پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

پیشگیری از جرایم خشن در جوامع عشیره‌ای؛ چالش‌ها و راهکارها

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران.
2 استاد، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران.
چکیده
ویژگی‌های منحصربه‌فرد فرهنگی و ساختار پیچیده جوامع عشایری ایران، منجر به ایجاد شرایطی شده است که اجرای سیاست‌های پیشگیرانه در رابطه با جرایم خشن را با چالش‌های اساسی مواجه نموده است. برخی ارزش‌های سنتی و فرهنگی مروج خشونت، ساختارهای قدرت محلیِ متعارض با نظام قانونی حل اختلاف و عدم آشنایی افراد محلی با حقوق و تکالیف قانونی را به‌عنوان نمونه‌هایی از این چالش‌ها می‌توان برشمرد. ویژگی‌های مورد اشاره موجب می‌شود که تدابیر و سیاست‌های کلان پیشگیری در جوامع محلی، عملکرد و نتایج مطلوبی در پی نداشته باشند. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی در پی تبیین چگونگی تأثیر چالش‌های موجود بر شکل‌گیری تعارض میان ارزش‌های سنتی جوامع عشایری و نظام حقوقی رسمی کشور و درصدد تبیین آن است که این تعارض‌ها چگونه موجب گرایش افراد به شیوه‌های محلی و غیررسمی حل‌وفصل اختلافات ـ که در بسیاری موارد خصیصه‌ای خشونت‌آمیز دارند ـ می‌شود. درنهایت سعی می‌گردد ابتدا چالش‌های پیشگیری در بستر جامعه عشایری واکاوی و تبیین و در وهله بعد با تحلیل شقوق پیشگیری غیرکیفری، راه‌حل‌های عملی و قابل اجرا برای رفع چالش‌های مذکور تجویز و پیشنهاد گردد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Prevention of Violent Crimes in Tribal Communities: Challenges and Solutions

نویسندگان English

Vahid Bazvand 1
Farid Mohseni 2
1 PhD Student in Criminal Law and Criminology, University of Judicial Sciences and Administrative Services, Tehran, Iran.
2 Professor, Department of Criminal Law and Criminology, University of Judicial Sciences and Administrative Services, Tehran, Iran.
چکیده English

The distinctive cultural characteristics and complex social structure of Iran’s tribal communities have created conditions that pose significant challenges to the implementation of preventive policies aimed at addressing violent crimes. Among the most important of these challenges are certain traditional and cultural values conducive to retaliatory or violent practices, local power structures that at times operate in tension with the formal legal system of dispute resolution, and limited public awareness of legal rights and obligations within local communities. Such characteristics often reduce the effectiveness of broader crime-prevention policies when implemented in tribal and local contexts. Adopting a descriptive-analytical methodology, this study seeks to explain how these challenges contribute to the emergence of tensions between the traditional values governing tribal communities and the country’s formal legal order. The article further examines how such tensions may encourage individuals to rely on local and informal mechanisms of dispute settlement, many of which can assume violent or retaliatory forms. The study therefore attempts, first, to analyze and clarify the principal challenges confronting crime prevention within tribal social structures and, second, to evaluate various forms of non-penal preventive measures in order to propose practical and enforceable solutions capable of addressing these challenges. In doing so, the article emphasizes the importance of adopting culturally informed and community-oriented approaches to crime prevention that are capable of reconciling local customs with the requirements of the official justice system.

