پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

راهبرد بازسازی بانک‌ها و مؤسسات مالی و اعتباریِ ورشکسته: ماهیت، مرجع اجرا و قابلیت اعتراض

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
مرضیه موسوی 1
غلامرضا عبدلی 2
محمد غلامعلی زاده 3
1 دانشجوی دکترای حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران.
2 استادیار، گروه حقوق، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهرود، ایران.
3 استادیار، گروه حقوق، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
10.48300/jlr.2024.458470.2662
چکیده
امروزه در موارد عدیده‌ای، توقف و ورشکستگی بانک‌ها و مؤسسات مالی و اعتباری از شمول قواعد عام «ورشکستگی تجار، شرکت‌ها و دیگر اشخاص حقوقی» خارج شده و مشمول قواعد افتراقی قرار گرفته است. نقش کلیدی در اتخاذ تصمیم مبنی بر «بازسازی (احیای حیات مجدد) بانک‌ها و مؤسسات مذکور» را حسب مورد مقامات نظارتی آنها، بیمه‌های سپرده‌ و دادگاه‌های ذی‌صلاح ایفا می‌نمایند. توجیه فلسفی ایفای نقش توسط این مراجع در دستیابی به اهدافی ازجمله حفظ نظم و مصلحت عمومی (احیای نظم بانکی)، تأمین منافع شهروندان متضرر و حفظ اعتماد عمومی به نظام بانکداری ملی ریشه می‌دواند. در نظام پولی و بانکی ایران نیز کارآمدی راهبرد «بازسازی»، نیازمند تفویض اختیاراتی به دولت اسلامی و بانک مرکزی به نمایندگی از آن و صندوق ضمانت (بیمه) سپرده‌ها است تا بتوانند با وضع و اجرای قواعد افتراقی، بدون نیاز به جلب الزامی رضایت طلبکاران به نحو هم‌زمان به اهداف مذکور نائل آیند. در این مقاله در سایه روش تحقیق کتابخانه‌ای و تحلیلی ـ توصیفی و با نگاهی تطبیقی به وضعیت رویه موجود در کشور و چگونگیِ مواجهه دولت ایران و بانک مرکزی آن با بحران‌های پدیدآمده، به ماهیت‌شناسی راهبرد بازسازی، شناسایی مراجع ذی‌صلاح، نحوه به‌اجراگذاری و تبیین قابلیت اعتراض ذی‌نفعان نسبت به اتخاذ و اجرای راهبرد مذکور و ارائه پیشنهادهای لازم برای طراحی، تدوین، تصویب و اجرای بهینه این راهبرد پرداخته شده است.
کلیدواژه‌ها
راهبرد بازسازی
بیمه (ضمانت) سپرده
بانک مرکزی
نظم پولی و بانکی
بانک و مؤسسه مالی و اعتباری
توقف و ورشکستگی

عنوان مقاله English

Special Resolution Regimes for Insolvent Banks and Financial Institutions: Legal Nature, Institutional Competence, and Judicial Review

نویسندگان English

marziye mousavi 1
Gholamreza Abdoli 2
Mohammad Gholamalizadeh 3
1 PhD student in private law, Faculty of Law, Gorgan Branch, Islamic Azad University, Gorgan, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Law, Shahrood Branch, Islamic Azad University, Shahrood, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Law, Payam Noor University, Tehran, Iran
چکیده English

In contemporary legal systems, the insolvency and bankruptcy of banks and financial institutions are, in many instances, excluded from the scope of the general rules governing the bankruptcy of merchants, companies, and other legal persons, and are instead subjected to special regulatory regimes. Within these exceptional frameworks, supervisory authorities, deposit insurance institutions, and competent courts play a central role in deciding whether insolvent banks and financial institutions should undergo resolution and restructuring rather than liquidation. The intervention of these authorities is justified by broader concerns relating to public order, financial stability, protection of depositors and other stakeholders, and the preservation of public confidence in the banking system. In the Iranian monetary and banking system, the effectiveness of a bank resolution strategy likewise depends upon granting adequate powers to the Islamic State, the Central Bank acting on its behalf, and the Deposit Guarantee Fund, enabling them to adopt and implement exceptional regulatory measures capable of simultaneously achieving these objectives without necessarily requiring the consent of creditors. Employing a descriptive-analytical methodology and a comparative perspective toward both domestic practice and the manner in which the Iranian government and the Central Bank have responded to recent financial crises, this article examines the legal nature of the bank resolution regime, identifies the competent authorities responsible for its implementation, analyzes the procedures governing its execution, and clarifies the extent to which interested parties may challenge decisions concerning the adoption and implementation of such measures. The article further proposes recommendations aimed at improving the design, enactment, and implementation of an effective bank resolution framework within the Iranian legal system.

