پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

آثار و مسئولیت‌‌های بین‌‌المللی در قبال تحریم‌‌های آمریکا علیه کشتی‌رانی ایران

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.
2 دانشجوی دکترای حقوق بین‌الملل، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، ایران.
3 استادیار، گروه حقوق بین‌الملل، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، ایران.
چکیده
این مقاله به بررسی تحریم‌های ایالات متحده آمریکا علیه کشتیرانی ایران و پیامدهای اقتصادی و حقوقی آن در سطح ملی و بین‌المللی می‌پردازد. هدف اصلی پژوهش، تحلیل آثار این تحریم‌ها بر اقتصاد ایران، به‌ویژه در حوزه صادرات نفت و حمل‌ونقل دریایی و نیز تبیین مسئولیت بین‌المللی ناشی از این اقدامات در چهارچوب حقوق بین‌الملل است. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی بوده و داده‌ها از طریق مطالعه منابع کتابخانه‌ای، تحقیقات پیشین و بررسی تاریخی روند تحریم‌ها گردآوری شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد تحریم‌های مزبور آثار قابل‌ توجهی بر اقتصاد ایران برجای گذاشته است؛ ازجمله کاهش چشمگیر صادرات نفت به‌عنوان منبع اصلی درآمد ارزی، افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل دریایی، محدودیت در دسترسی به خدمات مالی و بانکی بین‌المللی و تضعیف ناوگان کشتیرانی از حیث تأمین قطعات و تجهیزات. از منظر حقوقی، این تحریم‌ها چالش‌هایی اساسی در حوزه حقوق بین‌الملل ایجاد کرده‌اند. برخی تحلیل‌ها این اقدامات را بالقوه مغایر با اصولی چون عدم مداخله، آزادی دریانوردی، همکاری بین‌المللی و موازین حقوق بشر می‌دانند که می‌تواند مبنایی برای طرح بحث مسئولیت بین‌المللی دولت تحریم‌کننده فراهم آورد. افزون بر این، آثار غیرمستقیم تحریم‌ها بر دسترسی مردم به کالاهای اساسی و دارو، نگرانی‌هایی در زمینه تعهدات حقوق بشری ایجاد کرده است. درمجموع نتایج پژوهش حاکی از آن است که تحریم‌های مورد بحث علاوه بر پیامدهای اقتصادی گسترده، مسائل پیچیده‌ای در عرصه حقوق بین‌الملل و روابط بین‌المللی پدید آورده‌اند که حل‌وفصل آن‌ها مستلزم رویکردهای حقوقی دقیق و تلاش‌های دیپلماتیک چندجانبه است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Effects of U.S. Sanctions Against Iranian Shipping and the Resulting International Responsibility

نویسندگان English

Mehdi Hatami 1
Koroush Ghanbari 2
Farid Azadbakht 3
1 Associate Professor, Department of Law, Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran.
2 PhD Student in International Law, Kermanshah Branch, Islamic Azad University, Kermanshah, Iran.
3 Assistant Professor, Department of International Law, Kermanshah Branch, Islamic Azad University, Kermanshah, Iran.
چکیده English

This article examines the sanctions imposed by the United States against Iran’s shipping sector and analyzes their economic and legal consequences at both the domestic and international levels. The principal objective of the study is to assess the impact of these sanctions on the Iranian economy, particularly in the areas of oil exports and maritime transportation, and to evaluate the issue of international responsibility arising from such measures within the framework of international law. The study adopts a descriptive-analytical methodology, drawing upon library sources, prior scholarly studies, and a historical examination of the evolution of sanctions regimes. The findings indicate that the sanctions in question have had substantial effects on the Iranian economy. These effects include a significant reduction in oil exports as Iran’s primary source of foreign currency revenue, increased maritime transportation costs, restricted access to international financial and banking services, and the weakening of Iran’s maritime operational capacity due to difficulties in obtaining equipment and technical support. From a legal perspective, these sanctions have generated important challenges within the field of international law. A number of legal analyses regard such measures as potentially inconsistent with principles including non-interference in domestic affairs, freedom of navigation, international cooperation, and international human rights standards. Consequently, these considerations may provide a basis for examining the international responsibility of the sanctioning state. In addition, the indirect effects of sanctions on public access to essential goods, medicine, and humanitarian resources have raised serious concerns regarding compliance with international human rights obligations. In this respect, the article highlights the broader humanitarian implications of unilateral coercive measures and their possible tension with fundamental principles of international human rights law. Overall, findings suggest that the sanctions imposed against Iran’s shipping sector have produced not only extensive economic consequences but also complex legal and political challenges within the broader sphere of international law and international relations. Addressing these challenges requires meticulous legal analysis, effective multilateral diplomacy, and greater attention to the balance between state sovereignty, economic coercive measures, and the protection of fundamental human rights.

