنات، ایران.
چکیده
مقنن در مواردی سقوط تعهد توسط غیر مدیون را مجاز می‌‌داند. امر فوق می‌‌تواند بدون موافقت متعهد و متعهدله، یا با توافق با آنها و یا با رضایت یکی از آنها باشد. ماهیت حالات یادشده، می‌‌تواند محل بحث باشد. چیستی امرِ مذکور با عنایت بر تفاوت شرایط انعقاد و آثار عمل حقوقی با واقعه حقوقی ضرورت دارد. به‌ویژه که آن مسئله در امکان رجوع ثالث به متعهد بی‌تأثیر نیست. یافته‌‌ پژوهش حاضر بر آن است که در فرضی که غیرمتعهد بدون رضایت متعهد و متعهدله دین را ایفا می‌‌کند، ماهیت آن امر با حالتی که خود متعهد ایفای دین می‌‌کند، تفاوتی ندارد. در حالت یادشده، اگر ثالث مجبور به پرداخت دین دیگری به جهت دفع ضرر از خود یا متعهد (تحت شرایطی) باشد، با امعان بر مأذون بودن از جانب قانونگذار بر مبنای رجوع شخصی می‌‌تواند به مدیون مراجعه کند. در حالتی که ثالث با متعهد به شرط امکان رجوع، توافق بر ادای دین می‌‌کند نیز با فرضی که خود مدیون، دین را ایفا می‌‌نماید، دارای ماهیتی یکسان است و بر اساس عقد قرض می‌‌تواند به متعهد مراجعه کند. در حالتی که سقوط تعهد با رضایت متعهدله باشد، توافق می‌‌تواند در چهارچوب تبدیل تعهد و یا ضمان تعریف شود و اگر عقود یادشده به اذن مدیون بوده باشد، ثالث می‌‌تواند به او مراجعه کند. امر یادشده در صورتی که با رضایت متعهد و متعهدله باشد، ماهیت آن حواله بوده و با عنایت بر آنکه محال‌‌علیه به محیل معمولاً بدهکار است، مسئله رجوع اساساً مطرح نیست.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Nature of Discharge of an Obligation by a Third Party and Examination of His Possibility of Recourse Against the Obligor

نویسنده English

Hossein Bahrami
Assistant Professor, Department of Islamic Jurisprudence and Law, Faculty of Humanities, Bozorgmehr University of Qaenat, Qaenat, Iran.
چکیده English

Legislation in some cases permits a third party to discharge an obligation owed by another. This act can occur without the consent of either the obligor or the obligee, with the consent of one party, or with the agreement of both. The legal nature of these differing scenarios is a subject of debate, and its characterization, distinguishing between a legal act and a legal event, is essential, as it directly affects the third party's possibility of recourse against the original obligor. The findings of this research assert the following: (1) When a third party performs the debt without the consent of the obligor or obligee, the act's nature does not differ from performance by the obligor himself. If the payment was compelled to avert harm, and the third party is so authorized by law (ma’zun), recourse against the debtor is permitted based on personal recourse (raj’uat-e shakhsi); (2) When discharge occurs with the obligor's agreement (conditional on recourse), its nature is likewise equivalent to the debtor's own performance, establishing a loan contract (‘aqd-e qarz) as the basis for recourse; (3) When discharge is made with the obligee's consent, the agreement may be structured as novation (tabdil-e ta’ahhod) or suretyship (dheman). If concluded with the debtor's permission, recourse against him is available; and (4) When discharge is with the consent of both parties, the transaction constitutes an assignment of debt (havāleh). Since the transferee (mohāl ‘alayh) is typically already indebted to the transferor (mohīl), the issue of separate recourse generally does not arise.

