پژوهشهای حقوقی

پژوهشهای حقوقی

قاعده مصونیت دولت با تأکید بر رویکرد فدراسیون روسیه

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای حقوق بین‌الملل، دانشکده حقوق، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه حقوق بین‌الملل، دانشکده حقوق، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
با توجه به اهمیت قاعده مصونیت دولت و لزوم رعایت آن برای احترام به اصل برابری حاکمیت دولت‌‌ها، این قاعده هم در اسناد و عرف بین‌‌المللی و هم در رویه قضایی بین‌‌المللی پذیرفته شده است. بدین لحاظ، برخی دولت‌‌ها لزوم تدوین قواعد مصونیت را در نظام حقوق داخلی خود به‌عنوان یک قانون مستقل احساس نموده و نسبت به تدوین قواعد مصونیت اقدام نموده‌‌اند. روسیه از جمله دولت‌‌هایی است که مدتی پس از تدوین کنوانسیون 2004 ملل متحد، نسبت به تدوین مقررات مصونیت اقدام نموده و قانون مصوب روسیه در مورد مصونیت دولت از سال 2016 لازم‌‌الاجرا شده است. بحران اوکراین و تهاجم نظامی روسیه به این کشور از یک طرف و توقیف برخی اموال روسیه در خارج از مرزهای آن کشور و موضع روسیه و سایر دولت‌‌ها در قبال این اقدام از طرف دیگر، چالش جدیدی را در عرصه مصونیت دولت ایجاد نموده است. بررسی قاعده مصونیت و رویکرد روسیه نسبت به این قاعده در نظام حقوقی خویش، ضمن شفاف کردن میزان پایبندی روسیه به این قاعده و استثنائات آن، نحوه تقابل دولت روسیه با دولت‌‌های خارجی و چشم‌انداز توقیف و بازداشت دارایی‌‌های روسیه در خارج از قلمرو آن دولت را مشخص می‌‌کند. علی‌‌رغم اینکه برخی اموال روسیه و بانک مرکزی آن دولت توقیف شده‌‌اند اما تاکنون مصادره و برداشت نشده‌‌اند زیرا به مانعی به نام مصونیت دولت برخورد نموده و دولت‌‌های مختلف تاکنون نتوانسته‌‌اند مجوز و مستند قانونی لازم برای اقدام علیه این اموال را ارائه نمایند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Rule of Immunity of the State with Emphasis on the Approach of the Russian Federation

نویسندگان English

Mahshid Karbasi 1
Alireza Zaheri 2
Abbas Kouchnejad 2
1 PhD Student in International Law, Faculty of Law, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of International Law, Faculty of Law, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

The maintenance of the sovereign equality of states rests largely on the adherence to the law of state immunity and its imperative respect. This fundamental principle finds acceptance in international documents, customary international law, and international judicial practice. Recognizing its importance, some governments have found it necessary to codify rules pertaining to state immunity within their domestic legal systems, thereby establishing it as an independent law. Russia, following the adoption of the 2004 UN Convention, enacted regulations on state immunity, effective from 2016. However, the Ukraine crisis, coupled with Russia's military invasion, and the subsequent seizure of Russian assets abroad, as well as the stance of Russia and other governments regarding this crisis, has posed a new challenge in the area of state immunity. By examining Russia's approach to this principle within its own legal framework, and scrutinizing the extent of its commitment to the principle and its exceptions, we can ascertain how Russia engages with foreign governments and evaluate the likelihood of foreign governments seizing and detaining Russian assets beyond its borders. Notwithstanding the fact that certain assets belonging to Russia and its central bank have been seized, they have not yet been confiscated or forfeited due to the legal barrier of state immunity. To date, many governments have been unable to furnish the necessary legal permits and documentation to take action against these assets.
 

