پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

مبانی تفکیک‌پذیری جهات بطلان ذاتی از نسبی در داوری‌های داخلی

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
مهدی معینی فر 1
احمد امیر معزی 2
عبدالحمید مرتضوی 3
1 دانشجوی دکترای حقوق خصوصی، گروه حقوق، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران.
2 استادیار، گروه حقوق، مؤسسه آموزش عالی ادیب، ساری، ایران.
3 استادیار، گروه حقوق، عضو مدعو، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران.
10.48300/jlr.2024.430309.2518
چکیده
مواد ۴۸۹ تا ۴۹۲ قانون آیین دادرسی مدنی، در ظاهر دلالت بر محدود بودن دامنه ممیزی قضایی نسبت به آرای داوری به چهارچوب طرح دعوای ابطال از سوی طرفین دارد، به نحوی که با انقضای فرجه مقرر قانونی، دستور اجرا بر دادگاه تحمیل می‌گردد. حال آنکه برخی جهات بطلان مربوط به نظم عمومی است و آثار خطیری بر قوام، حیثیت و منافع جامعه دارد، لذا قائل شدن به موضع انفعالی دادگاه در مواجهه با این دسته از جهات، به‌صرف کوتاهی طرفین در طرح دعوی ابطال رأی داوری پذیرفتنی نیست. از این رو برخلاف جهات بطلان نسبی یا شخصی که با انقضای مدت بیست‌روزه اعتراض، امکان تعرض بدان از دست می‌رود، در جهات بطلان ذاتی حق نظارت حاکمیت در راستای نظم عمومی با انقضای مدت زایل نخواهد شد. در قانون داوری تجاری بین‌المللی و قانون الحاق ایران به کنوانسیون نیویورک به تأسی از اصول پذیرفته‌شده جهانی، تفکیک میان جهات نظم عمومی از جهات شخصی، پذیرفته ‌شده است؛ اما در حوزه داوری‌های داخلی علی‌رغم احساس شدن ضرورت و منطق تفکیک جهات بطلان ذاتی و نسبی از سوی دکترین، مفقود بودن مستند صریح قانونی و مدلل نشدن این نظریه، امکان استناد به این تفکیک و درنتیجه مترتب شدن آثار حقوقی آن را دشوار می‌سازد. در مقاله حاضر تلاش شده است با روش توصیفی ـ تحلیلی و مطالعه کتابخانه‌ای خلأ پایگاه قانونی تفکیک جهات بطلان ذاتی از نسبی در داوری‌های داخلی برطرف شده و مبانی حقوقی آن تبیین گردد.
کلیدواژه‌ها
داوری داخلی
جهات بطلان
استنادپذیری
کنوانسیون نیویورک
قانون داوری تجاری بین‌المللی

عنوان مقاله English

Distinguishing Inherent and Relative Grounds of Nullity in Domestic Arbitration: Foundations and Implications

نویسندگان English

Mehdi Moinifar 1
Ahmad Amir Moezzi 2
Abdolhamid Mortazavi 3
1 PhD Student in Private Law, Sari Branch, Islamic Azad University, Sari, Iran.
2 Assistant Professor, Law Department, Adib Institute of Higher Education, Sari, Iran.
3 Assistant Professor, Law Department, University of Judicial Sciences and Administrative Services, Tehran, Iran.
چکیده English