کلیدواژه‌ها English

Violent Crimes
Preventive Criminology
Tribal Communities
Tribal Culture
Traditional Dispute Resolution Mechanisms
الف) منابع فارسی
- ارجمندی، غلام‌رضا و ابوالقاسم نوروزی. «حل منازعات قومی در میان عشایر بختیاری شهرستان ایذه: رسم خون‌بری یا خون‌بس». نشریه بررسی مسائل اجتماعی ایران، 1،1(1389)، 1-44.
- اردبیلی، محمدعلی. حقوق جزای عمومی، جلد اول. تهران، نشر میزان، 1386.
- امان‌اللهی، اسکندر. کوچ‌نشینی در ایران. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1398.
- باقری، معصومه، مرضیه شهریاری، سجاد بهمنی و علی بوداقی. «واکاوی تعیین‌گرهای ‌اجتماعی‌ و‌ فرهنگی ‌نگهداری ‌و‌ استفاده‌ از ‌سلاح ‌گرم در‌ استان ‌خوزستان». پژوهشهای‌ راهبردی ‌مسائل‌ اجتماعی‌، 12، 43(1402)، 23-46.
- پرادل، ژان. تاریخ اندیشه‌های کیفری. ترجمه علی حسین نجفی ابرندآبادی. چاپ اول. تهران: انتشارات سمت، ١٣٨١.
- تقی‌پور، علیرضا. «پیشگیری غیرکیفری از جرم در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، دانش حقوق عمومی، 8، 24(1398)، 1-18.
 Doi: 10.22034/QJPLK.2019.170
- خسروی، عبدالعلی. فرهنگ بختیاری. اصفهان: انتشارات فرهنگسرا، 1372.
- داوودی حموله، سریا. دانشنامۀ قوم بختیاری. اهواز: نشر معتبر، 1393.
- دهخدا، علی‌اکبر. لغتنامه دهخدا، جلد یازدهم. چاپ دوم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1377.
- رایجیان اصلی، مهرداد و ولی‌الله صادقی. «پیشگیری مبتنی بر توسعه فرهنگی». فصلنامه مطالعات پیشگیری از جرم، 8، 28(1392)، 145-168.
- رضوانی، علی‌اصغر. اسلام‌شناسی و پاسخ به شبهات. چاپ سوم. قم: نشر مسجد مقدس جمکران، 1386.
- سرلک، رضا. آداب و رسوم و فرهنگ عامۀ ایل بختیاری چهارلنگ. تهران: نشر طهوری، 1385.
- صلاحی، جاوید. کلیات جرم‌شناسی و تئوری‌های جدید. ویرایش اول. تهران: انتشارات مجد، 1393.
- صبح‌دل، محمد. «جایگاه حقوقی قوه قضاییه در پیشگیری اجتماعی». فصلنامه قانون‌یار، 4، 4(١٣٩٦)، 93-108.
- صفی‌نژاد، جواد. «ساختار اجتماعی عشایر ایران». فصلنامه علمی مطالعات ملی، 5، 17(1383)، 43-84.
- طارم سری، مسعود، بهرام مستقیمی نسرین مصفا و جمشید ممتاز. «مفهوم تجاوز در حقوق بین‌الملل». مجله حقوقی بین‌المللی، 7، 8(1366)، 5-89.
- طریحی، فخرالدین. مجمع البحرین، جلد سوم. ترجمه و تحقیق احمد حسینی اشکوری. ویرایش سوم. تهران: نشر مرتضوی، 1375.
- عشایری، طاها، اسماعیل جهانی دولت‌آباد و الهام عباسی. «بررسی جامعه‌شناختی تاریخیِ سازکارهای مدیریت نزاع‌های ایلی ـ طایفه‌ای در جوامع روستایی ایران». فصلنامه توسعه اجتماعی، 12، 47(1397)، 173-210.
Doi: 10.22055/qjsd.2018.13657
- غلامی، حسین و حسین مرادقلی. «خون صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل». پژوهشهای حقوق جزا و جرم‌شناسی، 5، 1(1394)، 157-182.
- کاظمی سرکانه، سید سجاد. «آن سوی دیوار سوءظن، نگاهی بـه تأثیر آداب و رسوم بر وقوع قتل‌های شرافتی». فصلنامه مطالعـات پیشـگیری از جـرم، 5، 16(1389)، 115-140.
- کی‌نیا، مهدی. مبانی جرم‌شناسی، جلد اول. ویرایش نهم. تهران: مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران، 1388.
- مجدی، علی‌اکبر و همکاران. جامعه‌شناسی ایلات و عشایر. مشهد: نشر خانه علوم تربیتی، 1399.
- محسنی، فرید. جرم‌شناسی. چاپ اول. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع)، 1394.
- محسنی، فرید. نظریه‌های جرم‌شناسی. ویرایش اول. تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه، 1397.
- محیط، هرمز. تاریخ شفاهی ایل شاهسون بغدادی به روایت فتح السلطان. تهران: نشر نگارینه، 1392.