کلیدواژه‌ها English

Sanction
United States
Iranian Shipping Industry
International Responsibility
Human Rights Violation
International Relations
الف) منابع فارسی
- ابراهیم‌گل، علیرضا. طرح مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها، مسئولیت بین‌المللی دولت، متن و شرح مواد کمیسیون حقوق بین‌الملل. تهران: انتشارات مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش، 1389.
- امیر ارجمند، اردشیر و محمد حبیبی مجنده. «بررسی جایگاه حقوق مالکیت معنوی در نظام حقوق بشر». ‌نامه مفید، 52(1384)، 3-24.
- ایجازی، محمد حمید. «تعیین نقش و جایگاه اقتصاد مقاومتی پس از لغو تحریم‌ها». همایش ملی تفکر بسیجی، پژوهش و اقتصاد مقاومتی، 1400.
- ایرانمنش، سعید، نورالله صالحی و سید عبدالمجید جلایی اسفندآبادی. «رتبه‌بندی تحریم‌های اقتصادی علیه جمهوری اسلامی ایران با استفاده از نظر منتخبی از فعالان و دانش‌آموختگان اقتصاد بین‌الملل». مجله مجلس و راهبرد، 28، 108(1400)، ۲۵۷-۲۹۶.
Doi: 10.22034/mr.2021.4110.4099
- بایزیدی، رحیم و سید سعید میرترابی. «تحریم صنعت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران، روند پژوهی، ابعاد و اهداف». فصلنامه محیط‌شناسی راهبردی جمهوری اسلامی ایران، 6، 21(1401)، 9-40.
- بزرگی، وحید. «تحریم‌ها و ملاحظات سیاسی و امنیتی در سازمان تجارت جهانی». فصلنامه پژوهش‌های تجارت جهانی، 16-17(1388)، 7-19.
- پیری، مهدی و رضا سهرابی، «تحریم‌های فراسرزمینی ایالات متحده در ارتباط با ایران و سازگاری آن با قواعد سازمان جهانی تجارت»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، 50، 4(1399)، ۱۵۴۵-۱۵۶۵.
https://doi.org/10.22059/jplsq.2020.291517.2208
- تازش، عبدالله. روند تحریم‌ها در ایران و نقش انرژی در دوران تحریم. تهران: اندیشه طلایی، 1400.
- حاجیانی، حسین و فاطمه کشاورز. «توافق‌نامه برجام از منظر قانون اساسی ایران و معاهدات داخلی». اولین کنفرانس علمی پژوهشی رهیافت‌های نوین در علوم انسانی ایران، ایلام، 1396.
- حجازی، سید امرالدین و محمدعلی صلح‌چی. «شورای امنیت سازمان ملل متحد و تأثیر آن در ایجاد امنیت و عدالت کیفری بین‌المللی». فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، 9، 33(1399)، 9-46.
Doi: 10.22054/jclr.2020.45294.1967
- حدادی، مهدی. «استناد به مسئولیت دولت ناشی از نقض تعهدات عام الشمول». مجله حقوقی بین‌‌المللی. 42، 97(1398)، 21-39.
- خبرگزاری مهر آنلاین. «رأی دادگاه آلمان به نفع بانک ملی ایران در هامبورگ». شماره روزنامه ۵۵۷۱. شماره خبر ۳۹۰۸۲۹۷. 24/7/1401.