کلیدواژه‌ها English

State Immunity
Asset Seizure
2004 UN Convention
Countermeasures
Russian Federal Law No. 297
الف) منابع فارسی
کتاب‌ها
- انصاری معین، پرویز. مصونیت‌‌های قضایی دولت‌‌ها و اموال آنها به همراه هفده پیوست از اسناد مرتبط. چاپ اول. تهران: نشر میزان، 1389.
- بزرگمهری، مجید. تاریخ روابط بین‌الملل (1870-1945). چاپ دوم. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌‌ها (سمت)، 1385.
- شعبانی فرد، حمیدرضا. دیالکتیک حاکمیت محوری و پارادایم حقوق بشری در رویه محاکم اروپا و کانادا. چاپ اول. تهران: نشر مهاجر، 1400.
- عبداللهی، سید محمدعلی و توکل حبیب‌زاده. مطالعه تطبیقی مصونیت دولت، دکترین عمل دولت و صلاحیت محاکم داخلی. چاپ دوم. تهران: انتشارات پژوهشگاه قوه قضائیه، 1400.
- عبداللهی، محسن و میرشهبیز شافع. مصونیت قضایی دولت در حقوق بین‌‌الملل. چاپ دوم. تهران: انتشارات معاونت پژوهش، تدوین و تنقیح قوانین و مقررات ریاست جمهوری، 1386.
مقالات
- افراسیابان، وحید. «سه‌گانه آمریکا، روسیه و اوکراین در ساختار نظام بین‌الملل سال 2022». پژوهش ملل، 75(1401)، 99- 116.
- بحرینی، عبدالصمد، سهراب صلاحی و محسن دیانت. «مصونیت اموال دولت‌‌ها در حقوق بین‌‌الملل با نگاهی به توقیف نفت صادراتی ایران توسط آمریکا»، تحقیقات حقوقی بین‌‌المللی، 15، 55(1401)، 149-171.
Doi: 10.30495/alr.2022.1952492.2292
- خضری، سید مرتضی. «مصونیت دولت از نگاه حقوق بین‌الملل». پژوهشنامه اندیشه‌های حقوقی، 3(1391)،  113-146.
- دانش‌‌نیا، فرهاد و مهری مارابی. «تقابل سازه‌‌انگارانه آمریکا و روسیه در اوکراین». مطالعات اوراسیای مرکزی، 2(1395)، 231-248.
- رستمی، محمدرضا. «بحران اوکراین، زمینه‌‌های منطقه‌‌ای و پیامدهای فرامنطقه‌‌ای»، آسیای مرکزی و قفقاز، 85(1393)، 35-65.
- رشیدی، مهناز. «توجیهات حقوقی روسیه در حمله نظامی به اوکراین در بوته نقد و تحلیل». مجموعه مقالات تالار گفتگو به مناسبت اولین سالگرد جنگ روسیه علیه اوکراین. انجمن ایرانی مطالعات سازمان ملل متحد. ۱۴/۱۲/1400. قابل دسترسی در:
 https://unstudies.ir
- زندی، فرزین. «کرملین در میانه طوفان تحریم؛ چه بخش‌‌هایی از اقتصاد روسیه بیشترین آسیب را از جنگ اوکراین دید؟». بازار و سرمایه، 128(1401)، 64.
- سمیعی اصفهانی، علیرضا و سارا فرحمند. «جنگ روسیه ـ اوکراین و آینده نظم بین‌‌المللی». مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، 118(1401)، 87- 113.
- شعیب، بهمن. «بحران اوکراین و تأثیر تحریم‌‌ها بر کشمکش روسیه و غرب». مطالعات راهبردی جهان اسلام. 23، 90(1401)، 135-154.
- صباغیان، علی و علیرضا ثمودی. «تحریم‌های اتحادیه اروپا بر ضد روسیه؛ دلایل، ابعاد و پیامدها». مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، 86(1393)،  83- 109.
- کولایی، الهه و محمد صداقت. «بحران اوکراین و آیین نظامی روسیه». مطالعات اوراسیای مرکزی، 10، 1(1396)، 205-220.
Doi: 10.22059/jcep.2017.62908
- مصفا، نسرین «سازمان ملل متحد و نظمی پیش رو». مجموعه مقالات تالار گفتگو به مناسبت اولین سالگرد جنگ روسیه علیه اوکراین. انجمن ایرانی مطالعات سازمان ملل متحد. 1401، 4- 9. قابل دسترسی در:
 https://unstudies.ir
- میرعباسی، سیدمحمدباقر و امیر فامیل زوار جلالی. «صلاحیت دیوان بین‌‌المللی دادگستری در صدور قرار موقت با نگاه موردی بر قضیه اوکراین علیه فدراسیون روسیه سال 2017». مطالعات حقوق عمومی، 50، 4(1399)، 1505-1524.
https://doi.org/10.22059/jplsq.2019.257288.1733
- نیکنامی، رکسانا. «سنجش تأثیر و کارایی تحریم‌‌ها: مورد تحریم‌‌های اتحادیه اروپایی علیه روسیه»، روابط خارجی، 25(1394)، 7-38.
ب) منابع انگلیسی

Articles
- Aliyev, Azar & Anastasiia Bessonova. “Russian Law on Immunities: First Stock-Taking”. (2020), 1-28. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3521204
- Bandrovsky, Vladyslav. “Piercing the Immunity Protecting Russian Central Bank Assets: Not Yet?”. Ukrainian Law Firms, 2022. Available at: https://ukrainianlawfirms.com/piercing-the-immunity-protecting-russian-central-bank-assets-not-yet/
- Debevoise & Plimpton. “Client Update, Federal Law on Jurisdictional Immunities Adopted”. 8 February 2016. Available at: https://www.debevoise.com
- Franchini, Daniel. “Ukrain Symposium Seizure of Russian State Assets: State Immunity and Countermeasures”. Lieber Institute. West Point (Articles of War), 2023.
- Immenkamp, Beatrix & Gabija Leclerc. “Russia war on Ukraine: Designating a state as a sponsor of terrorism”. European Parliamentary Research Service, (2022), 1-2.
- Kichenina, Victoria S. & Artem R. Huzin. “Jurisdictional Immunity of the Russian Federation as a Subject of International Private Law”. Theoretical and Applied Jurisprudence, 3(2020), 63-69.  https://www.taljournal.ru/jour/article/view/59/115
- Tzevelekos, Vassilis P. “Immunities Barring the Prosecution of the Crime of Aggression against Ukrain: The Contribution of the ECtHR Case Law”. European Convention on Human Rights Law Review, 4, 2(2023), 105-114. https://doi.org/10.1163/26663236-bja10064
- Van der Horst, Ron. “Illegal, Unless: Freezing the Assets of Russia s Central Bank”, European Journal of International Law, 34, 4(2023), 1021-1032. https://doi.org/10.1093/ejil/chad053
Documents
- European Convention on State Immunity (1972).
- Explanatory Report to the European Convention on State Immunity (European Treaty Series- No. 74) (1972).
- Federal Law on Jurisdictional Immunities of Foreign States and the Property of Foreign States in the Russian Federation (2015).
- ILC Draft articles on Jurisdictional Immunities of States and Their Property, with Commentaries, 1991.
- United Nations Convention on the Jurisdictional Immunities of States and Their Property (2004).