پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

نظریه احراز حق؛ دریچه‌ای بر توجیه‌پذیری نظارت قضات بر قوانین عادی

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 دکترای حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکترای حقوق عمومی، دانشکده حقوق، دانشگاه مازندران، مازندران، ایران.
چکیده
نظارت اساسی قضات بر قوانین عادی از مسائل مهم و مورد توجه در دهه اخیر است. مسئله این است که آیا قاضی در مقام رسیدگی به دعوی و استناد به قاعده حقوقی که ممکن است دارای منبع دوگانه در قانون اساسی و عادی باشد، می‌‌تواند در مقام نظارت اساسی بر قانون عادی برآمده و آن را کنار نهد؟ دیدگاه نوین بر پایه نظریه احراز حق و حوزه صلاحیت قوه قضائیه است. بر مبنای این دیدگاه الگوهای قواعد اساسی بر پایه کلیت و بنیان‌‌های نظام حقوقی و برآمده از کلیه هنجارهای مؤثر در آن و حفظ حقوق بنیادین اشخاص است و دادرس به‌عنوان شخص انتخابگر با توجه به منابع حق، قاعده محقق عدالت را انتخاب و دعوی را فصل می‌‌نماید. در این دیدگاه قواعد حقوقی تابع تکلیف اساسی قوه قضائیه قرار می‌‌گیرند به نحوی که قاضی در برخورد با قوانینِ مغایرِ هنجارهای مرجع و اساسی از اجرای آن امتناع می‌‌نماید. این عدم اجرا دارای ویژگی سلبی است و نمی‌‌توان از آن برای الغای قانون استفاده نمود. در این دیدگاه غلبه وجه حقوقی نظارت بر وجه سیاسی نه‌تنها با نظریه تفکیک قوا تعارضی ندارد بلکه در راستای اهداف آن و تضمین حکومت قانون است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Attainment of the Right Theory; A Window to the Justifiability of judges' Supervision on Ordinary Laws

نویسندگان English

Amirhossein Alizadeh 1
Ghasem Alizadeh 2
1 PhD in Private Law, Faculty of Law, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
2 PhD Student in Public Law, Faculty of Law, Mazandaran University, Mazandaran, Iran.
چکیده English

Judge’s Fundamental judicial supervision on ordinary laws is one of the most important issues in the last decade. The problem is that the judge, in the position of hearing the case and invoking the rule of law, which may have a dual source in the constitution and the ordinary, can act as the basic supervisor of the ordinary law and set it aside? The new viewpoint is based on the theory of the attainment of the right and jurisdiction of the Judiciary. According to this view, the patterns of fundamental rules are based on the generality and foundations of the legal system and derive from all the effective norms affecting it and protecting the fundamental rights of individuals, and the judge as a selector person, due to the sources of right, selects the justice verified rule and settles the lawsuit. In this view, the legal rules are subject to the basic duty of the Judiciary in such a way that the judge refuses to enforce them in dealing with laws that are contrary to the reference and fundamental norms. This non-enforcement has a negative character and cannot be used to repeal the law. In this view, the dominance of the legal aspect of political supervision is not only in conflict with the theory of separation of powers, but also in line with its goals and the rule of law.