- خسروی زارگر، مسلم، سمیه بخشی و زهرا بخشی. «تجربه سیاسی جمهوری اسلامی ایران در مسئله هسته‌ای و نقش آن در توافق هسته‌ای برجام». اولین همایش ملی توافق هسته‌ای، از اجرا تا فرصت‌های پیش رو. 1395، 201-210.
- خواجوی، غلامرضا. «تحریم اقتصادی از منظر حقوق بین‌الملل با تأکید بر حقوق بین‌الملل اقتصادی و حق توسعه». دانشنامه حقوق اقتصادی، 2(1391)، 31-50.
- رحیم خویی، الناز و حسین رستم‌زاد. «تحلیل و نقد عملکرد دیوان اروپایی حقوق بشر در برخورد با ادعاهای نقض ماده 2 کنوانسیون اروپایی حقوق بشر». مجله حقوقی بین‌المللی، 34، 56(1396)، 823-859.
DOI: 10.22066/cilamag.2017.25173.
- زارعی هدک، محمد،  ایرج رضایی‌نژاد و علی بابایی مهر. «چالش‌های حقوقی تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا و تأثیر آن بر حق سلامت در پرتو رأی موقت دیوان بین‌المللی دادگستری (مطالعه موردی ایران)». راهبرد سیاسی، 5، 18(1400)، 35-50.
- سیدمشهدی، پردیس السادات، فرهاد قلم‌باز و علی اصغر اسفندیاری. «اهمیت صنعت نفت در ایجاد تولید و اشتغال در اقتصاد ایران و تأثیر آن بر سایر فعالیت‌های اقتصادی». پژوهش‌های رشد و توسعه اقتصادی، 1، 2(1390)، 133-161.
- شارق، زهراسادات و علیرضا محمدی مطلق، «مسئولیت بین‌المللی کشورهای عضو ائتلاف در مخاصمه یمن در پرتو بین‌المللی شدن مخاصمه»، فصلنامه آفاق امنیت، 9، 33(1395)، 173-208.
- شهنازی‌‌زاده، سید رضا، گارینه کشیشیان، حسن خداوردی و محمدرضا دهشیری. «فرصت‌ها، تهدیدها و راهکارهای پیش روی دیپلماسی انرژی جمهوری اسلامی ایران در بستر اقتصاد سیاسی منطقه‌ای». فصلنامه تحقیقات سیاسی و بین‌المللی، 11، 41(1398)، 79-91.
- صادقی حقیقی، دیدخت. «پرچ‌های مصلحتی بعد از کنوانسیون 1982». همایش بین‌المللی تحولات حقوق بین‌الملل دریاها بیست سال پس از لازم‌الاجرا شدن کنوانسیون حقوق دریاها، 1392.
- صالحی، جواد. «اقتصاد ایران و تحریم‌های آمریکا». صنعت نساجی و پوشاک، 300(1398)، 60.
- ضیایی بیگدلی، محمدرضا. حقوق معاهدات بین‌المللی. چاپ اول. تهران: انتشارات گنج دانش، 1387.
- طهماسبی، جواد. «راه اصلاح ساختار بانکی ایران از کجا می‌گذرد؟ بانک‌ها در پساتحریم». تجارت فردا. ۲۴ بهمن ۱۳۹۴. قابل دسترسی در:
https://www.tejaratefarda.com/fa/tiny/news-20762
- طیبی، سبحان و شیرین شیرازیان. مقدمه‌ای بر مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها در قبال خسارات زیست‌محیطی، چاپ اول. تهران: انتشارات خرسندی، 1398.
- عابدینی، حسن و جهانبخش ایزدی. «نقش متغیرهای داخلی در سیاست‌گذاری مذاکرات هسته‌ای دولت یازدهم». مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 7، 25(1396)، 271-289.
- عبداللهی، محسن، پریسا روشن‌فکر و زهرا دبیری. «کارآمدی اقدامات متقابل به‌عنوان ضمانت اجرای حقوق بشر». مجله حقوقی بین‌الملل، 32، 53(1394)، 128-150.