کلیدواژه‌ها English

Discharge of Obligation
Third Party
Another&‌‌rsquo
s Debt (Dayn-e Gheyr)
Recourse
Lack of Authorization
الف) فارسی
- اسکینی، ربیعا. حقوق تجارت (برات، سفته، قبض انبار، اسناد در وجه حامل و چک). چاپ نهم. تهران: سمت، 1384.
- اصغری آقمشهدی، فخرالدین و شهرام اصغری. «پرداخت دین دیگری از روی ناچاری». حقوق خصوصی، 9، 1(1391)، 55-70.
Doi: 10.22059/JOLT.2012.35125
- امامی، سید حسن. حقوق مدنی. جلد 1 و 2. تهران: انتشارات اسلامیه، بی‌‌تا.
- باقری، احمد. «وفای به عهد». مقالات و بررسی‌ها، 63(1377)، 61-82.
- تقی‌‌پور، بهرام و امیر حسینی جلیلیان. «لزوم تجارتی قلمداد شدن معاملات غیرمنقول». فصلنامه پژوهش‌‌های بازرگانی، 89(1397)، 35-58.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. ترمینولوژی حقوق. چاپ سیزدهم. تهران: گنج دانش، 1382.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. مبسوط در ترمینولوژی حقوق. جلد 1، 4 و 5. چاپ سوم. تهران: گنج دانش، 1386.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. مجموعه محشی قانون مدنی. چاپ دوم. تهران: گنج دانش، 1382.
- جوانمردی، ناهید. «ماهیت وفای به عهد و برسی مصادیق آن در حقوق ایران». پژوهش حقوق و سیاست، 4(1380)، 45-68.
- داروئی، عباسعلی. «پرداخت دین دیگری در نظام حقوقی ایران». مطالعات حقوق خصوصی، 39، 4(1388)، 157-172.
- دمیرچیلی، محمد، علی حاتمی و محسن قرائی. قانون تجارت در نظم حقوقی کنونی. چاپ چهارم. تهران: انتشارات میثاق عدالت، 1384.
- شعاریان ستاری، ابراهیم و سئودا باحجب عظیمی. «حکم الزام متعهد به ایفای عین تعهد و اجرای آن از سوی شخص ثالث در حقوق ایران و فرانسه». مطالعات حقوق تطبیقی، 11، 2(1399)، 591-611.
Doi: 10.22059/JCL.2020.298369.633977
- شهیدی، مهدی. آثار قراردادها و تعهدات. چاپ دوم. تهران: انتشارات مجد، 1383.
- شهیدی، مهدی. سقوط تعهدات. چاپ ششم. تهران: انتشارات مجد، 1383.
- صقری، محمد. حقوق بازرگانی «اسناد». چاپ دوم. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1387.
- طباطبایی، سید محمدصادق و زهرا اکرامی. «ماهیت حقوقی ایفای غیرموضوع تعهد». پژوهش حقوق خصوصی، 2، 5(1392)، 83-96.
- عمید، حسن. فرهنگ عمید. جلد 2. تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر، 1363.
- کاتوزیان، ناصر. الزام‌‌های خارج از قرارداد. جلد 2. چاپ دهم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1391.
- کاتوزیان، ناصر. عقود معین. جلد 4. چاپ چهارم. تهران: شرکت سهامی انتشار با همکاری بهمن برنا، 1382.
- کاتوزیان، ناصر. قواعد عمومی قراردادها. جلد سوم و چهارم. چاپ چهارم. تهران: شرکت سهامی انتشار با همکاری بهمن برنا، 1383.
- کاتوزیان، ناصر. نظریه عمومی تعهدات. چاپ ششم. تهران: میزان، 1391.
- کاظمی، محمود و ابوالفضل شاهین. «ایفا به غیر موضوع تعهد: مطالعه تطبیقی در فقه اسلامی و حقوق فرانسه». فصلنامه پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 4، 3(1396)، 151-180.
Doi: 10.22091/CSIW.2018.3064.1353
- کاویانی، کورش. حقوق اسناد تجاری. چاپ ششم. تهران: میزان، 1393.
- محقق داماد، سید مصطفی. قواعد فقه. جلد 3. چاپ دوازدهم. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، 1406.
- مولائی، یوسف و امیر نجفی قامت.، «ایفای تعهد توسط ثالث». فقه و مبانی حقوق اسلامی، 9، 2(1395)، 91- 106.
ب) منابع عربی
- شهید ثانی، زین‌الدین. الروضه البهیه فی الشرح المعه الدمشقیه. جلد 4. چاپ اول. تهران: کتابفروشی داوری، 1410.
- طباطبائی یزدی، سید محمدکاظم. العروه الوثقی. جلد 2. چاپ دوم. بیروت: مؤسسه  الأعلمی للمطبوعات، 1409.
- علامه حلی، حسن بن یوسف. تحریر الاحکام، جلد 1. چاپ اول. مشهد: مؤسسه  آل البیت علیهم‌السلام، بی‌‌تا.
- علامه حلی، حسن بن یوسف. قواعد الاحکام، جلد 2. چاپ اول. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1413.
- کرکی، محقق ثانی. جامع المقاصد. جلد 5. چاپ دوم. قم: مؤسسه  آل البیت علیهم‌السلام، 1414.
- محقق حلی، نجم‌‌الدین. شرایع الاسلام. جلد 2. چاپ دوم. قم: مؤسسه  اسماعیلیان، 1408.
- نجفی، محمدحسن. جواهر‌‌الکلام. جلد 26 و 37. چاپ هفتم. بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1404.