کلیدواژه‌ها English

Fundamental Supervision
the Right
Separation of Powers
the Judiciary
Judge
Ordinary Law
الف) منابع فارسی
کتاب
- بوشهری، جعفر. حقوق اساسی تطبیقی. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1384.
- بوشهری، جعفر. حقوق اساسی (اصول و قواعد). تهران: شرکت سهامی انتشار، 1384.
- پروانه، تیلا. اصول تطبیقی قاعده‌سازی و مرزشناسی قانون و آئین‌نامه. تهران: خرسندی، 1387.
- راسخ، محمد. حق و مصلحت. تهران: نشر نی، 1392.
- قاضی، ابوالفضل. بایسته‌های حقوق اساسی. تهران: میزان، 1382.
- کاتوزیان، ناصر. گامی به‌سوی عدالت. جلد ‌‌اول. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1378.
- کاتوزیان، ناصر. گامی به‌سوی عدالت. جلد ‌‌دوم. تهران: انتشارات دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 1379.
- کاتوزیان، ناصر. مبانی حقوق عمومی. تهران: میزان، 1387.
- لاگلین، مارتین. مبانی حقوق عمومی. ترجمه محمد راسخ. تهران: نشر نی، ۱۳۸۸.
- لوی برول، هانری. جامعه‌شناسی حقوق. ترجمه ابوالفضل قاضی. تهران: میزان، 1388.
- وکیو، دل. فلسفه حقوق. ترجمه جواد واحدی. تهران: میزان، 1386.
- هاشمی، سیدمحمد. حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران ـ اصول و مبانی کلی نظام. تهران: میزان، 1383.
- هاشمی، سیدمحمد. حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران ـ حاکمیت و نهادهای سیاسی. تهران: میزان، 1383.
- هداوند، مهدی. حقوق اداری تطبیقی. تهران: سمت، 1389.
مقالات
- تقی‌زاده، جواد، عادله قلی‌زاده و مرتضی نجابت خواه. «مسئله نظارت اساسی قضات محاکم بر قوانین عادی». راهبرد، 24، 3(1394)، 125-144.
https://rahbord.csr.ir/article_124564.html
- جلالی، محمد و قاسم علی صداقت. «بررسی مبانی اعتبار دموکراتیک نظارت اساسی». دانش حقوق عمومی، 15(1395)، 123-147.
- زارعی، محمدحسین و احمد مرکز مالمیری. «مفهوم و مبانی کنترل قضایی با تأکید بر نظام حقوقی ایالات متحده آمریکا». تحقیقات حقوقی، 42(1384).
- شوالیه، ژاک. «بحران دموکراسی اسطوره یا واقعیت». ترجمه محمدرضا ویژه. حقوق عمومی و حقوق بشر، 2-3(1384-1385).
- طباطبایی، سیدمحمد. «نظریه تفکیک قوا و سازمان‌دهی قدرت سیاسی نزد دولت». دولت پژوهی، 12(1396)، 1-35.
- فلدمن، ژان فلیپ. «تفکیک قوا و مشروطه گرایی، افسانه و واقعیت یک دکترین و نقدهای آن». ترجمه اسدالله یاوری. تحقیقات حقوقی، 52(1389).
- گرجی، علی‌اکبر. «ملاحظاتی بر شورای قانون اساسی فرانسه». پژوهشهای حقوقی، 8، 16(1388)، 161-177.
https://jlr.sdil.ac.ir/article_41644.html?lang=fa
- محمودی، جواد. «تأملی بر نظریه تفسیری شورای نگهبان درباره صلاحیت‌های دیوان عدالت اداری». حقوق اساسی، 5(1384)، 387-405.
- مرادخانی، فردین و یونس فتحی. «رابطه دموکراسی و دادرسی اساسی (مطالعه موردی آمریکا)». دانش حقوق عمومی، 7، 20(1397)، 1-22.
https://mag.shora-rc.ir/article_127.html
- مرادخانی، فردین. «پیدایش مفهوم تفکیک قوا در انقلاب مشروطیت ایران». حقوقی دادگستری، 92(1394)، 169-191.
- معتمدنژاد، رویا. «کنترل مطابقت قواعد حقوقی مادون با قواعد حقوقی مافوق و نقش خاص آن در تضمین حقوق و آزادی‌های فردی». پژوهش حقوق عمومی، 1، 1(1378)، 89-90.
https://qjpl.atu.ac.ir/article_3379.html
ب) منابع انگلیسی

- De Andrad, Gustavo Femandes. “Comparative Constitutional Law: Judicial Review”. Journal of Constitutional Law, 3(2001), 978-989. Available at: https://scholarship.law.upenn.edu/jcl/vol3/iss3/6
- Waldron, Jeremy. “The Core of the Case against Judicial Review”. The Yale Law Journal, 115, 6(2006), 1353-1406. https://www.proquest.com/scholarly-journals/core-case-against-judicial-review/docview/198475080/se-2
ج) وب‌سایت‌ها
- سامانه جامع نظرات شورا نگهبان. تاریخ بازدید 01/02/1402.  قابل دسترسی در:
http://nazarat.shora-rc.ir/Forms/frmMatn.aspx?id00=/YSVOjvEHhE=&TN=sLn161hHMy3umtCIuWPwQ QXfb6NI6Uo1+ms0I+oFq9muEIldT7zh8A==&MN=csaqpt/F9Oo=&id=%20awjZB6mMwk=&tablename02=sLn161hHMy3umtCIuWPwQfiDA2AcL%20Ge
- سامانه قوانین فرانسه. قابل دسترسی در:
Legifrance. Available at: https://www.legifrance.gouv.fr/loda/id/JORFTEXT000000571356/
- سامانه ملی آرای قضایی. قابل دسترسی در:
https://ara.jri.ac.ir