- عزتی، مرتضی و یونس سلمانی. «بررسی آثار مستقیم و غیرمستقیم تحریم‌ها در رشد اقتصادی ایران با تأکید بر بخش خارجی اقتصاد». فصلنامه آفاق امنیت، 7، 25(1393)، 170-189.
- علایی، سمیه. «مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها و تحریم‌های یک‌جانبه». پنجمین کنفرانس بین‌المللی و ملی مطالعات مدیریت، حسابداری و حقوق. تهران، 4 آذرماه 1400.
- علی‌محمدی، رضوان. «بررسی مشروعیت تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا در دوران پسابرجام از منظر حقوق بین‌الملل». پژوهش ملل، 5، 58(1399)، 8-20.
- غلامی، حسین و قاسم دشتبانی. «اثرات و پیامدهای تحریم‌های اقتصادی دولت ایالات متحده آمریکا». فصلنامه چشم‌انداز حسابداری و مدیریت، 4، 50(1400)، 121-142.
- فروغی‌نیا، حسین، محمد نقوی مرمتی و علی نقی مرمتی. «ماهیت تعهدات دولت‌ها در خصوص حق بر غذا از منظر حقوق بین‌الملل بشر و حقوق بشردوستانه». مطالعات حقوق بشر اسلامی، 7(1393)، 133-159.
- قلی‌‌زاده، حیدر و صمد قائم پناه. «مسئولیت بین‌المللی دولت ایالات متحده آمریکا از اعمال تحریم‌های یک‌جانبه علیه جمهوری اسلامی». فصلنامه علوم سیاسی، 14، 43(1397)، 211-220.
- کرافورد، جیمز. حقوق مسئولیت بین‌المللی (قواعد عمومی). مترجمین علیرضا ابراهیم‌گل  و سیامک کریمی. چاپ اول. تهران: انتشارات سنگلج، 1395.
- کرم‌زاده، سیامک. «صدور و اجرای آرای دادگاه‌های امریکا علیه اموال بانک مرکزی ایران از منظر حقوق بین‌الملل و حقوق امریکا». مطالعات حقوق تطبیقی، 9، 1(1397)، 351-379.
Doi: 10.22059/jcl.2018.247831.633598
- کهنسال، احمدرضا. «بررسی شرایط کنونی صنعت ساخت و تعمیر کشتی و عوامل مؤثر بر این صنعت». چهاردهمین همایش دریایی، تهران، 1391.
- گراهام، ایوانز و جفری تونام. فرهنگ روابط بین‌الملل. ترجمه حمیرا مشیرزاده و حسین شریفی طرازکوهی. تهران، نشر میزان، 1381.
- مجتهدی، محمدرضا. «درآمدی بر حقوق حل‌وفصل اختلافات سرمایه‌گذاری بین‌المللی بر مبنای کنوانسیون داوری ایکسید». مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، 2، 3(1390)، 175-199.
- محمدی، امیرحسین، حسین فرحی، سعید منصوری و حمیدرضا علیخانی کردشامی. «تحریم‌های آمریکا علیه ایران از منظر عهدنامه مودت 1955 (با تأکید بر دیدگاه اندیشکده‌ها و رسانه‌های آمریکایی)». پژوهشنامه رسانه بین‌الملل، 7، 1(1401)، 131-156.
- منتظران، جاوید. «مشروعیت تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا علیه ایران، مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری»، 1397. قابل دسترسی در:
http://www.css.ir/fa/content/114750
- موحد، محمدعلی. «گزارشی از دعوای ایران در دیوان بین‌المللی دادگستری علیه ایالات متحده امریکا در رابطه با انهدام سکوهای نفتی». فصلنامه تحقیقات حقوقی، 7، 39(1383)، 345-365.
- موسویان، حسین. تجزیه‌وتحلیل سیاست‌های هسته‌ای ایران از آغاز تا تغییر تیم هسته‌ای. تهران: وزارت امور خارجه، 1393.
- موسوی، فضلاله، فضلاله جوکار و عمران محمدی. «تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا علیه ایران، تناقض در گفتار و کردارو سیاست‌زدگی در حقوق بشر». فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، 16، 44(1393)، 149-173.