کلیدواژه‌ها English

Bank Resolution Regime
Deposit Insurance Scheme (Guarantee Fund)
Central Bank
Monetary and Banking Order
Bank and Financial Institution
Insolvency and Bankruptcy
الف) منابع فارسی
- ادیب، حسین، رسول مظاهری کوهانستانی، محمد مهدی‌الشریف و محمود جلالی. «تحدید مالکیت خصوصی در اجرای طرح‌های عمومی و جبران خسارات ناشی از آن در نظام حقوقی ایران و انگلستان». پژوهش حقوق خصوصی، 9، 33(1399)، 9-38.
- السان، مصطفی. «نقش بانک مرکزی در پرداخت‌های بانکی»، پژوهش‌های پولی ـ بانکی، 2، 5(1389)، 151-174.
- انصاری، علی و جواد عسکری. «مطالعه تطبیقی ابزارهای حقوقی جایگزین ورشکستگی بانک‌‌ها». پژوهش حقوق خصوصی، 7، 27(1398)، 91-113.
- باقری، محمود و محبوبه ثقوری. «پیشگیری از ورشکستگی بانک‌ها». دیدگاه‌های حقوق قضایی، 21، 75(1395)، 1-32.
- پوراسلامی، ایمان. «ورشکستگی بانک در حقوق ایران». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی، 1398.
- توسلی، محمدسجاد. «حقوق ورشکستگی بانک‌ها». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه تهران، 1389.
- خدابخشی، عبدالله. حقوق بیمه و مسئولیت مدنی. چاپ سوم. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1400.
- خورسندیان، محمدعلی و مریم فلاح دخت درب قلعه. «تعهد به رازداری بانکداری و قلمرو آن در حقوق بانکی ایران». حقوقی دادگستری، 81، 98(1396)، 37-61.
- رشوند بوکانی، مهدی، محسن رجالی و امین بدیع صنایع اصفهانی. «ماهیت حقوقی انتقال دیون در ادغام شرکت‌های سهامی و آثار آن بر طلبکاران و بدهکاران غیر سهام‌دار». حقوقی دادگستری، 77، 84(1392)، 70-102.
- رمضانی آکردی، حبیب و محمد عیسائی تفرشی. «نقش حقوق ورشکستگی در احیای بنگاه‌های اقتصادی ورشکسته (مطالعه در حقوق ایران و آمریکا)». پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 24، 1(1399)، 59-85.
- سیمایی صراف، حسین و وحید امینی. «نظام حقوقی خاص ورشکستگی بانک‌ها؛ چرایی و چارچوب حقوقی». پژوهشنامه بازرگانی، 24، 94(1399)، 259-299.
- شیروانی، خدیجه و محمد عیسائی تفرشی. «بررسی فرایند تصفیه بانک‌های ورشکسته (مطالعه تطبیقی در حقوق آمریکا و ایران)». فقه و حقوق خصوصی، 1، 2(1403)، 47-74.
- شیروانی، خدیجه و محمد عیسائی تفرشی. «بیمه سپرده‌های بانکی (مطالعه تطبیقی در حقوق آمریکا و ایران)». پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 23، 106(1398)، 61-89.
- صقری، محمد. حقوق بازرگانی ورشکستگی. چاپ دوم. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1388.
- عیسائی تفرشی، محمد و خدیجه شیروانی. «آغاز فرایند تصفیه بانک‌ها (مطالعه تطبیقی در حقوق ایالات متحده آمریکا و ایران)». حقوق خصوصی، 16، 2(1398)،  151-170.
- فرج‌زاده، زهرا و محسن ایران‌منش. «ابعاد حقوقی جانشینی قراردادی». مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه، 3، 1-2(1396)، 14-22.
- قدیر، محسن و عادل ساریخانی. «احکام حکومتی و مصلحت در فقه شیعه». شیعه‌شناسی، 9، 35(1390)، 73-90.
- قنواتی، جلیل و اسماعیل کهنمویی. «بررسی نهاد بازسازی در قانون ایالات متحده و مقایسه آن با قرارداد ارفاقی». پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 14، 4(1389)، 115-142.
- کیائی، فاطمه، حسن رهپیک و محمود باقری. «نهاد بازسازی؛ ماهیت و مدل‌ها در نظام بانکی ایران». دانشنامه حقوق اقتصادی، 27، 18(1399)، 103-128.
- هرت، الیور، کوروش کاویانی و شاهین شامی اقدم (مترجم). «رویکردهای مختلف به ورشکستگی». دیدگاه‌های حقوقی، 40-41(1385-86)، 73-90.
کاتوزیان، ناصر. دوره مقدماتی حقوق مدنی (درس‌هایی از عقود معین). جلد دوم. چاپ هفدهم. تهران: گنج دانش، 1391.
ب) منابع انگلیسی
- Ambrasas, Tomas. “Bank Liquidation as Interference of Public and Private Interests”. Jurisprudencija, 22, 2(2015), 344-364.
- Ambrasas, Tomas. “Bank resolution regime; Balancing the private and public interests; A comparative analysis of the law of the European Union, the United States and Switzerland”. Doctoral Dissertation. Vilnius, Basel: University of Basel, 2015.
- Asser, Tobias M.C. Legal Aspects of Regulatory Treatment of Banks in Distress. Washington, D.C.: International Monetary Fund, 2001.
- Diamond, Douglas W. “Banks and Liquidity Creation: A Simple Exposition of the Diamond-Dybvig Model”. Economic Quarterly, 93, 2(2007), 189-200.
- Gleeson, Simon. International Regulation of Banking: Capital and Risk Requirements. 2nd Edition. Oxford: Oxford University Press, 2018.
- Goodhart, Charles A. E. The Changing Role of Central Banks. BIS Working Papers, No. 326. Basel: Bank for International Settlements, 2010.
- Gropp, Reint and Jukka Vesala. “Deposit Insurance, Moral Hazard and Market Monitoring”. Working Paper Series 302. European Central Bank, 2004.
- Lastra, Rosa María. Cross-Border Bank Insolvency. New York: Oxford University Press, 2011.
- Schillig, M. “Bank Resolution Regimes in Europe: Recovery and Resolution Planning, Early Intervention, Resolution Tools and Powers”. European Business Law Review, 24, 6(2013), 751-779.
- Scott, Kenneth E. “Dodd-Frank: Resolution or Expropriation?”. 2010. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1673849
- Skeel, David A. Debt’s Domination: A History of Bankruptcy Law in America. New Jersey: Princeton University Press, 2001.
پژوهشهای حقوقی
دوره 25، شماره 65
بهار 1405
صفحه 405-450