- معین، محمد. فرهنگ فارسی، جلد اول. چاپ سوم. تهران: انتشارات امیرکبیر، 1357.
- موسوی بجنوردی، سید محمدکاظم. دائره‌المعارف بزرگ اسلامی، جلد دهم. تهران: نشر مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی، 1380.
- نجفی ابرندآبادی، علیحسین و حمید هاشم‌بیگی. دانشنامه جرم‌شناسی. ویرایش پنجم. تهران: انتشارات گنج دانش، 1397.
- نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین. «پیشگیری عادلانه از جرم». در: علوم جنایی (مجموعه مقالات در تجلیل از استاد دکتر محمد آشوری). چاپ اول. تهران: انتشارات سمت، 1383.
- نیازپور، امیرحسین. «حقوق پیشگیری از بزهکاری در ایران». مجله حقوقی دادگستری، 68، 48-49(۱۳۸۳)، 169-226.
- هاشمی، سیدحسین. «ماهیت و ابعاد خشونت در چشم‌انداز قرآن». مجله پژوهش‌های قرآنی، 10، 37(1383)، 184-211.
- هانری فاورو، شارل. انسان‌شناسی: خاستگاه و مفاهیم آثار و دانشمندان. ترجمه علیرضا خدامی. چاپ اول. تهران: نشر فصل نو، 1386.
- یوسفوند، حسن‌رضا، یعقوب احمدی، علیرضا محسنی تبریزی و اصغر ابوالحسنی. «تبیین رابطه جرایم خشونت‌آمیز (قتل) با تأکید بر نابرابری در توسعه اجتماعی ـ اقتصادی در ایران». فصلنامه توسعه اجتماعی، 9، 3(1394)، 115-140.
Doi: 10.22055/qjsd.2015.11924
- یوسفی، علی و احمدرضا اصغرپور ماسوله. «قوم‌مداری و اثر آن بر روابط بین قومی در ایران». دانشنامه علوم اجتماعی تربیت مدرس، 1، 1(1388)، 125-144.
ب) منابع عربی
- ابن درید، محمدبن حسن. جمهره اللغه، جلد دوم. ویرایش اول. بیروت: نشر دارالعلم للملایین، 1988م.
- ابن منظور، محمدبن مکرم. لسان العرب، جلد چهارم. ویرایش سوم. بیروت: دار صادر، 1414 ق.
- الراغب الأصفهانى، أبوالقاسم الحسین بن محمد. المفردات فی غریب القرآن. المحقق: صفوان عدنان الداودی، جلد اول. بیروت: دارالقلم، 1412.   
ج) منابع خارجی
- Annamoradnejad, Rahimberdi and Sedigheh Lotfi. “Demographic changes of nomadic communities in Iran (1956-2008)”. Asian Population Studies, 6, 3(2010), 335-345. Doi:10.1080/17441730.2010.512764
- Arbi-Aster, Anthony. “Violence”. in: William Outhivaite, Tom Battamore (Ed). The Blackwell Dictionary of Towenthieth Century Social Thought. U.S.A: Blackwell, 1993.
- Clarke, Ronald V. “Situational Crime Prevention”. Crime and Justice, 19, (1995), 91-150.
- Hoffmann, John, Timothy O. Ireland and Cothy Spatz Widom. “Traditional Socialization Theories of Violence: A Critical Examination”. in: John Archer (Ed). Male Violence. London: Routledge, 1994.
- Merton, Robert k. “Social and Anomie”. American Sociological Review, 3, 5(1938), 672-682.
- Oxford English Dictionary. Available at: askoxford.com
- Palomero‑Gallagher, Nicola  and Katrin Amunts. “A short review on emotion processing: a lateralized network of neuronal networks”. Brain Structure and Function, 227(2022), 673-684.Doi:10.1007/ss00429-021-02331-7
د) مطالب برخط (آنلاین)
- باشگاه خبرنگاران جوان، «آیین سنتی چوب بازی دو کشته و زخمی بر جای گذاشت»، ۱۱ مرداد ۱۳۹۸. قابل دسترسی در:
https://www.yjc.ir/fa/news/7023261/
- تابناک. «تیراندازی در شادگان عروسی را به عزا تبدیل کرد».  08/01/1396. قابل دسترسی در:
https://www.tabnak.ir/fa/news/680120/
- سایت مرکز آمار ایران. قابل دسترسی در:
 https://www.amar.org.ir
- سایت مرکز آمار ایران. قابل دسترسی در:
 https://amar.org.ir/salnameh-amari