- موسوی میرکلائی، سیدطه. «شخصیت حقوقی شرکت دولتی و مصونیت اموال دولتی در پرونده برخی اموال ایران». مطالعات حقوق عمومی، 51، 3(1400)، 995-1021.
https://doi.org/10.22059/jplsq.2020.308258.2522
- موسی‌‌زاده، رضا و احمدرضا آذر پندار. «تأثیرات حقوق بشر بر نظام مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها». نشریه مطالعات حقوق عمومی، 53، 1(1402)، 208-219.
- مهربان، احمد. «رابطه تهدیدها و آسیب‌ها در حوزه امنیت ملی با نگاه به تحریم». فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک، 17، 76(1398)، 131-153.
- نقدی، فرزانه. «تحریم‌های بانکی ـ مالی، مذاکرات بین‌المللی و اقتصاد سیاسی جمهوری اسلامی ایران». فصلنامه مطالعات خاورمیانه، 30، 111(1402)، 1-22.
- نگوین، کک‌دین، پاتریک دییه و آلن پله. حقوق بین‌الملل عمومی. ترجمه حسن حبیبی. تهران: اطلاعات، 1382.
- نورانی، سید امیر سینا. «واکاوی تحریم‌های یک‌جانبه‌ اقتصادی در حقوق بین‌الملل: مطالعه موردی ایالات متحده». مجله مطالعات بین‌المللی، 18، 71(1400)، 53-75.
- نوروزی، میثم. «مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها ناشی از عدم اجرای تصمیمات دیوان بین‌المللی کیفری». نشریه پژوهش ملل، 2، 22(1396)، 18-30.
- وصالی، ساناز و مهرنوش ترابی. «اثرات تحریم بانک‌ها بر اقتصاد و سیستم بانکی». ماهنامه بانک و اقتصاد، 111(1389)، 21-38.
- ولیزاده بریمانلو، قاسم. «بررسی تأثیر لغو تحریمها و پسابرجام بر اقتصاد ایران از دیدگاه‌های گوناگون». سومین کنفرانس بین‌المللی پژوهشهای نوین در مدیریت، اقتصاد و علوم انسانی، گرجستان، 1395.
ب) منابع خارجی
- Crawford, James. “Third Report on State Responsibility”. 1971. Doc.A/CN.4/241 and ADD.1-6.
- Department of State. Treaty of Amity, Economic Relations, and Consular Rights between the United States of America and Iran, 1955.
- Garfield, Richard. “the Impact of Economic Sanctions on Health and Well-being”. Network Paper RRN, 31(1999), 1-34.
- Henckartes, Jean-Marie and Louise Doswald-Beck. Costomary International Humanitarian Law. London: Cambridge University Press, 2005.
- Joyner, Daniel H. Iran’s nuclear program and international law: From confrontation to accord. Oxford; New York: Oxford University Press, 2016.
- Kern, Alexander Samuel. Economic Sanctions: Law and PublicPolicy. UK: Palgrave Macmillan, 2009.
- Kondoch, Boris. “The Limits of Economic Sanctions Under International Law: The Case of Iraq”. The Yearbook of International Peace Operations, International Peacekeepings, 7, (2002), 267-294. https://doi.org/10.1163/9789004208438_010
- Magnusson, Finnur. “Targeted Sanctions and Accountability of the United Nations’ Security Council”. Austrian Review of International and European Law Online, 13, 1(2008), 35-78. https://doi.org/10.1163/15736512-90000028
- Miko, Smantha. “Al-Skiini v. United Kingdom and Extraterritorial Jurisdiction under the European Convention for Human Rights”. Boston College International and Comperative Law Review, 35, (2013), 63-79.
- Vermeer-Kunzil, Annemarieke. Invocation of Responsibility. In: Nollkaemper A, Plakokefalos I, eds. Principles of Shared Responsibility in International Law: An Appraisal of the State of the Art. Shared Responsibility in International Law. Cambridge: Cambridge University Press, 2014, 251-283.