Articles 489 to 492 of the Iranian Code of Civil Procedure, at least prima facie, indicate that the scope of judicial review over arbitral awards is confined to the framework of an action for annulment initiated by the parties, in such a manner that upon the expiration of the statutory time limit, the court is effectively compelled to issue an enforcement order. However, certain grounds for annulment pertain to public policy and entail serious consequences for the integrity, legitimacy, and interests of society. Accordingly, adopting judicialsabstention toward such grounds merely because of the parties’ failure to initiate annulment proceedings cannot be regarded as acceptable. Therefore, unlike relative or party-dependent (waivable) grounds of nullity, in respect of which the right to challenge the arbitral award is extinguished upon the expiration of the twenty-day objection period, the State’s ex officio supervisory competence in matters implicating inherent and public-policy (non-waivable) nullity is not extinguished by the lapse of time. In the Iranian International Commercial Arbitration Act and the Convention on the Recognition and Enforcement of Foreign Arbitral Awards, following internationally accepted principles, a distinction has been recognized between public-policy grounds and party-dependent grounds for annulment. Nevertheless, in the realm of domestic arbitration, despite the fact that legal doctrine has acknowledged both the necessity and rationale for distinguishing inherent grounds of nullity from relative grounds, the absence of an explicit statutory basis and the lack of a sufficiently reasoned doctrinal foundation have rendered reliance upon such a distinction, and consequently the attachment of its legal effects, difficult in practice. This article seeks, through a descriptive-analytical approach and library-based research, to address the absence of a clear legal foundation for distinguishing inherent (absolute) grounds of nullity from relative grounds in domestic arbitration and to elucidate the legal principles underpinning such distinction.

کلیدواژه‌ها English

Domestic Arbitration
Grounds of Nullity
Invocability
Convention on the Recognition and Enforcement of Foreign Arbitral Awards
Iranian International Commercial Arbitration Act
الف) منابع فارسی
- اصلانی، حمیدرضا. فایل صوتی «موافقت‌نامه داوری». برگزارشده در مرکز داوری اتاق بازرگانی، 1395.
- الماسی، نجادعلی. حقوق بین‌الملل خصوصی. چاپ شانزدهم. تهران: نشر میزان، 1385.
- توکلی، محمدمهدی. نصب داور: احکام و آثار آن. چاپ اول. تهران: انتشارات میزان، 1395.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر. ترمینولوژی حقوق. چاپ ششم. تهران: گنج دانش، 1372.
- حسنی، محمدمهدی. «امکان اجرای آرای داوری بر خلاف قانون و نظم عمومی». فصلنامه کانون وکلای دادگستری خراسان، 2، 6(1391)، 35-52.
- خدابخشی، عبدالله. حقوق داوری و دعاوی مربوط به آن در رویه قضایی. تهران: انتشار شرکت سهامی، 1391.
- رضایی، علی. «آزادی اراده طرفین در نظارت قضایی بر آرای تجاری بین‌المللی ». حقوقی بین‌المللی، 37، 62(1399)، 307-334.
- سروی، محمدباقر.نگرشی کاربردی به موضوع داوری در حقوق ایران. تهران: فکرسازان، 1389.
- شمس، عبدالله. آیین دادرسی مدنی، جلد دوم. چاپ نوزدهم. تهران: انتشارات دراک، 1387.
- شمس، عبدالله. آیین دادرسی مدنی، جلد سوم. چاپ بیست و هفتم. تهران: انتشارات دراک، 1394.
- شهبازی‌نیا، مرتضی. فایل صوتی «ابطال رأی داوری». برگزارشده در کانون وکلای دادگستری البرز، 1395.
- صاحبی، مهدی. تفسیر قراردادها در حقوق خصوصی. چاپ اول. تهران: انتشارات ققنوس، 1376.
- کاتوزیان، امیرناصر. اعتبار امر قضاوت‌شده. چاپ پنجم. تهران: نشر دادگستر، 1376.
- کریمی، عباس و حمیدرضا پرتو. حقوق داوری داخلی. چاپ چهارم. تهران: نشر دادگستر، 1395.
- کیا، حسن، حسن محسنی و عیسی امینی، «رویکرد قضایی به بی‌اعتباری رأی داوری داخلی». پژوهشهای حقوقی، 20، 47(1400)، 164-147.
- محمدزاده اصل، حیدر. داوری در حقوق ایران. چاپ اول. تهران: انتشارات ققنوس، 1379.
- مدنی، سید جلال‌الدین. آیین دادرسی مدنی، جلد دوم. تهران: چاپخانه علامه طباطبایی، 1376.
- مرادوند، کریم و جلال جعفری. «جهات اعتراض به رأی داوری داخلی با نگاهی به قانون داوری تجاری بین‌المللی ایران و کنوانسیون نیویورک 1958». تحقیقات حقوق قضایی، 2، 3(1400)، 385-420.
- مرادی گوارشکی، علی‌اصغر. «قابلیت اعتراض خارج از مهلت نسبت به رأی داوری». فصلنامه داخلی کانون وکلای دادگستری استان خراسان، 3، 10(1392)، 45-67.
- مرتضوی، عبدالحمید. آیین رسیدگی داوری تجاری بین‌المللی. چاپ اول. تهران: انتشارات جاودانه، 1392.
- منصوری، ایوب و سید مرتضی حسینی. «نگاهی به اعمال قاعده سازگاری و حق انتخاب مساعدترین قاعده در کنوانسیون نیویورک». دیدگاه‌های حقوق قضایی، 24، 88(1398)، 125-140.
- منصوری، پریسا. «نقش دادگاه‌های داخلی در داوری تجاری بین‌المللی ». فصلنامه قانون‌یار، 3، 9(1398)، 321-342.
- مهاجری، علی. مبسوط در آیین دادرسی مدنی، جلد چهارم. تهران: فکرسازان، 1386.
- نوری یوشانلوئی، جعفر و سجاد قاسمی. «مطالعه تطبیقی جهات ابطال آرای داوری ». حقوق خصوصی، 19، 1(1401)، 147-178.
- نیکبخت، حمیدرضا. شناسایی و اجرای آرای داوری در ایران. چاپ اول. تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‎های بازرگانی، 1391.
- واحدی، جواد. «ابلاغ رأی داور». مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 30(1372)، 137-164.
- یوسف‌زاده، مرتضی. آیین داوری. چاپ اول. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1392.
ب) منابع خارجی
- Böckstiegel, Karl- Heinz. “Public Policy as a Limit to Arbitration and its Enforcement”. IBA Journal of Dispute Resolution, Special Issue, (2008), 1-10.
- Chong, Adeline Swee Ling. “Transnational public policy in civil and commercial matters”. Law Quarterly Review, 128(2012), 88-113.
- Dolinger, Jacob. “World Public Policy: Real International Public Policy in the Conflict of Laws”. Texas International Law Journal, XVII, II(1982), 167-193.
- Gaillard,  Emmanuel & Gordon E Kaiser. The Guide to Challenging and Enforcing Arbitration Awards. London: Law Business Research Ltd, 2019.
- Gaillard, Emmanuel, “Enforcement of award set aside in the country of origin: the Fench experience”. ICSID Review - Foreign Investment Law Journal, 14, 1(1999), 16-45. https://doi.org/10.1093/icsidreview/14.1.16
- Gelander, Jessica L. “Judicial review of international arbitral awards: Preserving independence in international commercial arbitrations”. Marquette Law Review, 80, 2(1997), 625-644.
- Tandon, Meher. “English High Court allows challenge to arbitral award for having been obtained by fraud and in violation of public policy”. April 2, 2024. Available at: https://www.iisd.org/itn/en/2024/04/02/english-high-court-allows-challenge-to-arbitral-award-for-having-been-obtained-by-fraud-and-in-violation-of-public-policy/
- Redfern, Alan & Martin Hunter. Law and Practice of International Commercial Arbitration. London: Sweet and Maxwell, 1991.
- Seppala, Christopher R. “French Domestic Arbitration Law”. International Lawyer, (1982), 749-792.
- Vanden Berg, Albert Jan. “Should the Setting Aside of the Arbitral Award be Abolished?”. ICSID Review Journal, 29, 2(2014), 263-288. Available at: https://doi.org/10.1093/icsidreview/sit053
پژوهشهای حقوقی
دوره 25، شماره 65
بهار 1405
صفحه 345-367